Uei : 23/02/2018

Lo jornal de guèrra de Juli Cubainas

L’escrivan carcinòl Juli Cubainas (1894-1975) es mai que mai conegut per sa poesia (La tèrra e l’ostal) e sas reviradas (Los evangèlis). Pasmens, los especialistas sabián que quand desfuntèt, dins sas tiretas aviá un diurnal de guèrra. Fraita de sosten institucional per la cultura nòstra e doncas de la pauretat de l’edicion occitana, aqueste manescrich demorèt dins la posca pendent de decennis. Urosament Rogièr Lassaca e la seccion naut-carcinòla de l’Institut d’Estudis Occitans agèron èime de lo metre a posita del public per lo qual èra estat escrich. Dins son prefaci, lo normalizator-adaptator grafic (e traductor al francés), Rogièr Lassaca nos suspren : «... gaireben un mainatge, butat coma plan maites contra son gat dins aquesta òrra aventura que foguèt la primièra guèrra mondiala ». D’efièch, per parlar de la guèrra de 1914-1918, puslèu que de la qualificar d’òrre chaple, de crimi contra l’intelligéncia umana, d’ignominia inqualificabla, d’inumana aberracion ; nos prepausa pas que l’eufemisme « d’òrra aventura ». Una « aventura » que, siá ditz en passant, de milions e de milions d’òmes, de femnas e de mainatges se’n serián passats. Emai dins d’endevenéncias peniblas, coma la vida de militar en temps de guèrra, Juli Cubainas se despartissiá pas de sa panta poetica. En mai de trobat de temps en quora lo temps e l’inspiracion per escriure de poèmas, arriba tanben d’entemenar sas reviradas dels tèxtes sacrats e de redigir son jornal. Malgrat la pression contunha e l’incertesa de la vida de soldat en temps de guèrra, lo jove seminarista carcinòl demòra sensible a la poesia de la natura : « N’èrem, pr’aquò al desfolhament, al ros despolhament dels platanièrs al tap de las rotas e lo dòl dels bòsques tot al ras. Novembre, despietadós, èra ben, coma l’apelam, lo mes mòrt ». Dins aqueste jornal de guèrra lo jove escrivan nos conta sa vida d’encasernat al temps de las classas. Puèi, per en causa d’una vista defalhenta, foguèt pas mandat sul front, mas emplegat coma gastapapièr d’un regiment. Çò que li permetrà de passar, mai o mens (doblidessem pas que sièm en temps de guèrra), los ivèrns al caud dins de burèus. Benlèu que se foguèt pas mandat en primièra linha èra solide per de rasons de santat, mas tanben benlèu per çò que son fraire ainat èra ja jos la mitralha. D’unes centres de recrutament -pas totes- fasiá mèfi de mandar tota una fratria al fuòc. Cossí que ne vira, dins son libre, Juli Cubainas nos escalcís la vida del cadajorn d’un soldat urosament constrench a gastar mai de tinta que non pas de plomb. Al final, se no’n tenem a son diurnal, lo soldat Cubainas agèt pas a tirar un sol còp de lebèl de son temps d’armada.

1ièr roman de Miquèu Arnaud

Fa totjorn gaug de véser aparéisser en literatura nòstra un novèl vengut. Pròva que, malgrat una baissa preocupanta de la venta dels libres, d’unes afogats de literatura sabon trobar los camins de la creacion. N’es lo cas per Miquèu Arnaud. Anam pas botinhar nòstre plaser de véser pasta levar. La quatrena de cobèrta de son libre nos balha qualques indicas sus l’autor provençal. Entre maitas causas pòrta que d’ora Miquèu Arnaud agèt una enclinacion per la lenga e la cultura nòstras. Aquò lo menèt naturalament a escriure dins sa lenga d’èime e de còr. De tira, aquel obratge suspren. D’efièch, tre la debuta l’autor passeja son legeire dins un contraste entre traccion animala e veïculs futuristas, entre arcaïsmes e sciéncia ficcion. S’agrada a mesclar los genres. Ensaja d’enfaciar e d’explorar mantunes biaisses de viure, mantunas proposicions de desvolopament economic. O, puslèu, los met en parallèl dins un anar gaireben binari : un esclòp dins lo passat, un autre dins l’avenidor. L’autor daissa son imaginacion s’anar passejar suls camins traversièrs d’endemans tan improbables que politicament incorrèctes. Encara que... encara que l’utopia aja totjorn format part de la vida coma de la literatura. Sèm en l’an 2200, a l’epòca de la transvision electrooptica en Occitània Orientala, e las causas van tan plan e tan mal qu’en 2017.

Un estudi sul catarisme de Deodat Roché

L’obratge es un trabalh d’estudiant en istòria. Precisament se tracha d’un memòri produsit per Joan-Felip Audouy jos la direccion del professor Patric Cabanèl (que ne signa un prefaci). Tant val dire que l’autor ne demòra estrictament als faches istorics verificables e verificats. S’es talament dich causas sus la vida e l’òbra de Deodat Roché qu’un obratge blosament istoric sus aquel enigmatic personatge pòt pas que venir completar ou infirmir tot çò que, fins ara, s’es escrich sus son compte. Aqueste libre es un estudi universitari amb sas qualitats e sos defauts. Demest sos travèrses se compta lo fach que demòra dins l’estricte carcan de la dòxa univertària francesa. Valent a dire que legís l’istòria amb un binòcle parisenc. Tant val o saber abans d’entamenar sa lectura. La primièra part de l’obratge es consacrada a la carrièra politica de Deodat Roché. Gaire monde o sabon, mas l’especialista del catarisme es estat de temps conse d’Arca, son vilatge de las Nautas Corbièras. Es tanben estat Conselhièr Departamental d’Aude pel canton de Coisan. Cal, ça que la, constatar qu’abans el son paire, notari, èra tanben estat conse del vilatge, e abans el d’autres Rochés de meteissa familha. La causa es entenduda que Deodat Roché veniá d’una familha borgesa. Alavetz, lo magistrat, caricatura del notable occitan, prenguèt la seguida del seu paire dins la dralha del radicalisme florissent de la debuta del sègle passat e de la temporada de l’entre-doas-guèrras. Causa pauc coneguda tanben es que Deodat Roché foguèt francmaçon, çò que, solide, li dobriguèt las pòrtas d’un notabilisme qu’a l’epòca se despartissiá las cargas publicas e los avantatges que li èran ligats. Pasmens, se pòt pas dire que Deodat Roché foguèt un carrierista de la politica. Podèm quitament pensar que venguèt conse del seu vilatge per rendre servici a n’aquela comuna d’un centenat d’estatjants. Foguèt el que presediguèt a l’electrificacion del vilatge.

Lo roman d'atmosfèra de Romieg Jumèu

Romieg Jumèu es un autor prolixe que nos regala regularament de sas òbras. Pas qu’a las edicions IDECO nos gratifiquèt ja de sièis libres de pròsa. Atanben, es amb grand plaser qu’avèm dobèrt aquel seten òpus. Se la quantitat es pas forçadament pròva de qualitat, çò de segur - d’ont mai per çò que tòca a Romieg Jumèu - una produccion nombrosa demòstra una sensibilitat artistica de despartir. Tot agach sul monde, tota interpretacion personala del monde es bon de considerar. Se dirà jamai pro que los artistas son aquí per balhar de colors a la vida. Una vida que de còps n’a plan de besonh. Aquel libre novèl de Romieg Jumèu es engimbrat d’un biais pauc usitat en literatura, e particularament en literatura occitana. Per anar fins a cima de la seu creativitat, l’escrivan provençal crenta pas sortir dels sendarèls caucats. Se tracha aquí de la lesca de vida de dos personatges que visquèron una comunion amorosa de las brèvas. Dos passionats que despartiguèron un amor ardent. Aquela istòria se presenta al legeire coma una dança en coble. Cadun faguent en alternància son pas del seu costat. Mas aquel balet fa pensar mai a un tango de las figuras rufas que non pas a una valsa, leugièra e suauda. Tè tu, tè ieu ; cadun dels protagonistas jòga sa particion d’aquesta mena d’opèra escricha e dirigida de man de mèstre per Romieg Jumèu. L’istòria es contada de mercés un punt de vista binari e alternatiu sens que l’un siá privilegiat rapòrt a l’autre. Aquela postura narrativa es quasi una novetat. Dins aquò residís l’originalitat de l’òbra. Se tracha d’un biais d’enfaciar la literatura que permet a l’autor d’aprigondir, d’alargar son camp d’expressivitat.

Los istantanèus de viatge de S. Labatut per Sèrgi Viaule

Dins lo cortal de la cultura occitana, lo plastician-autor Sèrgi Labatut es un artista singular. Es un òme acostumat a caminar en defòra dels sendarèls caucats. Sa produccion a -e es- totjorn quicòm d’inesperat. Los qu’an legit sos primièrs libres e qu’an vistalhat sas darrièras expausicions, sabon çò que n’es. Lo creator es de longa en cèrca de colors novèlas, de sonoritats experimentalas e de frasas enigmaticas. A la debuta, aquò pòt susprene, emai qualques còps desconcertar bravament...

Legir l'article entièr aicí 

Los istantanèus de viatge de S. Labatut

Dins lo cortal de la cultura occitana, lo plastician-autor Sèrgi Labatut es un artista singular. Es un òme acostumat a caminar en defòra dels sendarèls caucats. Sa produccion a -e es- totjorn quicòm d’inesperat. Los qu’an legit sos primièrs libres e qu’an vistalhat sas darrièras expausicions, sabon çò que n’es. Lo creator es de longa en cèrca de colors novèlas, de sonoritats experimentalas e de frasas enigmaticas. A la debuta, aquò pòt susprene, emai qualques còps desconcertar bravament. Per dintrar dins lo monde segon Sèrgi Labatut s’i cal prene a mai d’un còp. Las pòrtas que nos prepausa, que nos alanda, son nombrosas. Tanplan n’i pòt aver qualqu’unas en falsa vista. Amb aquel artista cal estudiar menimosament caduna de sas proposicions. Lo títol del seu darrièr libre paregut dins la colleccion « Atots », es d’una sobrietat asinala : « Cronicas de viatge ». Se tracha d’instantanèus, coma de beleges de remembres que nos son aicí restituits. Siá per çò que l’autor los aviá notats sus de casernets de viatge, siá per çò que, a travèrs las annadas apertieradas, li son demorats dins un canton de la mementa. Aquò balha un plan polit exercici d’escritura e lo prosator s’i fa amb la sensibilitat que li coneissèm. Sèrgi Labatut a lo don de la sintèsi. A, almens, lo biais de servar d’un viatge çò que li sembla d’essencial (tot sapient la subjectivitat d’aquel vocable). La gaug e lo plaser del legeire venon del fach qu’aquelas « sobras » o « subrevivéncias » de viatge lo susprenon, sovent a cada pagina. Es tanben singular lo ton sul qual son escalcits aqueles rebembres. L’autor a pres fòrça distància amb los eveniments relatats. Mai qu’aquò ! A d’unes moments sembla desabusat. Gaireben desencantat per aquelas escorregudas, totas professionalas. Non pas que se trachèsse d’amarum, que se trapa pas ges de nostalgia dins aquestes racontes de viatge, mas s’i tròbi quicòm que semblariá a de destacament. Se diriá d’aquelas temporadas brevament racontadas son estadas viscudas sens pregonda implicacion individuala.

Lo trabalh d'istorian de la lingüistica occitana de J. Tomàs

Aprèp aver sostengut, en 2014, sa tèsi tocant a l’istòria de la lingüistica occitana dins sos rapòrts amb lo movement renaissentista, Joan Tomàs contunha son trabalh sul meteis sicut. Al nombre escar d’obratges paregut sul tèma, imagini que deu demorar fòrças causas de far dins lo domeni. D’efièch, aprèp la despartida de Robèrt Lafont, semblariá qu’aquesta disciplina scientifica manquèsse d’obrièrs. Se l’istòria de la literatura es estada e demòra bravament estudiada, per çò que tòca a l’istòria de la lingüistica, son figas d’una autra desca. Sola l’Associacion Internacionala d’Estudis Occitans sembla se climar sus aquela problematica. Cal reconéisser que lo domeni es tras que ponchut. Aqueste libre de Joan Tomàs es un pavat de gaireben quatre cents paginas. Mas son pas quatre centenats de paginas d’analisis de faches istorics tocant a la lingüistica. Son qualques correspondéncias, publicadas in extenso, de Juli Ronjat (1864-1925). Un òme plan pauc conegut del public non iniciat. Atanben, fòrça judiosament, lo libre se dobrís sus una biografia del personatge. Son elements biografics que daissan percebre una vida multipla, talament densa que Juli Ronjat sembla n’aver menadas mantunas a l’encòp. Demest las correspondéncias espepissadas per Joan Tomàs, se tròba la que Juli Ronjat aguèt amb lo « Mèstre de Malhana ». Aquel escambi epistolari, plan solide, pren bravament de plaça. A n’el sol, ocupa de quatre parts una del libre, çò que demòstra l’interès de Juli Ronjat per Frederic Mistral, mas subretot que lo felibre Ronjat foguèt un artesan afogat e actiu del felibritge. Entre maitas causas corregissiá los manescriches e las espròvas abans estampatge. Mas se trachava tanben de l’administracion de l’associacion. Aviá una capacitat de trabalh espectaclosa. D’efièch, malgrat aquela carga consequenta de militant - dins lo felibritge en particular e dins lo movement renaissentista en general - Juli Ronjat trobava encara léser de legir fòrça e de redigir un molon de nòtas de lecturas per un nombre considerable de revistas. Aquestas èran pas totas felibrencas. D’unas èran scientificas, quand èran pas de revistas consacradas al montanhisme. Solide que i auriá plan mai a dire a prepaus d’aquel òme que foguèt a l’encòp militant pacifista, lingüista, escrivan, esportiu de naut nivèl e tanben paire de familha.

De novèlas, pas ges ordinàrias de JP Lacomba

D’unes d’aquestes tèxtes de Joan-Pèire Lacomba -emai benlèu totes- exploran las pregondors de l’anma umana. E quand aquestas anmas son lemosinas, va sens dire que nos passejam dins los abissis de l’insondable. L’imaginari de l’autor es capable de s’anar abeurar a las fòssas mai improbablas, aquò, plan solide, pel plaser del legeire. Coma creator, se balha pas cap de termièras. Atanben es testimòni de mantunas traucadas a travèrs la realitat. Entre maitas causas es mèstre dins l’art de manejar lo suspens. Sap susprene lo legeire al moment e a l’endrech ont s’i espèra lo mens. Las casudas d’unas de sas novèlas -es pas sistematic- pòdon èsser susprenentas e quitament espantantas. Es, a mon vejaire, dins la casuda que se tròba la quintesséncia de la novèla. D’unes tèxtes de Joan-Pèire Lacomba revertan los contes, que disi ? Son contes ! Son escriches dins l’intemporalitat deguda als contes. E, solide, lo meravelhós, l’embelinament apevan e acompanhan aqueles tèxtes que semblan nos arrivar non pas d’enluòc, mas… d’Endacòm mai. A longor de recuèlh, l’autor nos passeja dins lo mond misteriós dels aujòls retrobats per azard en plena laurada o de las salvatginas en cèrca de proximitat umana. Joan-Pèire Lacomba ensaja, dins sas metafòras, de far coabitar mantunes univèrs. Nos prepausa de los descobrir e de los explorar amb el. Entre maites tèxtes, d’unes se dirián de racontes totjorn entre vida e reire-vida, entre mòrt e reire-mòrt. Amb el, fasèm de longa d’anar-tornars dins d’espacis a las termièras imprecisas. Nos passajem dins d’encontradas ont la realitat es fosca e fugidissa ; aquí ont lo sòmi es improbable, benlèu perilhós. Amb aquel obratge, almens per qualqu’unas de sas pèças, sèm ben dins una literatura als contorns e a las embocaduras lemosins, amb tot çò qu’aquò enclaus de natural e de subrenatural, de clarescur e de logica potencialament extravaganta. Quand es pas dins los risques de la vida de cada jorn, Joan-Pèire Lacomba sembla anar quèrre sas inspiracions dins la(s) tradicion(s), al singular e al plural. N’i a gaire coma el per escalcir, e benlèu restituir, un ambient cargat d’emocions qualques còps ambivalentas. Sos tèxtes balhan sovent l’impression d’èsser estat escriches al clar de luna puslèu qu’a la raja del solelh.

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+