Uei : 14/12/2017

Los istantanèus de viatge de S. Labatut per Sèrgi Viaule

Dins lo cortal de la cultura occitana, lo plastician-autor Sèrgi Labatut es un artista singular. Es un òme acostumat a caminar en defòra dels sendarèls caucats. Sa produccion a -e es- totjorn quicòm d’inesperat. Los qu’an legit sos primièrs libres e qu’an vistalhat sas darrièras expausicions, sabon çò que n’es. Lo creator es de longa en cèrca de colors novèlas, de sonoritats experimentalas e de frasas enigmaticas. A la debuta, aquò pòt susprene, emai qualques còps desconcertar bravament...

Legir l'article entièr aicí 

Los istantanèus de viatge de S. Labatut

Dins lo cortal de la cultura occitana, lo plastician-autor Sèrgi Labatut es un artista singular. Es un òme acostumat a caminar en defòra dels sendarèls caucats. Sa produccion a -e es- totjorn quicòm d’inesperat. Los qu’an legit sos primièrs libres e qu’an vistalhat sas darrièras expausicions, sabon çò que n’es. Lo creator es de longa en cèrca de colors novèlas, de sonoritats experimentalas e de frasas enigmaticas. A la debuta, aquò pòt susprene, emai qualques còps desconcertar bravament. Per dintrar dins lo monde segon Sèrgi Labatut s’i cal prene a mai d’un còp. Las pòrtas que nos prepausa, que nos alanda, son nombrosas. Tanplan n’i pòt aver qualqu’unas en falsa vista. Amb aquel artista cal estudiar menimosament caduna de sas proposicions. Lo títol del seu darrièr libre paregut dins la colleccion « Atots », es d’una sobrietat asinala : « Cronicas de viatge ». Se tracha d’instantanèus, coma de beleges de remembres que nos son aicí restituits. Siá per çò que l’autor los aviá notats sus de casernets de viatge, siá per çò que, a travèrs las annadas apertieradas, li son demorats dins un canton de la mementa. Aquò balha un plan polit exercici d’escritura e lo prosator s’i fa amb la sensibilitat que li coneissèm. Sèrgi Labatut a lo don de la sintèsi. A, almens, lo biais de servar d’un viatge çò que li sembla d’essencial (tot sapient la subjectivitat d’aquel vocable). La gaug e lo plaser del legeire venon del fach qu’aquelas « sobras » o « subrevivéncias » de viatge lo susprenon, sovent a cada pagina. Es tanben singular lo ton sul qual son escalcits aqueles rebembres. L’autor a pres fòrça distància amb los eveniments relatats. Mai qu’aquò ! A d’unes moments sembla desabusat. Gaireben desencantat per aquelas escorregudas, totas professionalas. Non pas que se trachèsse d’amarum, que se trapa pas ges de nostalgia dins aquestes racontes de viatge, mas s’i tròbi quicòm que semblariá a de destacament. Se diriá d’aquelas temporadas brevament racontadas son estadas viscudas sens pregonda implicacion individuala.

Lo trabalh d'istorian de la lingüistica occitana de J. Tomàs

Aprèp aver sostengut, en 2014, sa tèsi tocant a l’istòria de la lingüistica occitana dins sos rapòrts amb lo movement renaissentista, Joan Tomàs contunha son trabalh sul meteis sicut. Al nombre escar d’obratges paregut sul tèma, imagini que deu demorar fòrças causas de far dins lo domeni. D’efièch, aprèp la despartida de Robèrt Lafont, semblariá qu’aquesta disciplina scientifica manquèsse d’obrièrs. Se l’istòria de la literatura es estada e demòra bravament estudiada, per çò que tòca a l’istòria de la lingüistica, son figas d’una autra desca. Sola l’Associacion Internacionala d’Estudis Occitans sembla se climar sus aquela problematica. Cal reconéisser que lo domeni es tras que ponchut. Aqueste libre de Joan Tomàs es un pavat de gaireben quatre cents paginas. Mas son pas quatre centenats de paginas d’analisis de faches istorics tocant a la lingüistica. Son qualques correspondéncias, publicadas in extenso, de Juli Ronjat (1864-1925). Un òme plan pauc conegut del public non iniciat. Atanben, fòrça judiosament, lo libre se dobrís sus una biografia del personatge. Son elements biografics que daissan percebre una vida multipla, talament densa que Juli Ronjat sembla n’aver menadas mantunas a l’encòp. Demest las correspondéncias espepissadas per Joan Tomàs, se tròba la que Juli Ronjat aguèt amb lo « Mèstre de Malhana ». Aquel escambi epistolari, plan solide, pren bravament de plaça. A n’el sol, ocupa de quatre parts una del libre, çò que demòstra l’interès de Juli Ronjat per Frederic Mistral, mas subretot que lo felibre Ronjat foguèt un artesan afogat e actiu del felibritge. Entre maitas causas corregissiá los manescriches e las espròvas abans estampatge. Mas se trachava tanben de l’administracion de l’associacion. Aviá una capacitat de trabalh espectaclosa. D’efièch, malgrat aquela carga consequenta de militant - dins lo felibritge en particular e dins lo movement renaissentista en general - Juli Ronjat trobava encara léser de legir fòrça e de redigir un molon de nòtas de lecturas per un nombre considerable de revistas. Aquestas èran pas totas felibrencas. D’unas èran scientificas, quand èran pas de revistas consacradas al montanhisme. Solide que i auriá plan mai a dire a prepaus d’aquel òme que foguèt a l’encòp militant pacifista, lingüista, escrivan, esportiu de naut nivèl e tanben paire de familha.

De novèlas, pas ges ordinàrias de JP Lacomba

D’unes d’aquestes tèxtes de Joan-Pèire Lacomba -emai benlèu totes- exploran las pregondors de l’anma umana. E quand aquestas anmas son lemosinas, va sens dire que nos passejam dins los abissis de l’insondable. L’imaginari de l’autor es capable de s’anar abeurar a las fòssas mai improbablas, aquò, plan solide, pel plaser del legeire. Coma creator, se balha pas cap de termièras. Atanben es testimòni de mantunas traucadas a travèrs la realitat. Entre maitas causas es mèstre dins l’art de manejar lo suspens. Sap susprene lo legeire al moment e a l’endrech ont s’i espèra lo mens. Las casudas d’unas de sas novèlas -es pas sistematic- pòdon èsser susprenentas e quitament espantantas. Es, a mon vejaire, dins la casuda que se tròba la quintesséncia de la novèla. D’unes tèxtes de Joan-Pèire Lacomba revertan los contes, que disi ? Son contes ! Son escriches dins l’intemporalitat deguda als contes. E, solide, lo meravelhós, l’embelinament apevan e acompanhan aqueles tèxtes que semblan nos arrivar non pas d’enluòc, mas… d’Endacòm mai. A longor de recuèlh, l’autor nos passeja dins lo mond misteriós dels aujòls retrobats per azard en plena laurada o de las salvatginas en cèrca de proximitat umana. Joan-Pèire Lacomba ensaja, dins sas metafòras, de far coabitar mantunes univèrs. Nos prepausa de los descobrir e de los explorar amb el. Entre maites tèxtes, d’unes se dirián de racontes totjorn entre vida e reire-vida, entre mòrt e reire-mòrt. Amb el, fasèm de longa d’anar-tornars dins d’espacis a las termièras imprecisas. Nos passajem dins d’encontradas ont la realitat es fosca e fugidissa ; aquí ont lo sòmi es improbable, benlèu perilhós. Amb aquel obratge, almens per qualqu’unas de sas pèças, sèm ben dins una literatura als contorns e a las embocaduras lemosins, amb tot çò qu’aquò enclaus de natural e de subrenatural, de clarescur e de logica potencialament extravaganta. Quand es pas dins los risques de la vida de cada jorn, Joan-Pèire Lacomba sembla anar quèrre sas inspiracions dins la(s) tradicion(s), al singular e al plural. N’i a gaire coma el per escalcir, e benlèu restituir, un ambient cargat d’emocions qualques còps ambivalentas. Sos tèxtes balhan sovent l’impression d’èsser estat escriches al clar de luna puslèu qu’a la raja del solelh.

« La miugrana entre-dobèrta », una poësia modèrna e contrastada

« La miugrana entre-dobèrta », aquela poësia de Teodòr Aubanèl es d’una modernitat de remarcar. L’autor s’embarra rarament dins lo carcan d’una metrica tiranica. Sap demorar liure dins l’exercici de sas compausicions que son divèrsas e variadas. Se nos tornam plaçar dins lo contèxte de las annadas 1850, es quicòm d’excepcional dins la poësia occitana de l’epòca, quicòm d’inesperat e gaireben revolucionari. A prepaus d’aquesta Miugrana entre-dobèrta, benlèu se poiriá parlat d’un OPNI, un Objècte Poëtic Non Identificat. D’alhors, d’aprèp los istorians de la literatura, los contemporanèus de l’escrivan sapièron pas tròp cossí prene aquela poësia. Amb aquesta, Teodòr Aubanèl ne desvarièt mai d’un dins lo Felibritge, emai en defòra. Se ditz que lo quiti « mèstre de Malhana » ne demorèt secat. Es pas complicat, emai s’es contrastada coma o anam véser pus luènh, aquela poësia reverta una musica leugièra coma lo vòl d’una lauseta. Rarament s’i rescontra la pesentor d’una recèrca ritmica penibla coma se’n tròba dins la màger part de las òbras felibrencas de l’epòca.

« Esclarmonda de Perelha », un roman istoric d'una grand sensibilitat

 

Raimonda Tricoire es segurament una autora de descobrir. Personalament la coneissiái de nom, mas d’ela aviái pas encara legit res. Quin pecat d’aver esperat tant de temps sens ensajar de trevar son imaginari ! Un imaginari plan enrasigat en tèrra comtadina de Foix. Sabiái l’autora occitanista. D’alhors, d’aprèp la lectura que veni de far del seu roman « Esclarmonda de Perelha, martira catara », es evident que Raimonda Tricoire èra una occitanista afogada. Los qu’an legit lo libre e los qu’acabaràn per lo legir un jorn, se son onèstes - çò de qué soi solide - me poiràn pas contradira. Emai s’a fòrça escrich en francés, Raimonda Tricoire a tanben escrich qualques obretas en lenga nòstra. A fach l’esfòrç d’escriure en occitan, çò que pròva plan son engatjament per l’illustracion de la cultura. L’escrivana foisenca aviá l’anma patriotica.

« Na lonja lonja viá » o aver 20 ans dins las trencadas

Sebastian Berry es un escrivan estranh, probablament tan embalausissent coma son país d’Irlanda. Sas òbras son d’una granda densitat. Son sovent inspiradas per son pròpri roman familial. Va cercar e cavar dins la memòria e los secrets de familha. Mas l’autor es un vertadièr patriòta irlandés. Son inspiracion la va tanben posar dins l’istòria e los paisatges de son país. Es un grand e vertadièr escrivan enrasigat. Çò que ne fa son fachin e son universalitat. Sens èsser un especialista de la Bèlas Letras nimai un miraclon en enologia, me pòt arribar, qualques còps, de comparar la literatura al vin. D’unas òbras, mai que mai los romans, pòdon èsser espessas jos la lenga e d’autras pus clarinelas. N’i a que rajan lo solelh, leugièras coma un vinòt vengut en Occitània ; mentre que d’autras son mai pesugas, faissudas coma un vin cargat de tèrra fòrta. Al sègle XIXen èra de mòda d’escriure cargat. Semblariá que Sebastian Barry siá estat influenciat per aquel biais d’escriure. Un biais d’enfaciar la frasa, amb de subordonadas, aquí ne vòls, aquí n’as. Es una opcion que se vòl classica per referéncia als sègles passats. Es un mejan d’expression que sembla convenir a Sebastian Barry. Per ma part auriái presat una escritura mai cristallina, mas lo sicut narratiu causit per l’autor s’i seriá pas pretat. A i soscar plan, l’autor irlandés a fach correspondre temporada de narracion amb estil escriptural. Emai dins una òbra tras que sorna coma aquesta, Sebastian Barry a l’engèni de s’impausar una descripcion menimosa dels paisatges. Dins las peregrinacions involontàrias e plombadas de son personatge principal, se sap arrestar sus un detalh. Sap descriure l’infèrn d’un monde en guèrra. Malgrat lo canon tronèsse de totas parts, al mièg d’un patiment insostenible, percevem la beutat dels camps cultivats e dels bòsques que son provisiorament passats per malhas. Entre doas canonadas los aucèls troban la fòrça per cantar mentre, qu’a la sason, las amoras amaduran suls romencs de las qualques randuras que son pas encara estadas lauradas per la mitralha. Lo personatge central d’aqueste roman, Willie Dunne, es un dròlle sensible. Talament qu’a d’unes moments pòt paréisser per ninòi.

Un gojat que partís a la guèrra en s’imaginant que la guèrra es pas qu’una aventura coma las autras. Aquò me fa pensar que n’i a que partisson a l’aventura de la guèrra per aver pas a partir a l’aventura de l’amor. Lo jove irlandés, coma totes los jovents del monde - lo tèma es universal -, abans d’i èsser confrontat per a de bon, crei e pren la guèrra per un jòc. Quand comença d’i metre los pès, se maina lèu que son figas d’una autra desca. En aquestas temporadas del centenari de l’afrós chaple de 1914-1918, me sembla judiciós d’aver revirat e publicat aquel roman de Sebastian Barry. Es d’ont mai oportun que fins ara se coneissiá pas, o gaire, la vision irlandesa del conflicte. Quitament se se tracha aicí d’un roman, ne demòra pas mens que l’autor a segurament apevat sa narracion sus de testimoniatges o/e de documents fisables. L’obratge es d’ont mai emocionalament cargat qu’a l’epòca d’unes Irlandeses se batèron sul continent dins las armadas de l’empèri britanic, mentre qu’en Irlanda la lucha de liberacion nacionala èra a se debanar (Pascas sangnosas de 1916). Aquelas tensions politicas avián, plan solide, de consequéncias sul moral dels soldats levats en Irlanda. Son causas que tranpareisson dins lo roman, siá clarament a d’unes moments, siá en filigrana a d’autres. Dins aquesta òbra, l’autor retracha las misèrias de la guèrra, l’inumanitat e la barbaria de la guèrra. O fa tocant a sos aspèctes materials, mas subretot morals. La guèrra assalvatgís l’èsser uman, lo fa regressar fins a un estat primitiu, bestial. La sexualitat del guerrièr es redusida a l’estricte assoviment d’un besonh natural dins lo cal la patenària compta pas per res : « Quò era malaisat per sa testa d’aimar e de se pensar d-a l’avenidor quante podiá pus sentir sos pès ». Dins aqueste roman i a de passatges punhents sul l’avaliment dels sentiments umans. Atal l’autor nos significa que l’infèrn de la guèrra es gaireben la mòrt de tot. Es un pauc la mòrt abans la mòrt. Cada subrevivent sap qu’es un sursitari. Atanben lo pelut de las trencadas, que siá irlandés, francés, anglés o alemand, quand ven pas completament fòl, es pasmens incapable d’investir sentimentalament. N’arriba a aver un encefalograma emocional planièr. Sa convalescéncia serà longa. Urosament la pulsion de vida torna, a passas, prene lo dessús. Las nafraduras assanissan pauc o pro, segon lor pregondor.

E tanplan, sul fems de la guèrra, qualques generacions enlà, pòt butar una flor resplendenta de literatura. Sebastian Barry es aquí per ne portar la pròva. Seriá benlèu tròp long de ne parlar e coneissi pas pro la biografia de l'autor, mas per aqueste libre se poriá parlar de memòria transgeneracionala e quitament de « roman familial ».
Demest la negror de la guèrra qualques còps se pòt escàser un miracle, coma per exemple lo de poder prene un banh caudet dins una banhadora vertadièra al moment ont los soldats o esperavan lo mens. D'aquel fach, probablament collectat, l'autor ne fa sa mèl : « L'aiga lo tocava coma una maire, apasimava sos braces e sas chambas, rialava lo torn de sas naturas coma la lonja chabeladura d'una amanta ». Dins la narracion de Sebastian Barry la poesia es pas jamai plan luènh.
« 'Na lonja lonja viá » es un libre d'una grand umanitat, ont l'autor es anat cercar sos mots e sas frasas al mai pregond de sos sentits. Se tracha d'un roman poderós dins lo qual l'autor recorís sovent a la simbolica. A long long way ; 'Na lonja lonja viá en occitan, es un roman espés que fa 290 paginas. Sa revirada es de Joan-Pèire Lacomba. La transmudason d'una lenga a una autra es una curiosa alquimia. Solide que per aquesta revirada Joan-Pèire Lacomba volguèt crear una lenga literària que pegue al pus prèp a l'originala. Emai i capitèt remirablament plan. Pasmens, semblariá que lo reviraire aja causit de s'enfonsar dins las prigondors d'una dialectalizacion plan quichada, quand es pas de se negar dins los abisses engerdables d'una josdialectalizacion castratritz. Soi pas solide que l'eqüacion : « far mai josdialectal per far mai literari », siá la bona. Mas, coma cadun sap, tot aquò es pas qu'una question de sensibilitat…

Inf. : « Na lonja lonha viá » de Sebastian Berry. Edicions « Letras d’Òc ». Acabat d’imprimir pel primièr trimèstre de 2017 — 290 paginas.

Sèrgi Viaule

Literatura : Joasiana Ubaud nos porgís una reflexion sus l'estetica païsatgièra

Se tracha d'una segonda edicion de l'obratge, justificada per la demanda fòrta del public que la primièra foguèt lèu agotada. Aquesta es estada a pro pena augmentada talament la precedenta èra ja complèta. Just i foguèt portat qualques mesas a jorn. Una actualizacion necessària que, coma o fa condreitament remarcar l'autora, las sciéncias avançan cada jorn un pauc mai.

De mercés a n'aqueste obratge, mas tanben a las conferéncias e autras formacions que Joasiana Ubaud prodiga davant de publics de professionals o d'amators dels païsatges, fa temps que l'autora sensibilisa a la salvagarda dels païsatges miègterranencs. Aquesta contribucion a la transmission de la cultura païsatguièra miègterranenca es pas totjorn aisida de prepausar. L'autora o sap ben pro qu'es de contnh confrontada a d'elegits o de professionals del sector que sovent se trachan d'aquel patrimòni coma d'una figa. Atanben, li arriba condreitament de parlar d'incultura de la part dels decideires uniformisaires que matrassan cada jorn un pauc mai lo nòstre environament familièr.

L'escarniment benlèu mai visible d'aquelas politicas dessenadas de subtitucion païsatgièra se vei sus las ribas de Miègterrana, mas tanben al delà. Joasiana Ubaud balha l'exemple significatiu de la tissa qu'an pres Comunas e Conselhs Despartimentals de transplantar, dins gaireben totes los giratòris rotièrs, d'olivièrs venguts d'Espanha o de Portugal. Arriban a ne carrejar fins en Albigés e benlèu plan pus naut. L'autora ne fotografièt un en Bigòrra !

Aqueste libre de Joasiana Ubaud es un obratge de sensibilizacion a la lectura del païsatge miègterranenc. Se pòt enfaciar coma un manual d'engimbradura païsatgièra. Es una contribucion a la preservacion de l'identitat miègterranenca d'una part d'Occitània. D'alhors, l'autora fa de longa l'anar-tornar entre lenga, literatura e botanica. Grand gaug qu'agèm de gaitas coma ela per velhar a n'aquel patrimòni, a n'aquela cultura milenària d'alestiment païsatgièr. Nos devem totes sasir d'aquestas coneissenças e demorar vigilents a una lectura, mas subretot a una escritura, occitanas dels païsatges nòstres.

Aqueste libre es un long viatge en Provença e Lengadòc-Bas. Una visita menimosa, facha a passes menuts de flandrin. Joasiana Ubaud nos convida a levar lo cap e regassar de longa quand traversam lo campèstre miègterranenc. Causa que siem de mens mens acostumats de far. D'un autre latz, cal ben reconéisser qu'a l'ora de l'automobila, la causa es pas mai possibla en defòra d'unes moments dedicats.

L'obratge apren a legir l'istòria dels sitis. Cada associacion arbre/airal exprimís un messatge daissat per lo, o per la, que caussiguèt l'esséncia per l'endrech. Que siá aièr o d'uèi, l'acte de bartir e de plantar es pas jamai estat neutre. Carrèja totjorn una significacion que s'adreiça als vesins coma a las generacions futuras.

Tot al long de l'obratge, Joasiana Ubaud recorrís als autors occitans per illustrar e quelques còps venir sosténer sos dires, afortir una assercion. Aquel biais d'enfaciar son trabalh es pro unic. Es segurament la sola etnobotanista a aver una coneissença tan prigonda de la literatura nòstra. Per cada arbre presentat, marcaire social o d'usatge, balha una patrocada de citacions literàrias. Sa paleta d'autors es immensa, incluís totas las epòcas e totes los genres literaris, emai se, plan solide, la poesia i es predominanta. Atal, aquel libre de botanica es, causa inesperada per aquela mena d'obratge, remirablament mirgalhat de verses e dichas popularas. Son erudicion tocant gaireben totes los domènis de la cultura occitana li permet de cavar prigond sos estudis païsatgièrs, tant es vertat que la botanica, coma totas las autras sciéncias, se pòt pas isolar. En filigrana i a tanben qualquas amiras istoricas tocant lo país.

Aquel libre es un obratge de vulgarizacion que parlarà a totes, ensenharà a totes. Es un libre d'educacion populara, un obratge d'esvelh e de salubritat publica a metre dins totas las mans dels aprendisses païsatgistas. Es de plànher que d'autres estudis, dins maites domènis de l'activitat umana, siaguen pas menats coma Joasiana Ubaud mena sas recercas dins lo domèni etnobotanic. Son libre es lo plaidejat d'una avocata del maïsatge miègterranenc autentic. L'autora s'insurgís contra la politica del tot-torisme quand aquesta es unicament apevada sus l'artificialitat e la negacion de la cultura autoctòna. Atanben, son libre es un requisitòri energic contra la farlabica dels païsatges engimbrats per de sembla engenhaires païsatgistas que coneisson pas las possiblitats que balha l'arcolan de la vegetacion miègterranenca. Joasiana Ubaud convida las gents d'alestir armoniosament lo païsatge miègterranenc tal coma se faguèt desempuèi quasi l'Antiquitat, amb, a l'epòca, l'introduccion en Occitània d'esséncias novèlas.

D'uèi, a voler far exotic e a voler a tot pèrdre importar d'arbres estrangièrs jos nòstre cèl, n'i a que s'i copan lo nas. L'autora balha l'exemple significatiu del palmièr en Lengadòc-Bas. Aquela tissa de voler aver mai de palmièrs sus las avengudas de Montpelhièr que sus las de Sevilla, còsta car als contribuables Clapassòls. Per cas d'ivèrn un pauc mai freg que los autres, los gastes son importants, quand es pas l'ecatomba. Semblariá que n'i a qu'an pas páur d'escometre sus lo rescalfament climatic ! Que lo palmièr siá pas completament adaptat a las regions occitanas miègterranencas, los promotors de la Florida occitana s'en chautan coma d'una pimpanèla. Dins aqueste obratge, Joasiana Ubaud denóncia de longa lo « qué-que-siá-ont-que-siá ». Parla d'impostura.

Se pòt pas parlar d'aqueste « D'arbres e d'umans » sens parlar de las illustracions iconograficas. Las fòtos, totas de color, son de l'autora. Son estadas presas a las quatre sasons per mostrar los diferents cicles de la vegetacion. Aquestas venon completar las demonstracions escalcidas dins l'obratge. N'i a una soma considerabla e son totas lisiblas del primièr còps d'uèlh.

Dins un estil personal, amb un anar permanent entre sciéncia e literatura, Joasiana Ubaud nos ofrís una reflexion positiva sus nòstra cultura e nòstre biais d'enfaciar lo monde. Nos porgís de qué soscar a nòstras relacions amb l'arbram. Es un libre que liga « sciéncia e consciéncia ».

Inf. : « Des arbres et des hommes »  de Josiana Ubaud — Edicion Edisud. Acabat d'imprimir en abrial de 2017 — 364 paginas.

 

Sèrgi Viaule

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 
Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+