Uei : 24/11/2017

Occitanisme : quin reng ten la femna ?

Se parlava autres còps de « patriarcat », ara de « dominacion masculina ». Lo movement occitanista escapa a tot aquò ? Òc e non, nos respondon d’unas femnas.

Foguèt una vision sasissenta. Pel tantòst del collòqui organizat lo 4 d’abril de 2015 a Tolosa per Convergéncia occitana e País nòstre (tocava a la fusion venenta de Lengadòc-Rosselhon e Miègjorn-Pirenèus), una sola femna prenguèt la paraula... Una catalana del sud. Tot lo demai de las intervencions foguèron menadas per d’òmes. Lo matin, èra presenta la candidata socialista Carole Delga. Es tot. La remarca foguèt faita al president de Convergéncia Joan-Francés Lafont qu’expliquèt tot simplament qu’una bona part de las femnas contactadas avián pas desirat prendre la paraula sus l’empont. Desinterès ? Pudor ? Mistèri. L’encargat de produccion d’Òc Télé, Stéphane Valentin, esprovèt las meteissas dificultats a trobar d’interlocutoras per una edicion del d’Òc Show... especialament consacrat a las femnas occitanas ! Èra a la fin de 2015 e lo subjècte causit èra las « femnas en lucha ». Mas aquí s’opausèron d’incompatibilitats d’agenda plan comprensiblas dins la mesura que, dins lo mitan occitanista, una bona part manca pas de trabalh.

p7 femna d oc

D’autras opausèron lor repugnància a parlar davant una camerà. Pasmens, trobam de mai en mai de femnas a de pòstes a responsabilitat al dintre de las grandas entitats occitanistas, que siá demest los quadres o dins los burèus d’associacions. Trobam encara de femnas que se fan ausir dins lo domeni cultural coma la creacion musicala. Trobam de femnas que van al front quand s’agís de militar o d’organizar d’operacions militantas, coma foguèt lo cas per las manifestacions Anem Òc. Trobam encara de femnas que s’engatjan politicament e que se marcan sus de listas electoralas. O avèm pogut constatar a las darrièras eleccions municipalas al dintre del movement « Bastir ».

Pasmens, qué que siá lo domeni, lo constat es totjorn lo meteis : n’i a pas pro. Avèm volgut menar la nòstra reflexion sus dos fronts.
Nos sèm interrogats sus l’existéncia d’un movement feminista e occitanista pel passat e sus l’integracion de las idèas feministas al temps nòstre. Emergiguèt un movement, cap a la fin de las annadas setanta duscas a la debuta de las annadas ochanta. Se diguèt tot simplament « Femnas d’òc »... En soma, del temps que l’occitanisme, fòrça politizat e militant, se calcava mai o mens suls movements d’extrèma-esquèrra d’aquel periòde. Fa tot juste quaranta ans. Fòra lo mitan, assistissèm encara a de scènas de sexisme agressiu. De femnas politicas o encara de femnas jornalistas politicas ne poiràn testimoniar, se pensam a l’afar de la rauba a flors de Cécile Duflot o encara als afars Sapin e Baupin. Quitament al dintre de l’occitanisme, se parla encara de mesa a despart o de refús a priòri d’escotar una persona del « sèxe polit ». A l’ora d’ara, quand se parla de tornar definir las basas de l’occitanisme (veire lo nòstre article sus La Dintrada dins lo numèro que ven), se cal tanben demandar se de fondamentals coma la paritat òme-femna son plan dintrats dins las mors. Coma nos o an fait remarcar de femnas qu’avèm interrogadas sul sicut, lo movement occitanista, al còr d’una cèrta societat, escapa pas a sos defauts. Se parlèt encara d’una necessitat de destriar çò bon e çò marrit dins la tradicion que nos emplegam a servar. La lexicografa Josiana Ubaud (que s’exprimís dins aquel dossièr) a menat per exemple un estudi tocant al lexic o encara als provèrbis misogins qu’an traversat lo temps. En soma, se lo movement en favor de la cultura nòstra se distinguís sus d’unes punts, d’autres nos menan a pensar que sembla totes los autres.

Retro : controvèrsia a l'entorn de la femna

Fa 40 ans tot juste, un debat sul sicut opausèt d'occitanistas « exiliats » a París a d'occitanistas demorats al país.

Entre la segonda mitat de las annadas setanta e la primièra mitat de las annadas ochanta, lo movement occitanista coneguèt el tanben de remolins a l’entorn de la plaça de la femna e de l’orientacion sexuala. Aquò consistiguèt en se demandar se se caliá contentar de transmetre la tradicion amb sos arquetips a còps retrogradas o alara integrar d’unas idèas que gorgotan amb lor epòca. « Per las feministas occitanistas s’agissiá de refusar de se contentar del ròtle de simple vector de las tradicions per la femna, çò nos a explicat l’anciana jornalista Rose Blin-Mioch, autora d’una tèsi sus la felibressa roja Lydie Wilson de Ricard, sabi que d’aquel temps, la meteissa question se pausava en Bretanha ». Femnas e omosexuals exiliats L’escrivan Alem Surre-Garcia (present a París a aquel moment) escriguèt mantuns tèxtes sul sicut dins las pauras revistas « Fòrabanda » e « Talvera ». Dins aquel match que l’opausava per exemple al militant viticòla Henri Fabre-Colbert (1914-2000) èran doas logicas que s’afrontavan. « Aviam volgut donar la paraula a de femnas partidas del país, e pas unicament per de rasons economicas, çò nos a dit Surre-Garcia, n’i a que son partidas en causa de tradicions que podián pas mai suportar ! Meteissa causa per d’òmes omosexuals qu’èran pas acceptats, que siá a la campanha o en vila ». Del costat dels occitanistas « locals », aquò passava mal. Òm parlava alara de « digressions parisencas » (sic), de monde desconnectats d’una realitat qu’èra encara pro rurala d’aquel temps. Coma o a soslinhat Josiana Ubaud (veire p.9) dins sas recèrcas, avèm eiretat de tot un corpus lexical e proverbial degradant per las femnas. Per ela, son la marca d’una crenta de las femnas, d’una ginofobia e de la necessitat absoluda de gardar las tascas quotidianas plan sexuadas e plan delimitadas.

« L'opressat opressor »

Mas aquel « match » se fasiá pas unicament a distància. Dins un document que nos es estat transmés per l’estudianta paulina Victoria Sibé, (eissit de las archivas del CIRDOC) constatèrem que d’unas occitanistas volguèron elas transmetre las valors del feminisme de l’interior. S’agisson de doas fuèlhas compiladas dins los annèxes dels actes de l’Escòla Occitana d’Estiu de 1978 a Vilanòva d’Òlt (47). Son lo rendut-compte d’un « talhièr de las femnas » organizat dins l’encastre de l’EOE. S’i soslinhèron ja las contradiccions entre l’idealizacion d’una civilizacion eterenca de l’amor cortés e... lo comportament de cada jorn : « èrem nombrosas, dins aquel talhièr, a sentir dins la vida de cada jorn e quitament dins l’Escòla d’Estiu, una contradiccion entre çò qu’avèm de viure ara e nòstre imatge fargat cada jorn pels sègles de civilizacion mediterranenca ont la femna non pòt èsser que “ del defòra ” o “ del dedins ” : la Maria a l’ostal e la puta a la carrièra ». E lo rendut-compte d’encadenar sus d’unes exemples de provèrbis misogines que florisson dins la lenga nòstra (veire encadrat). Qué que ne siá, aquel talhièr getèt las basas de l’inclusion dels principis del feminisme aplicats a l’occitanisme : « Lo nòstre prepaus es pas de nos batre contra los òmes mas de poder existir l’un còsta l’autre, e dins lo meteis temps (...) lo Mascle occitan (sic) non pòt èsser que viril e autoritari. Es a l’encòp oprimit dins sa condicion de mascle e opressor de la femna, EL QUE PENSAVA PAS ÈSSER QU’OPRIMIT PER L’ESTAT FRANCÉS ». Lo document es signat « Femnas d’òc », movement feminista efemèr que desapareguèt quasi en meteis temps que lo quasi ensemble dels movements occitanistas politics a la debuta del primièr mandat de François Mitterrand.

Exemples de provèrbis misogins - « Un ostal dins una vinha, una femna dins l’ostal, n’i a tant que cal » - « Tres olas dins un ostal, signe de fèsta, tres femnas dins un ostal, signe de pèsta » - « Del temps que lo colhon se crèba al trabalh, la femna amb un autre s’amusa a l’ostal » Sorsa : talhièr de las femnas, annèxa actes EOE 1978.

Literatura : estudiar mai las òbras femininas

Capture decran 2017 11 23 a 12.36.55Dins una comunicacion faita a l’escasença d’una Universitat Occitana d’Estiu consacrada a la femna occitana, l’ensenhaira Maria-Joana Verny s’interessèt a las « Escrituras femininas de l’après-68 » (cf. Actes UOE de Nimes 2013). Pesquèt especialament de poèmas militants dins las revistas « Viure » e « Obradors » o encara l’antologia bilingüa establida per Maria Roanet « Occitanie 1970. Les poètes de la décolonisation » (París, PJ Oswald, 1971). Indica que d’unes noms apareisson, especialament lo de Rosalina Ròcha (nascuda en 1946 a Alès) Marisa Ros e Coleta Deverdet. « Es Rosalina Ròcha qu’es la mai sovent presenta, çò escriu Maria-Joana Verny, Marisa Ros o es un pauc mens per çò qu’es de son òbra de creacion, mas dona de tèxtes de reflexion. D’autres noms i apareisson, coma aquel de Miquèla Stenta o d’Elena Gracia, que venguèt a l’occitanisme dins las annadas 40. Aquela militanta del sector pedagogic de l’IEO i dona doas novèlas dins los numèros 7 e 8 de 1966. De notar que l’expression en pròsa es una excepcion dins los supòrts que ne parlam. Rai qu’es estat totjorn mai aisit, per las lengas minoritàrias e per los escriveires que se cercan, e pas solament per las femnas, de començar per la poësia ». De son costat, Rose Blin-Mioch explora mai que mai las autoras del sègle XIX. Ne faguèt quitament un subjècte de tèsi puèi que s’interessèt a la correspondéncia entre Lydie Wilson de Ricard (fòto DR) e son òme Louis- Xavier de Ricard. Pendent sa vida corta (moriguèt a trenta ans) se contentèt pas d’èsser la protegida d’August Fourès, felibre roge d’Aude. « [Lydie] mostrèt que las femnas podián far quicòm mai que cargar lo vestit arlatenc... Aviá de coratge, aguèt lo de se batre per se maridar amb un comunard que la situacion èra pas encara segura, çò nos diguèt Rose Blin-Mioch, s’acordèt una libertat qu’èra pas permesa d’aquel temps : escriure a un òme qu’es pas de sa familha. E d’egala a egal. Es ela qu’escriguèt sas òbras occitanas, aprenguèt lo lengadocian de Montpelhièr amb Fourès e Tourtoulon. Amb son marit, partejavan las meteissas idèas, politicas republicanas, feministas e federalistas » (veire La Setmana n°948, p.10).

Paraulas de femnas

De qu’es lo sentiment de las primièras interessadas respècte a aquelas questions ? Avèm contactadas mantunas femnas implicadas de prèp o de luènh per la lenga e la cultura nòstras.

Avèm ensajat de destriar d’unes constats convergents e d’unes prepausses salhents a travèrs las personas qu’an acceptat de respondre. Las avèm contactadas pel biais dels malhums socials en lor pausant tres questions : « pensatz que las femnas son puslèu en arrièr o endavant ? » ; « pensatz que i a encara pro de sexisme dins lo mitan occitanista ? » ; « avètz ja patidas remarcas sexistas al cors d’una manifestacion, d’una acampada, etc. ». Caduna respondèt segon son sentit e segon son viscut. Son de personas de generacion, de mitans socials e de professions divèrsas. D’unas considèran lo sexisme plan present, d’autras o an pas sentit particularament.

Òmes davant, femnas darrièr

Primièr constant pro recurrent : lo fait que las femnas occitanistas se meton pas gaire endavant sus l’empont. Per las grandas escasenças (manifestacions, collòquis, taulas redondas, etc.) las voses que se fan ausir son sovent masculinas. Òm vei mai que mai las femnas a l’obratge sul terren, dins de foncions administrativas (per de pòstes a responsabilitat o pas) o d’organizacion mas pas gaire per far de representacion. « Lei femnas son un motor de l’occitanisme mai dins leis accions de granda importança, quora regardatz de manifestacions grossassas, me pareis pas èstre ben en avant, çò pensa la jornalista provençala Amy Cros, l’ai remarcat, per exemple, a Castelnòu d’Arri, embé de taulas redondas pron masculinas. Aquo’s pas una acusacion, mai un constat ».

Lo sexisme present d'en pertot

Segond constat recurrent : lo sexisme es present dins lo mitan occitanista pr’amor es present en-defòra. Logic ? Evident ? Descobèrta de l’aiga tebessa ? Benlèu, mas es aparentament necessari d’o rapelar. « Lo mitan occitan escapa pas al patriarcat puèi qu’evoluciona dins una societat patriarcala, çò pensa la cantaira e flaütista Maud Seguièr, lo sexisme es mens violent dins las estructuras qu’an de foncionaments vertadièrament democratics. Mas per capitar d’aver una egalitat òme / femna, cal una vertadièra discutida e soscadissa sus aquel subjècte ».

Lo sindròm mediterranèu

Un tresen constat : una tradicion pro « masclista » del costat de las ribas de Mediterranèa en contradiccion amb las valors de convivéncia cantadas d’en pertot pel movement occitanista. « Ai assistit a de collòquis (coma intervenenta o dins lo public) onte, per un còp que i aviá una femna a la tribuna, la sala se vugèt de la mitat de seis òmes, çò nos a dit la lexicografa e etnobotanista clapassenca Josiana Ubaud, lo considèri coma un escup vertadier. Mai en faciada, [los occitanistas] son “ trobadors-convivéncia ” e bla bla bla ! (...) Es dificil de comparar lei medalhas en matèria d’orrors... Mai diriáu que la part mediterranèa d’una part dau territòri arrenga pas lei causas ».

En soma las dificultats patidas per las femnas d’òc semblan tot simplament las dificultats patidas per las femnas dins lo monde occidental. Sus son blòg albergat pel jornal en linha Mediapart, la cronicaira Ségolène Roy parla d’una dominacion masculina « omnipresenta e invisibla ». Valent a dire qu’a pres de formas a còps mai insidiosas que non pas una publicitat porno-chic o encara d’agressions fisicas de totas menas. « La dominacion masculina es d’en pertot, çò escriu Ségolène Roy, dins la nòstra lenga quotidiana, dins lo nòstre biais de carrejar un nenon de sèxe femenin o masculin, dins la galantariá, dins lo “ ieu ” filosofic, dins lo biais de far l’istòria, dins la negacion d’aquela dominacion e duscas dins las conquistas de las femnas que se viran contra elas ». Los occitanistas poiràn despassar aquel fait ?

Virginia Lago, ensenhaira, Tolosa

Capture decran 2017 11 23 a 12.40.55

« Èi pas l’impression que las hemnas aucupen lo davant de l’empont. Ei meslèu l’impression de las véser s’encargar deus ahars, de la vita vitanta... Aquò dit, solide que i a tanben hemnas qu’aucupan plaças mès importantas »

Alícia Champollion, estudianta, Antíbol.

Capture decran 2017 11 23 a 12.41.03

« Coma lo mitan occitan es puslèu un mitan de classa mejana, si plaça dins la nòrma. Es a dire qu’es puslèu d’acòrdi sus li idèas feministas mas amb encara de comportaments sexistas, coma dapertot »

Amy Cros, jornalista, Nimes.

Capture decran 2017 11 23 a 12.41.08

« Ieu cresiau que lo mitan occitan èra diferent. Mai i ai descubert lei memei guèrras pichotas qu’animan cada mitan militant. Se tracta pas especialament de la condicion feminina, mai dei enjocs ideologics mai especificament »

Maud Seguièr, intermitenta de l'espectacle, Montpelhièr.

Capture decran 2017 11 23 a 12.41.17

« Personalament soi pas victima de comportament sexista dins las associacions ont trabalhi perque avèm un foncionament de grop vigilent sus aquela question, e qu’avèm un foncionament orizontal ».

Josiana Ubaud, etnobotanista e lexicografa, Montpelhièr.

Capture decran 2017 11 23 a 12.41.13

« Nos fau provar, de lònga provar, provar tres còps mai, que siam autant legitimas que leis òmes. Mantuna a donc abandonat lo combat talament es usant... òm pòt pas èstre eiretier d’un lexic abominable envèrs lei femnas, de provèrbis vergonhós, de rabaissaments perpetuaus a travèrs aqueste lexic e lei dichs provèrbis (sens degun equivalent per leis òmes) sens que i ague de consequéncias sus lo present ».

 

Dorsièr signat de Clamenç Pech dins lo numerò 1057 de La Setmana, paregut lo 19/08/16

  • Publicat dens Dossiers

Literatura : Joasiana Ubaud nos porgís una reflexion sus l'estetica païsatgièra

Se tracha d'una segonda edicion de l'obratge, justificada per la demanda fòrta del public que la primièra foguèt lèu agotada. Aquesta es estada a pro pena augmentada talament la precedenta èra ja complèta. Just i foguèt portat qualques mesas a jorn. Una actualizacion necessària que, coma o fa condreitament remarcar l'autora, las sciéncias avançan cada jorn un pauc mai.

De mercés a n'aqueste obratge, mas tanben a las conferéncias e autras formacions que Joasiana Ubaud prodiga davant de publics de professionals o d'amators dels païsatges, fa temps que l'autora sensibilisa a la salvagarda dels païsatges miègterranencs. Aquesta contribucion a la transmission de la cultura païsatguièra miègterranenca es pas totjorn aisida de prepausar. L'autora o sap ben pro qu'es de contnh confrontada a d'elegits o de professionals del sector que sovent se trachan d'aquel patrimòni coma d'una figa. Atanben, li arriba condreitament de parlar d'incultura de la part dels decideires uniformisaires que matrassan cada jorn un pauc mai lo nòstre environament familièr.

L'escarniment benlèu mai visible d'aquelas politicas dessenadas de subtitucion païsatgièra se vei sus las ribas de Miègterrana, mas tanben al delà. Joasiana Ubaud balha l'exemple significatiu de la tissa qu'an pres Comunas e Conselhs Despartimentals de transplantar, dins gaireben totes los giratòris rotièrs, d'olivièrs venguts d'Espanha o de Portugal. Arriban a ne carrejar fins en Albigés e benlèu plan pus naut. L'autora ne fotografièt un en Bigòrra !

Aqueste libre de Joasiana Ubaud es un obratge de sensibilizacion a la lectura del païsatge miègterranenc. Se pòt enfaciar coma un manual d'engimbradura païsatgièra. Es una contribucion a la preservacion de l'identitat miègterranenca d'una part d'Occitània. D'alhors, l'autora fa de longa l'anar-tornar entre lenga, literatura e botanica. Grand gaug qu'agèm de gaitas coma ela per velhar a n'aquel patrimòni, a n'aquela cultura milenària d'alestiment païsatgièr. Nos devem totes sasir d'aquestas coneissenças e demorar vigilents a una lectura, mas subretot a una escritura, occitanas dels païsatges nòstres.

Aqueste libre es un long viatge en Provença e Lengadòc-Bas. Una visita menimosa, facha a passes menuts de flandrin. Joasiana Ubaud nos convida a levar lo cap e regassar de longa quand traversam lo campèstre miègterranenc. Causa que siem de mens mens acostumats de far. D'un autre latz, cal ben reconéisser qu'a l'ora de l'automobila, la causa es pas mai possibla en defòra d'unes moments dedicats.

L'obratge apren a legir l'istòria dels sitis. Cada associacion arbre/airal exprimís un messatge daissat per lo, o per la, que caussiguèt l'esséncia per l'endrech. Que siá aièr o d'uèi, l'acte de bartir e de plantar es pas jamai estat neutre. Carrèja totjorn una significacion que s'adreiça als vesins coma a las generacions futuras.

Tot al long de l'obratge, Joasiana Ubaud recorrís als autors occitans per illustrar e quelques còps venir sosténer sos dires, afortir una assercion. Aquel biais d'enfaciar son trabalh es pro unic. Es segurament la sola etnobotanista a aver una coneissença tan prigonda de la literatura nòstra. Per cada arbre presentat, marcaire social o d'usatge, balha una patrocada de citacions literàrias. Sa paleta d'autors es immensa, incluís totas las epòcas e totes los genres literaris, emai se, plan solide, la poesia i es predominanta. Atal, aquel libre de botanica es, causa inesperada per aquela mena d'obratge, remirablament mirgalhat de verses e dichas popularas. Son erudicion tocant gaireben totes los domènis de la cultura occitana li permet de cavar prigond sos estudis païsatgièrs, tant es vertat que la botanica, coma totas las autras sciéncias, se pòt pas isolar. En filigrana i a tanben qualquas amiras istoricas tocant lo país.

Aquel libre es un obratge de vulgarizacion que parlarà a totes, ensenharà a totes. Es un libre d'educacion populara, un obratge d'esvelh e de salubritat publica a metre dins totas las mans dels aprendisses païsatgistas. Es de plànher que d'autres estudis, dins maites domènis de l'activitat umana, siaguen pas menats coma Joasiana Ubaud mena sas recercas dins lo domèni etnobotanic. Son libre es lo plaidejat d'una avocata del maïsatge miègterranenc autentic. L'autora s'insurgís contra la politica del tot-torisme quand aquesta es unicament apevada sus l'artificialitat e la negacion de la cultura autoctòna. Atanben, son libre es un requisitòri energic contra la farlabica dels païsatges engimbrats per de sembla engenhaires païsatgistas que coneisson pas las possiblitats que balha l'arcolan de la vegetacion miègterranenca. Joasiana Ubaud convida las gents d'alestir armoniosament lo païsatge miègterranenc tal coma se faguèt desempuèi quasi l'Antiquitat, amb, a l'epòca, l'introduccion en Occitània d'esséncias novèlas.

D'uèi, a voler far exotic e a voler a tot pèrdre importar d'arbres estrangièrs jos nòstre cèl, n'i a que s'i copan lo nas. L'autora balha l'exemple significatiu del palmièr en Lengadòc-Bas. Aquela tissa de voler aver mai de palmièrs sus las avengudas de Montpelhièr que sus las de Sevilla, còsta car als contribuables Clapassòls. Per cas d'ivèrn un pauc mai freg que los autres, los gastes son importants, quand es pas l'ecatomba. Semblariá que n'i a qu'an pas páur d'escometre sus lo rescalfament climatic ! Que lo palmièr siá pas completament adaptat a las regions occitanas miègterranencas, los promotors de la Florida occitana s'en chautan coma d'una pimpanèla. Dins aqueste obratge, Joasiana Ubaud denóncia de longa lo « qué-que-siá-ont-que-siá ». Parla d'impostura.

Se pòt pas parlar d'aqueste « D'arbres e d'umans » sens parlar de las illustracions iconograficas. Las fòtos, totas de color, son de l'autora. Son estadas presas a las quatre sasons per mostrar los diferents cicles de la vegetacion. Aquestas venon completar las demonstracions escalcidas dins l'obratge. N'i a una soma considerabla e son totas lisiblas del primièr còps d'uèlh.

Dins un estil personal, amb un anar permanent entre sciéncia e literatura, Joasiana Ubaud nos ofrís una reflexion positiva sus nòstra cultura e nòstre biais d'enfaciar lo monde. Nos porgís de qué soscar a nòstras relacions amb l'arbram. Es un libre que liga « sciéncia e consciéncia ».

Inf. : « Des arbres et des hommes »  de Josiana Ubaud — Edicion Edisud. Acabat d'imprimir en abrial de 2017 — 364 paginas.

 

Sèrgi Viaule

Cronica Plantas d'aquí - Culhir : un marcaire culturau occitan

Es mai exactament un marcaire mediterranèu, benlèu lo versant sauvatge dau famós regime mediterranèu ò cretés, compausat d'una grand part de liumes... D'efiech, lo manlevament sus la natura es largament mai practicat en tèrras occitanas mediterranèas qu'endacòm, per una rason estatistica bèu premier : la vegetacion mediterranèa es mai rica en quantitat d'espècias. Mai çò curiós pasmens es qu'una meteissa planta que pòt butar en clima diferent i es pasmens jamai recampada : lei reflèxes caçaires-culheires son demorats mai vius encò nòstre.

S'acompanhan de segur d'un biais de cosinar especific. Es çò qu'espantèt un Bèlga, que s'installèt au Cailar sus Larzac amb quau discutissiáu : me diguèt tot d'una « aici, demoratz dins un paradís ! ». A ma question demandant mai d'explicas, me tornèt : « aici, culhissètz tot l'an, en Belgica sabi pas çò qu'es de culhir ! ». E de m'enumerar espargues, saladas, amoras, frigola, fenolh, romanin, campairòus, e mai cagaraulas, etc., pròva que s'èra lèu mes a la cultura dau país.

Vertat que se recampa un trentenau d'ensaladas fèras manjadas crusas en mesclum (roqueta, costelina / tèrragrepa, doceta, responchon, roèla, brèu / laurige), d'èrbas per far còire (tota ensalada tròp montada, e bleda, rosèla, lenga de buòu, que dintran dins la famosa borbolhada / tian que cada familha a sa receta « autentica »), espargues (de cinc menas), pòrres de vinha (en vinagreta e tanben en bonhetas), ortiga. Dau costat frucha sauvatja, siam tanben favats : amoras, còrnias, pometas, sòrbas, alisas, micacolas, que donan confiments, liquors e vins. Lei plantas aromaticas (gustativas e medicinalas) son l'autra caracteristica essenciala de nòstra vegetacion : frigola, romanin, sàuvia, lavanda, pebre d'ase, origan, fenolh, dintran dins nòstra cosina, per lo plaser dei papilhas e per ajudar a la digestion. Que lei plantas medicinalas, n'avèm a bodre, en causa d'una fòrta proporcion de Lamiacèas (ex Labiadas) qu'an totei de prorietats desinfectantas de l'aparelh respiratòri e digestiu. Lei famosas èrbas de Sant Joan èran recampadas dins cada familha, ò per de professionaus que provesissián lei farmacians. I a encara de personas que se fan sa cura de calamandrier (germandrée petit-chêne) au mes de març per « depurar la sang », que sonhan son ipertension ambe de tisanas de fuelhas d'olivier e que se fan sa tisana dei quatre flors per lei maus de garganta.

Lei liquors de degustar en fin de repais mancan pas tanpauc : liquor de genèbre, tè jaune (germandrée), tè blanc (germandrée), origan, ariège (salsepareille), que son totjorn fabricadas. Lei vins perfumats son innombrables : de nòses (melhor ambe de nòses, raubadas, çò ditz lo discors popular!), de lavanda, de falabregas (micacolas), de persègues (ambe lei fuelhas). Sens parlar dei campairòus (bolet, sanguin, girolha, panicaut, pibolada, griset) que genèran una vertadiera frenesia collectiva... e una practica d'escondons que s'agís pas de far saupre sei ròdes ai vesins !

Per lo costat decoratiu, es encara la culhida que ven adornar l'ostau:flors de tota mena per far de ramelets au fieu dei sasons, ambe de datas e de luòcs rituaus de culhidas, mobilizacion familhala per amassar tot çò necite per faire lo betlèm per Nové (mossas, liquèns, brots d'aubrilhons de garriga, e lo famós verdboisset, que lei brots provesits de boletas rojas venon adornar la taula de Nové), cardabèla (decorativa mai tanben signe solar qu'apara l'ostau dei maleficis), saladèla camarguenca (la blava flor mitica dei gardians que buta en sansoiraà, e bois per adornar lo vilatge per la vòta annala (la practica s'es jamai totalament perduda e mai tòrna en d'endrechs).

Leis usatges domestics èran tanben innombrables e son aquelei qu'an lo mai desaparegut ambe la modernitat : plantas diferenciadas per far de bastons, d'escobas, d'escurets per netejar la terralha, de fais d'espinhosas per aparar l'òrt de la polalha ò ramonar lei chaminèas. Mai s'acampan totjorn de pinhas per alucar lo fuòc... Culhissèm donc a panierats, non per avarícia supausada mai per reflèxe prigondament culturau, que mòstra una coneissença fòrta de sei mitans, e un art culinari non mens fòrt... Art que se van pagar lei ciutadans, per lo tresfoliment de manjar « sauvatge »... mai a prètz d'aur. Lo sociològ J. Baudrillard l'a pron ben analisat : un còp qu'un objècte a perdut sa valor d'usatge, nos pòt tornar amb una valor de signe. La pèrda de cultura fa que venèm negats sota de signes vueges... Lo mesprètz dei sabers populars progondament ligat au mesprètz dei lengas regionalas que lei portavan a vujat lo pòble de son saber (de sa substantifica mesola), e entrepachat la transmission intergeneracionala (e entre autrei, la bòna durada d'una cura de tisanas). Qualificadas de practicas arcaïca, per pas dire supersticiosas d'arrierats dau campèstre, lei gèstes an desaparegut tant coma la lenga per nommar lei plantas : lo camp èra liure per una reapropriacion per lei laboratòris farmaceutics e sei gelulas de plantas subran idealizadas, e la mesa en scèna fòra prètz de quatre fuelhas d'ensaladas sauvatjas dins de restaurants quatre estelas, que fa s'estavanir lo que la paga car. Que perd la lenga e sei practicas culturalas indissociablas ven lo vuege abissau, lèst per èstre romplit per de l'artificiau. La culhida a foncion utila, culinària, medicinala, decorativa, ludica, simbolica, e mai industriala, èra pasmens lo quotidian de nòstrei rèires. Baste que perdure !

Josiana Ubaud

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+