Uei : 19/09/2017

Literatura : Joasiana Ubaud nos porgís una reflexion sus l'estetica païsatgièra

Se tracha d'una segonda edicion de l'obratge, justificada per la demanda fòrta del public que la primièra foguèt lèu agotada. Aquesta es estada a pro pena augmentada talament la precedenta èra ja complèta. Just i foguèt portat qualques mesas a jorn. Una actualizacion necessària que, coma o fa condreitament remarcar l'autora, las sciéncias avançan cada jorn un pauc mai.

De mercés a n'aqueste obratge, mas tanben a las conferéncias e autras formacions que Joasiana Ubaud prodiga davant de publics de professionals o d'amators dels païsatges, fa temps que l'autora sensibilisa a la salvagarda dels païsatges miègterranencs. Aquesta contribucion a la transmission de la cultura païsatguièra miègterranenca es pas totjorn aisida de prepausar. L'autora o sap ben pro qu'es de contnh confrontada a d'elegits o de professionals del sector que sovent se trachan d'aquel patrimòni coma d'una figa. Atanben, li arriba condreitament de parlar d'incultura de la part dels decideires uniformisaires que matrassan cada jorn un pauc mai lo nòstre environament familièr.

L'escarniment benlèu mai visible d'aquelas politicas dessenadas de subtitucion païsatgièra se vei sus las ribas de Miègterrana, mas tanben al delà. Joasiana Ubaud balha l'exemple significatiu de la tissa qu'an pres Comunas e Conselhs Despartimentals de transplantar, dins gaireben totes los giratòris rotièrs, d'olivièrs venguts d'Espanha o de Portugal. Arriban a ne carrejar fins en Albigés e benlèu plan pus naut. L'autora ne fotografièt un en Bigòrra !

Aqueste libre de Joasiana Ubaud es un obratge de sensibilizacion a la lectura del païsatge miègterranenc. Se pòt enfaciar coma un manual d'engimbradura païsatgièra. Es una contribucion a la preservacion de l'identitat miègterranenca d'una part d'Occitània. D'alhors, l'autora fa de longa l'anar-tornar entre lenga, literatura e botanica. Grand gaug qu'agèm de gaitas coma ela per velhar a n'aquel patrimòni, a n'aquela cultura milenària d'alestiment païsatgièr. Nos devem totes sasir d'aquestas coneissenças e demorar vigilents a una lectura, mas subretot a una escritura, occitanas dels païsatges nòstres.

Aqueste libre es un long viatge en Provença e Lengadòc-Bas. Una visita menimosa, facha a passes menuts de flandrin. Joasiana Ubaud nos convida a levar lo cap e regassar de longa quand traversam lo campèstre miègterranenc. Causa que siem de mens mens acostumats de far. D'un autre latz, cal ben reconéisser qu'a l'ora de l'automobila, la causa es pas mai possibla en defòra d'unes moments dedicats.

L'obratge apren a legir l'istòria dels sitis. Cada associacion arbre/airal exprimís un messatge daissat per lo, o per la, que caussiguèt l'esséncia per l'endrech. Que siá aièr o d'uèi, l'acte de bartir e de plantar es pas jamai estat neutre. Carrèja totjorn una significacion que s'adreiça als vesins coma a las generacions futuras.

Tot al long de l'obratge, Joasiana Ubaud recorrís als autors occitans per illustrar e quelques còps venir sosténer sos dires, afortir una assercion. Aquel biais d'enfaciar son trabalh es pro unic. Es segurament la sola etnobotanista a aver una coneissença tan prigonda de la literatura nòstra. Per cada arbre presentat, marcaire social o d'usatge, balha una patrocada de citacions literàrias. Sa paleta d'autors es immensa, incluís totas las epòcas e totes los genres literaris, emai se, plan solide, la poesia i es predominanta. Atal, aquel libre de botanica es, causa inesperada per aquela mena d'obratge, remirablament mirgalhat de verses e dichas popularas. Son erudicion tocant gaireben totes los domènis de la cultura occitana li permet de cavar prigond sos estudis païsatgièrs, tant es vertat que la botanica, coma totas las autras sciéncias, se pòt pas isolar. En filigrana i a tanben qualquas amiras istoricas tocant lo país.

Aquel libre es un obratge de vulgarizacion que parlarà a totes, ensenharà a totes. Es un libre d'educacion populara, un obratge d'esvelh e de salubritat publica a metre dins totas las mans dels aprendisses païsatgistas. Es de plànher que d'autres estudis, dins maites domènis de l'activitat umana, siaguen pas menats coma Joasiana Ubaud mena sas recercas dins lo domèni etnobotanic. Son libre es lo plaidejat d'una avocata del maïsatge miègterranenc autentic. L'autora s'insurgís contra la politica del tot-torisme quand aquesta es unicament apevada sus l'artificialitat e la negacion de la cultura autoctòna. Atanben, son libre es un requisitòri energic contra la farlabica dels païsatges engimbrats per de sembla engenhaires païsatgistas que coneisson pas las possiblitats que balha l'arcolan de la vegetacion miègterranenca. Joasiana Ubaud convida las gents d'alestir armoniosament lo païsatge miègterranenc tal coma se faguèt desempuèi quasi l'Antiquitat, amb, a l'epòca, l'introduccion en Occitània d'esséncias novèlas.

D'uèi, a voler far exotic e a voler a tot pèrdre importar d'arbres estrangièrs jos nòstre cèl, n'i a que s'i copan lo nas. L'autora balha l'exemple significatiu del palmièr en Lengadòc-Bas. Aquela tissa de voler aver mai de palmièrs sus las avengudas de Montpelhièr que sus las de Sevilla, còsta car als contribuables Clapassòls. Per cas d'ivèrn un pauc mai freg que los autres, los gastes son importants, quand es pas l'ecatomba. Semblariá que n'i a qu'an pas páur d'escometre sus lo rescalfament climatic ! Que lo palmièr siá pas completament adaptat a las regions occitanas miègterranencas, los promotors de la Florida occitana s'en chautan coma d'una pimpanèla. Dins aqueste obratge, Joasiana Ubaud denóncia de longa lo « qué-que-siá-ont-que-siá ». Parla d'impostura.

Se pòt pas parlar d'aqueste « D'arbres e d'umans » sens parlar de las illustracions iconograficas. Las fòtos, totas de color, son de l'autora. Son estadas presas a las quatre sasons per mostrar los diferents cicles de la vegetacion. Aquestas venon completar las demonstracions escalcidas dins l'obratge. N'i a una soma considerabla e son totas lisiblas del primièr còps d'uèlh.

Dins un estil personal, amb un anar permanent entre sciéncia e literatura, Joasiana Ubaud nos ofrís una reflexion positiva sus nòstra cultura e nòstre biais d'enfaciar lo monde. Nos porgís de qué soscar a nòstras relacions amb l'arbram. Es un libre que liga « sciéncia e consciéncia ».

Inf. : « Des arbres et des hommes »  de Josiana Ubaud — Edicion Edisud. Acabat d'imprimir en abrial de 2017 — 364 paginas.

 

Sèrgi Viaule

Cronica Plantas d'aquí - Culhir : un marcaire culturau occitan

Es mai exactament un marcaire mediterranèu, benlèu lo versant sauvatge dau famós regime mediterranèu ò cretés, compausat d'una grand part de liumes... D'efiech, lo manlevament sus la natura es largament mai practicat en tèrras occitanas mediterranèas qu'endacòm, per una rason estatistica bèu premier : la vegetacion mediterranèa es mai rica en quantitat d'espècias. Mai çò curiós pasmens es qu'una meteissa planta que pòt butar en clima diferent i es pasmens jamai recampada : lei reflèxes caçaires-culheires son demorats mai vius encò nòstre.

S'acompanhan de segur d'un biais de cosinar especific. Es çò qu'espantèt un Bèlga, que s'installèt au Cailar sus Larzac amb quau discutissiáu : me diguèt tot d'una « aici, demoratz dins un paradís ! ». A ma question demandant mai d'explicas, me tornèt : « aici, culhissètz tot l'an, en Belgica sabi pas çò qu'es de culhir ! ». E de m'enumerar espargues, saladas, amoras, frigola, fenolh, romanin, campairòus, e mai cagaraulas, etc., pròva que s'èra lèu mes a la cultura dau país.

Vertat que se recampa un trentenau d'ensaladas fèras manjadas crusas en mesclum (roqueta, costelina / tèrragrepa, doceta, responchon, roèla, brèu / laurige), d'èrbas per far còire (tota ensalada tròp montada, e bleda, rosèla, lenga de buòu, que dintran dins la famosa borbolhada / tian que cada familha a sa receta « autentica »), espargues (de cinc menas), pòrres de vinha (en vinagreta e tanben en bonhetas), ortiga. Dau costat frucha sauvatja, siam tanben favats : amoras, còrnias, pometas, sòrbas, alisas, micacolas, que donan confiments, liquors e vins. Lei plantas aromaticas (gustativas e medicinalas) son l'autra caracteristica essenciala de nòstra vegetacion : frigola, romanin, sàuvia, lavanda, pebre d'ase, origan, fenolh, dintran dins nòstra cosina, per lo plaser dei papilhas e per ajudar a la digestion. Que lei plantas medicinalas, n'avèm a bodre, en causa d'una fòrta proporcion de Lamiacèas (ex Labiadas) qu'an totei de prorietats desinfectantas de l'aparelh respiratòri e digestiu. Lei famosas èrbas de Sant Joan èran recampadas dins cada familha, ò per de professionaus que provesissián lei farmacians. I a encara de personas que se fan sa cura de calamandrier (germandrée petit-chêne) au mes de març per « depurar la sang », que sonhan son ipertension ambe de tisanas de fuelhas d'olivier e que se fan sa tisana dei quatre flors per lei maus de garganta.

Lei liquors de degustar en fin de repais mancan pas tanpauc : liquor de genèbre, tè jaune (germandrée), tè blanc (germandrée), origan, ariège (salsepareille), que son totjorn fabricadas. Lei vins perfumats son innombrables : de nòses (melhor ambe de nòses, raubadas, çò ditz lo discors popular!), de lavanda, de falabregas (micacolas), de persègues (ambe lei fuelhas). Sens parlar dei campairòus (bolet, sanguin, girolha, panicaut, pibolada, griset) que genèran una vertadiera frenesia collectiva... e una practica d'escondons que s'agís pas de far saupre sei ròdes ai vesins !

Per lo costat decoratiu, es encara la culhida que ven adornar l'ostau:flors de tota mena per far de ramelets au fieu dei sasons, ambe de datas e de luòcs rituaus de culhidas, mobilizacion familhala per amassar tot çò necite per faire lo betlèm per Nové (mossas, liquèns, brots d'aubrilhons de garriga, e lo famós verdboisset, que lei brots provesits de boletas rojas venon adornar la taula de Nové), cardabèla (decorativa mai tanben signe solar qu'apara l'ostau dei maleficis), saladèla camarguenca (la blava flor mitica dei gardians que buta en sansoiraà, e bois per adornar lo vilatge per la vòta annala (la practica s'es jamai totalament perduda e mai tòrna en d'endrechs).

Leis usatges domestics èran tanben innombrables e son aquelei qu'an lo mai desaparegut ambe la modernitat : plantas diferenciadas per far de bastons, d'escobas, d'escurets per netejar la terralha, de fais d'espinhosas per aparar l'òrt de la polalha ò ramonar lei chaminèas. Mai s'acampan totjorn de pinhas per alucar lo fuòc... Culhissèm donc a panierats, non per avarícia supausada mai per reflèxe prigondament culturau, que mòstra una coneissença fòrta de sei mitans, e un art culinari non mens fòrt... Art que se van pagar lei ciutadans, per lo tresfoliment de manjar « sauvatge »... mai a prètz d'aur. Lo sociològ J. Baudrillard l'a pron ben analisat : un còp qu'un objècte a perdut sa valor d'usatge, nos pòt tornar amb una valor de signe. La pèrda de cultura fa que venèm negats sota de signes vueges... Lo mesprètz dei sabers populars progondament ligat au mesprètz dei lengas regionalas que lei portavan a vujat lo pòble de son saber (de sa substantifica mesola), e entrepachat la transmission intergeneracionala (e entre autrei, la bòna durada d'una cura de tisanas). Qualificadas de practicas arcaïca, per pas dire supersticiosas d'arrierats dau campèstre, lei gèstes an desaparegut tant coma la lenga per nommar lei plantas : lo camp èra liure per una reapropriacion per lei laboratòris farmaceutics e sei gelulas de plantas subran idealizadas, e la mesa en scèna fòra prètz de quatre fuelhas d'ensaladas sauvatjas dins de restaurants quatre estelas, que fa s'estavanir lo que la paga car. Que perd la lenga e sei practicas culturalas indissociablas ven lo vuege abissau, lèst per èstre romplit per de l'artificiau. La culhida a foncion utila, culinària, medicinala, decorativa, ludica, simbolica, e mai industriala, èra pasmens lo quotidian de nòstrei rèires. Baste que perdure !

Josiana Ubaud

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+