Uei : 22/05/2018

La criptografologia o l'eraldic de la simbolica esconuda

Laurent Lemaître-Martin d'Artus qu'ei pintre eraldista, cercaire independent e mèste conferencièr. Originari d'Òlt e Garona, que s'ei tostemps interessat a la lectura deus blasons, e aus còdis entà compréner los divèrs simbèus qui'us compausan.

Aquesta analisi, que l'apèra lo « sistèma de composicion ». Aquò consisteish en l'estudi de credenças deu monde a l'epòca de la creacion deu blason : « Lo tribalh suus blasons que s'ei hèit per la codificacion de l'astrologia e de las colors dab lo sostien de la Glèisa romana en apiejà's sus ua fòrma d'ancian francés. Quan uei lo dia, mercés a un apròchi qui utiliza las sciéncias de la coneishença de l'òmi com la psicologia, la caracterologia, la morfopsicologia e la grafologia, qu'ei possible d'obtiéner ua sòrta de pertrèit en colors, qu'ei a díser : lo blason com d'estudiar la personalitat o de compréner lo sens esconut deus purmèrs blasons medievaus », çò nse digó sénher Lemaître-Martin d'Artus.

L'especialista que's demanda quin ei possible que los animistas, - los qui an ua credença en un esperit, ua fòrça vitau qui animaré los èstes vius, los objèctes mes tanben los elements naturaus -, pòden véder las diferentas colors, e quin podem bascular sus un sistèma hèra codificat de contrastes a noste. Pendent las soas recèrcas, lo cercaire qu'avó l'escadença d'encontrar a la cap Cherokeeaus Estats Units. Aqueth encontre que'u hasó questionà's sus la faiçon de passar la barrèra deu sens : « Dens las ceremonias pau-wau miadas per un líder espirituau, las tribús qu'amuishan quin foncionan los sons, las musicas, las colors, çò digó. [...] Quin passar d'un rasonament panteïsta, de dius multiples, a un rasonament com ac coneishem uei lo dia, estructurat, qui anóncia la nosta societat, qu'ei a díser un rasonament blau e hred, basat suu monoteïsme, sus un sistèma triangular de pensada, tèsi – antitèsi – sintèsi ? ».

Lo mèste de conferéncia qu'explica que n'avem pas qu'ua vision deu monde, la que ns'an apresa a l'escòla. Que s'i pòt arremarcar que dens los libes d'istòria e de geografia a l'escòla, que ns'aprenem sovent las medishas partidas de l'Istòria deu planeta e ne'n mencionan pas d'autas. Alavetz, serem condicionats ? Qu'ei çò qui cred lo cercaire : « non podem pas gahar çò qui's debana aulhors dab un rasonament de sintèsi. Que cau deishar de costat tot çò que ns'estó ensenhat entà obrir lo son camp de rasonament e d'estudi. E qu'ei a partir d'aqueth estat de comprenença qu'èi tornat estudiar l'istòria e la sciéncia deu blason en basà'm suu men sentit ». Qu'a tornat gahar cada element deus blasons e a observat la lor significacion en etimologia latina e francesa, abans de'us transpausar en fonèma (element sonòr deu lengatge parlat). Lo cercaire que descobrí alavetz causas diferentas, quitament « contrasens de l'etimologia e de l'emplec actuau deus simbèus ».

Entà ns'explicar la soa descobèrta, lo sénher Lemaître-Martin d'Artus que'ns balha exemples : « quan audeishetz lo mot “ curé ” en franchimand, que pensatz a tot çò qui entorneja la religion crestiana, jo, que pensi au vèrbe “ curar, gratar la pèth ” ; lo mot “ chapelet ”, derivat deu mot capèth devath la soa anciana fòrma “ chapel ”, que vien deu mot “ capa ” e craba per “ chèvre ”. De la medisha faiçon, dens lo mot “ catar ”, qu'audeishi “ gros chat ”. Nombrós simbèus qu'estón descobèrts a Montsegur (09) e la glèisa romana que'us tractava d' “ adorators deu gròs gat ”, qu'ei a díser deu leopard. Las duas bèstias qu'èran sovent representadas de la medisha faiçon e qu'avèvan la medisha significacion ».

Que's sap que la civilizacion pagana dinc au sègle XVII avèva las soas tradicions pròpias. Qu'èran los crestians qui'us aperèn atau au sègle IVau entà raportar los qui regetavan lo monoteïsme e las Escrituras Santas. Los pagans que credèvan en mantuns dius e que realizavan rituaus e practicas de cultes que los crestians e los judius n'aprovavan. Uns rituaus pagans que son estats conservats uei lo dia e uns que's son combinats a credenças crestianas. Nombrós rites deu cristianisme qu'an per basa un rituau pagan e que serén estats instaurats au moment de la volontat de conversion religiosa deus pagans peus crestians.

Lo Carnaval (de « carne levare », tirar la carn), per exemple, qu'ei ua hèsta pagana. Qu'ei lo periòde quan deisham de minjar carn (Quaresma). En realitat qu'ei la hèsta qui anóncia lo primtemps, lo tornar de l'energia, dens ua idea de migracion de las amnas, l'ivèrn qu'ei « brutlat » de manièra simbolica, e qu'ei ua hèsta exutòri quan se liberam de çò qui regetam e reprimim. « Que brutlam la bèstia dens un ceremoniau, que hèm colar la soa sang entà que torne de l'aute costat e nos neuresca un còp mei, çò digó Laurent Lemaître-Martin. Pas nada culpabilitat. Que vivem dens la natura, que's morí, que's reïncarna, qu'ei eternau ».

L'especialista de l'eraldica que notè un periòde istoric particularament ric, qui estó marcat per la preséncia de simbèus pagans « aus costats deus simbèus crestians » : deu sègle Xau au sègle XII, dab lo començar de l'art roman.

« Las glèisas romanas que's caracterizan per faciadas e colomnas a las figuras estranhas qui ne son fin finau pas en oposicion dab la glèisa mes que justifican la preséncia deus cultes qui basteishen las parets deu temple. Aquò pròva atau la preséncia tostemps reau d'aqueths cultes pagans », çò digó.

Aus sègles XVI e XVIIau, que's debanèn nombrosas crisis de fe religiosa qui mièn l'oposicion deu protestantisme contra lo catolicisme. Que's manifestèn per susmautas popularas combatudas autant peus protestants com per las tropas catolicas. Los Crocants qu'estón l'un deus movements màgers. « Que caminavan darrèr un shaman, “ lo bufador ”, çò expliquè Laurent Lemaître-Martin d'Artus. Aqueth monde de las granas seuvas que vivèvan dens tutas e que brandivan un cabelh de palha (= pagan) en signe de raliament. Que s'opausan peu lor vocable fonèma occitan a l'òrdi escriut deus caps pelats qui “ portavan la fresa ”, qu'ei a díser “ rasat ” e combatent la bèstia en si e devastant en mei las seuvas ».

Recentament, l'especialista que s'encuentè de la tuta paleolitica de Comarca a Siruèlh en Peirigòrd (Fòto Père Igor). Que's situa a la basa d'ua pena calcària que s'arròde e qui fòrma un pòrge long de mantuns mètres. Au dessús, un vilatge troglodita, ua glèisa romana e un castèth medievau eponime, arroeinat mes en cors de restauracion. Acerà, qu'estudiè lo rapòrt enter lo blason actuau de Comarca e l'escultura deu chivau qui ei sus ua de las parets de la tuta : « recèrcas qu'an demostrat que pendent lo solstici d'ivèrn, lo aso de la tuta que s'esclaira au medish temps que l'arca de l'autar ». Lo sénher Lemaître-Martin d'Artus que ditz aver possat mei luenh lo son tribalh de criptografologia en har la demostracion qui segueish : l'evolucion enter lo fonèma occitan pagan e la soa justificacion francesa, latina, crestiana e eraldica au briu deus sègles. « Uei lo dia, Comarca que pòrta suu son blason, datant deu sègle XVIIIau, ua arca d'aliança aur sus hons blu (la devisa de la vila qu'ei “ com arca”). Lo “ blu ” francés ad aquera epòca qu'ei vadut obligatòri. Au sègle XVIIau, la medisha familha Cugnac que pòrta un brèç blanc sus hons roge. Un còp navèth l'evolucion qu'apareish : brèç/cunhèra/hons roge en occitan e arca d'aliança au sègle XVIII, hons blu. En eraldica, lo blu que's ditz “ az ” o “ azur ” e aquò rapèra “ arse ” per chivau o aso en occitan mes tanben “ l'arca brutlant ” o d'aliança deu sègle XVIIau donc “ brèç brutlant ” qui s'arrevira en occitan “ cunha d'arse ”. Enqüèra lo ligam enter chivau, arse, ase, aso e arde, lo huec, com az, blu, e las eslissadas en francés eraldic. Au sègle XVIIau, lo brèç qu'ei blanc entà raperar l'auròra o la neishença. Que serà color aur au sègle XVIIIau entà amuishar la soa poténcia e la navèra mòda ».

 Capture decran 2018 05 02 a 11.18.50

Laurent Lemaître-Martin qu'i ved tostemps la logica enter lo fonèma e l'etimologia, lo ligam religiós cultuau, mes mei que mei la necessitat deu ligam explicatiu au près d'ua populacion occitana vaduda illetrada, e la soa justificacion dab los usatges deu paganisme enqüèra presents au sègle XVIIau : « tot n'ei pas qu'un simple jòc de mot repetitiu, evolucionant segon las necessitats e l'etimologia latina qu'ei sonque un simple lengatge diplomatic e sacrat o un esperanto artificiau. L'importancia que's manifèsta dens lo hèit que la gravadura deu chivau, de l'aso de la tuta estó conservada. Que justificava la preséncia de la glèisa crestiana au dessús. D'autes lòcs ligats au solstici d'estiu o aus equinòcci a l'entorn deu lòc, qu'an problament avut mensh d'escadença ».

Segon l'especialista, abans lo sègle XIIau, a l'epòca albigesa, Comarca qu'avèva un blason dab trèits orizontaus : « los jòcs de mots que demoran d'actualitat. Que s'ageish de trèits orizontaus de marchas, cinc-marchas, Comarca. Tostemps lo medish rapòrt dab los cultes pagans qui èran presents a l'epòca albigesa mes qui èran mei respectadas ad aqueth epòca peus Catars. Un problèma totun, l'aso que devèva bramar o representar l'equinòcci ad aqueth epòca. La soa preséncia qu'ei gravada pertocant au solstici ».

Sénher Lemaître-Martin que hè la diferéncia en precisar qu'aqueth aso per l'equinòcci èra çò qu'èra aperat l' « onagre », « ua sòrta de zèbre » : « L'onagre qui vòu díser “ lo aso rajat indontable ”, jòc de mot tanben dab l'òmi-agre, l'òmi-verd, qu'ei a díser l'òmi sauvatge, lo qui viu dens las seuvas, èra simplament d'autes còps la representacion de la montura de lilith. “ Lilith ” qu'ei un aute tèrme entà indicar la lua. La lua qu'ei un culte panteïsta, aquiu tanben per influéncia crestiana, que vad progressivament l'aso e Maria, o la licòrna (l'unicòrn) dab la gojata. Çò qui indicaré donc que lo noste chivau/aso gravat sus las parets de Comarca e marca l'idea e l'oposicion de la domesticacion solstici d'ivèrn dab l'equinòcci qui ei ua representacion de las fòrças de l'inconscient e de la natura, e qu'amuisharé dejà l'oposicion enter l'agricultura e los caçaires qui i vivèvan en comunautat dens las granas seuvas de l'Edat Mejana com de l'Antiquitat. Decididament, la Criptopictografologia (pintrura au sens esconut) que desvèla causas fascinantas ! », çò concludí.

Qué que sia la civilizacion, l'Òmi qu'a tostemps avut besonh d'afirmar la soa identitat e de hà's conéisher peus autes. Aquera identificacion personau o de familha/clan que's hè despuish centenats d'annadas e que's persegueish enqüèra uei lo dia dab blasons. Daubuns que's demandan quitament si lo lògo non seré pas l'evolucion deu blason uei. En efèit, aqueste qu'ei un signe de reconeishença, qu'a per tòca d'identificar ua apartenença e que serveish de comunicacion e de reconeishença peu gran public. De la medisha manièra, uns signes de blasons que son guardats dens lògos com per exemple los clubs de fotbòl francés. Lo deu club de Paris St Germain qu'a la Flor de lis de Louis XIV.

Lo blason qu'ei ua sorça inestaribla de recèrca, e lo cercaire independent Laurent Lemaître-Martin d'Artus que's poderà en·hicà en la soa passion desbordanta pendent enqüèra longtemps.

Fòto : Blason de Richard Coeur de Lion. (DR)

  • Publicat dens Culture

Cronica Diu Negre « Insulars II » Part. 2

L’ainada que sospirè quan comprenó que la lor navèra afectacion que las anava miar enlà de la zòna de l’Union. Luenh au nòrd, enlà deu Vielh Hòi. Aqueth òmi de gres qui s’en·honsava drin a drin dens la mar. Mia que’s tornè plegar la vela. Lo portolan familiau ne’u hasèva pas mei besonh. Que sabèva de plan on avèva a anar e aquera idea que la sanglacè…

Ka que’s guardava l’alet quan la nau e seguiva ua riba cobèrta d’un sable roi. Qu’avèva los uelhs clavats suu pè deu cèu qui’s revelava mei anar mei a mesura qu’avançavan. Que’s pausava la medisha question a cada còp que passavan pr’aquí : i seré tà las arcuélher ? La gojata que sorridó sobte, rassegurada per çò que vedèva lavetz. Davant era que s’amuishava lo vielh Hòi. L’òmi de gres qu’avèva tostemps lo cap enlà de l’aiga : qu’èra un bon signe. Tota la soa enfança qu’èra estada breçada per aqueras legendas qui vivèvan peu demiei de las andadas. Ka que’s brembava enqüèra quin la soa mair e’u contava la deu vielh Hòi. Camas plegadas, esclairada per la lutz naturau de la lua qui’u balhava l’anar d’un shaman, la contaira que començava tostemps la soa istòria per la medisha frasa. Un començar rituau que rasonava enqüèra a las aurelhas de Ka : lo vent que’m shiulè los secrets de la mar. A despieit d’era, Ka que marmotè aquera frasa quan la nau e passava lo gigant quasi lacat. Mia, qui ne s’avèva pas deishat la capdèta deus uelhs, que l’entenó e dab ua votz de las doças que gausè contunhar lo raconte : « E lo que’vs vau shiular qu’ei lo deu vielh Hòi, çò sorridó quan la soa sòr e’s virava de cap ad era suspresa, ne parlarà pas de’us qui viven sus la plana de las andadas, mes deu vielh òmi e de la mar. - Estanca’t, çò tornè Ka d’un ton hred. » Qu’èra virada de cap a l’estatua naturau a l’imatge de gigant. Qu’avèva l’espiar perdut peus trèits cavats e inexpressius d’aquera cara de gres, cercant probable la sapiéncia millenària d’aqueth guardian. Aquera gaita infatigabla que’s brecava los uelhs a claverar adarron lo pè deu cèu. La capdèta que sospirava en imaginar la dolor que la soa reaccion avèva podut dar a la soa sòr. N’ac desirava pas, mes de l’enténer a contunhar aquera legenda, un raconte ligat a la lor mair, que hasó vàder peu son dehens un sentit violent que ne podó pas reprimir. Qu’èra estat instintiu, quasi independent de la soa volontat. Aqueth raconte qu’èra lo de la lor mair, l’eretatge que’us avèva deishat abans de partir. Un eretatge que la gojata ne volèva pas partatjar peu moment. Que’u se volèva entad era soleta. Guardar lo son d’aquera votz baisha intacta lo mei longtemps com possible... Que s’èra avisada, en pensà’i, qu’èra estada aquera paur de desbrembar la votz mairau qui avèva hèit vàder aquera reaccion de las violentas. Paraulas de las quaus avèva avut degrèu autanlèu qu’èran estadas prononciadas. Ka, vergonhosa que’s tornè virar de cap a la soa sòr, capbaishat. Que’s cercava los mots entà’s desencusar, entà har compréner a Mia lo perqué d’ua tau violéncia. La capdèta que marmotè quauquarren, un dequé qui ne semblava pas briga ua frasa. Que semblava d’estar meilèu un chebit feble e de mau compréner. L’ainada que sorridó en har compréner a la soa capdèta que n’èra pas la pena. En efèit, Mia que sabèva de plan lo dòu qu’avèva provocat la desapareishuda de la lor mair. Que’u sentiva tanben, mes a la diferéncia de Ka las soas responsabilitats que’u dissimulavan. Dens las soas pensadas n’i avèva pas nada plaça per aqueth sentit : cada segonda qu’èra emplegada a’s questionar sus la seguida de l’expedicion. Que demorava mantun dia de navigacion abans d’arribar a destinacion. Mantua nueit a passar sus la plana de las andadas. Ua resèrva de neuritud insufisenta qui las forçaré a pescar en bèth saber los riscs que prenoran. E fin finau, que’us demorava a trobar l’endret e a i recuperar causas de valuda entà’n poder exigir un bon prètz. Non, ne vagava pas a l’ainada de’s deishar gahar per la colèra o peu tristèr.

Lo son dòu que passaré en har çò que l’avèvan ensenhat, lo son tristèr e la soa colèra que passarén donc en susvíver... La nueit seguenta, quan la lua plea e traucava lo veu escuranhós, la mar que s’èra apasimada e que breçava lavetz la nau immobila. Las gojatas ne dromivan pas. Ne calèva pas dromir la nueit, qu’èra causa sabuda. De costuma qu’èra meilèu lo temps de las velhadas, deus conselhs de familha o deus comptefinats, mes aqueth ser ne s’entenèva pas sonque lo silenci eishordaire. Mia e Ka, per la lor purmèra nueit soletas sus la mar, n’avèvan pas alucat nada lutz : la nueit qu’èra de tot biaish pro clara entà véder luenh. Ne’s calèva pas har remarcar. Installadas dens la lor cabina, las gojatas que gaitavan adarron totas las ombras qui’s podèvan dessenhar sus l’estremau. Ajaçada au pòste d’observacion, Mia que guardava a man ua arma pro anciana. Aquera carabina, un Mosin-Nagant 38 en maishant estat, qu’èra estada transmesa com un tesaur per totas las generacions precedentas abans de l’arribar a las mans. Aquesta, qu’avèva passat tota la soa enfança a entertiéner aquera arma de la quau depenèva la subervita de la familha. Que’n coneishèva tots los defauts, lo mendre desequilibri, mes ne se n’èra pas jamei servida vertadèrament. L’unic usatge que n’avèva hèit que’s limitava aus entrainaments, pendent los quaus la soa mair e l’ensenhava tot çò que ne calèva pas har dab... Ka que s’èra adromida. La fatiga deu dia e las emocions d’aqueste periòde que l’avèvan forçada a non pas respectar l’ua de las règlas màgers de subervita. Mia que sospirè tot doç, era tanben que sentiva la fatiga qui l’assautava, mes n’i podèva pas cedir. Qu’avèva las perpèras qui’s clucavan e la vista qui’s velava. N’i avossi pas avut aqueths bronits entà destorbar lo silenci nueitiu, que s’estora adromida com la soa sòr. Mes que’us avèva entenuts : mantun motor, dus o tres probable, qui s’apressavan de la lor nau. Mia qu’espiava dehòra entà véder d’on vienèvan mes la lua que s’èra celada e lo veu escuranhós qu’èra tornat, mei espés que de costuma. La gojata, ahiscada per l’adrenalina qui l’avèva desvelhada, que’s gahè la carabina. Que verifiquè lo cargador. Que placè l’arma a la soa espatla. Que’s fretè los uelhs e qu’esperè... Dens las tenèbras d’aquera nueit espessa los crits shords de l’escaramoisha que tuèn lo silenci dinc a punta d’auba e la mar destorbada que’n borí de ràbia.

Diu Negre

Inf. : www.diunegre.com — Fòto © Bosmanerwin

Cronica Diu Negre « Insulars II » Part. 1

Après ua caminada de las bracas, las duas gojatas, Mia e Ka, que’s trobèn davant aqueth edifici impausant suu quau podón léger dus mots pintrats d’un blu eslavat : Union europeana…

Darrèr lo son burèu, identic de plan a tots los qui pleavan la sala d’arcuelh, un secretari grisejant que classava ua piela de documents d’ua importància relativa : qu’èran las autorizacions de prospectar qu’avèva a verificar cada dia. Lo prètzhèit qu’èra de controlar los anars tornars de totas las barcas deu Solh per las zònas maritimas de l’Union. Ua carga de las pesugas qu’eth e un centenat deus sons collègas e prenèvan au seriós. Lo quarantenari de la cara prima e fatigada ne lhevè pas lo cap quan las duas gojatas e’s presentèn au son burèu. Portat peu briu de l’acostuma que sagetava las huelhas bluas d’un biaish quasi automatic. Las lors preséncias ne serén pas estadas remarcadas se Mia, après ua espèra de las longas, ne las avossi pas manifestadas per un escarrada de garganta. Ad aqueth brut, un detzenat de caras que’s lhevèn, los uelhs cargats d’arcasts per las personas qui gausavan destorbar ua òbra que los foncionaris estimavan de talha. La horrèra muda que tornava a la soa tasca vitau per l’administracion. Cada element qui la compausava qu’avèva tornat préner lo son ritme de tribalh, deishant las intrusas a la carga d’un collèga qui ensajava totun de contunhar : « Que supausi que voletz ua navèra afectacion. Avetz lo contracte precedent dab vos ? » La votz qu’èra monocòrda e hreda, quasi flaca. Lo foncionari qu’articulava de plan e que pontuava cada frasa per un long sospir. Ua actitud negativa qui hasèva sentir a las gojatas tota la lassitud qu'avèva provocat la lor intervencion.

« E l’avetz ? Çò tornè díser l’òmi shens espiar-las. - Òc que l’avem, çò tornè Mia en cuélher lo papèr jaunit dens la soa biaça, atau... » L’òmi qui èra tostemps capbaishat que prenó lo papèr. Que’u pausè davant eth entà’u léger. La soa cara n’amuishava pas nada expression manca la qui n’avèva pas deishat despuish lo començar. Un silenci deus longs que s’installava lavetz dens lo recebedor on ne rasonava pas sonque los bruts deus dits qui maquinapicavan adarron. Las gojatas que semblavan d’estar nerviosas. Ka que’s sentiva opressada per aqueth bastiment lugubre e mau esclairat. Vertat qu’èra mei acostumada aus grans espacis deus limites invisibles e a la corruda descabestrada deu vent. En aqueth lòc, au contra deu son enviroament naturau, los limites qu’èran vededers, marcats per las murralhas espessas e aigolejantas qui cenhèvan un edifici deu quau lo vent èra hòrabandit. La capdèta ne volèva pas sonque ua causa, tornar sus la plana de las andadas. Mia, qui ne deishava pas d’espiar l’òmi davant era, ne podèva pas har empach ad aquera paur qui creishèva mei anar mei peu son dehens. D’acostuma qu’èra la soa mair qui vienèva cuélher la lor navèra afectacion e eras que demoravan a la barca a cargar los arrecaptes. Qu’avèva ua sentida de las maishantas. Ne cranhèva pas de non pas recéber ua afectacion, tots los qui avèvan ua nau ne podèvan aver ua shens nada dificultat, mes çò qui la sanglacè qu’èra la possibilitat de’n recéber ua tròp aluenhada deu Solh.

Quan avó acabat de verificar l’autenticitat deu document, lo foncionari que’n prenó un aute pausat sus ua piela a proximitat. En bèth tornar au son tribalh, l’òmi que prenó un sagèth deu mange fatigat. Que’u hasó préner ua tinda blavassa e oliosa abans de trucar flac lo pè de la navèra pagina entà’i inscríver l’estampilha oficiau. Mia, ansiosa, que prenó lo document quan lo foncionari l’ac parè dab deishèr. La gojata que trantalhè un moment. Que sentiva a créisher peu son dehens aquera apreension, la paur de’s véder enviada enlà de la zòna de seguretat de l’Union. Que’s cluquè los uelhs sospirant long. Que l’avèva calut mantua minuta abans de gausar léger aquera pagina de papèr deus angles eslorits. La soa lectura qu’èra esitanta e que trebuquè sus la màger part deus mots, mes que comprenó çò de màger. Peu demiei deus paragrafes escriuts dab ua emfasi de mau léger, la gojata que trobè pro lèu çò qui l’interessava vertadèrament : las coordenadas de la zòna on èran afectadas lavetz. Ne coneishèva pas l’endret indicat, çò qui ne la rassegurava pas briga. En bèth saludar l’òmi qui ne responó pas, Mia que sortir deu bastiment oficiau, seguida de près per Ka... Tanlèu dehòra las gojatas que’s hiquèn a cercar ua taula, un taulèr o ua susfàcia pro plana entà desplegar la lor mapa maritima. Que s’estanquèn a un chauchinís qui n’ameritava pas briga lo nom que l’estó balhat peus proprietaris. En efèit, l’endret n’avèva pas arren d’un palais, mes qu’i avèva cadièras entà s’assèder e aiga purificada entà béver. Las gojatas ne’n demandavan pas tant. La patrona de la gaudonha, acostumada au herumi deu parçan, que deishè Mia e Ka desplegar la lor vela sus ua taula, shens destorbar-las. La grasseta qu’esperava qu’avossin acabat abans de préner la paraula dab ua votz joviala e mendreta. Las gojatas de la vela que’u responón que ne volèvan pas sonque aiga. Ua responsa a la quau la patroneta sorridó d’un biaish charmant abans de deishar las soas practicas qui pareishèvan d’estar concentradas sus la lor navèra destinacion. En efèit, clinadas de cap a la mapa, Mia e Ka que cercavan dab ànsia lo punt precís on se crotzavan la latitud 78° 54’ 00’’ nòrd e la longitud 18° 01’ 00’’ èst. L’ainada que sospirè quan comprenó que la lor navèra afectacion que las anava enviar enlà de la zòna de l’Union. Luenh au nòrd, enlà deu Vielh Hòi. Aqueth òmi de gres qui s’en·honsava drin a drin dens la mar. Mia que tornè plegar la soa vela. Lo portolan familiau ne’u hasèva pas mei besonh. Que sabèva de plan on avèva a anar e aquera idea que la sanglacè...

Diu Negre

Inf. : www.diunegre.com — Fòto ©Wiktor Dabkowski

Cronica Diu Negre « Insulars I » Part. 2

Sus las mars de las galèras, Mia e Ka que pateishen de la lor pèrda en un silenci de fin deu monde. Mes lo lor passatge peu Solh, que va dar l’aviada a un maishant vent.

Qu’èra un èste autan gran com larg qui ne celava pas briga la soa hami insaciabla entà tot çò qui’s podèva minjar. Qu’avèva la cara redona, quasi difòrma. Lo graish qui la compausava qu’avèva esvanit bèth temps a tots los trèits amicaus qu’avèva podut aver, se n’avèva avut un dia. Sols los sons uelhs verds escurs que brembavan enqüèra çò qu’èra estat : un gojat charmant qui sabèva parlar las gojatas. Quan èra joen qu’ac hasèva de plan, sustot quan volèva amusà’s drin. D’aqueth temps que s’i escadèva sovent a obtiéner çò que volèva, mes qu’èra passat. Un passat luenhèc deu quau ne’u demorava pas sonque soviers foscs e ua nostalgia malenconiosa. Decennias de tribalh que l’avèvan enledit e redusit lo son còs a un estat de degenerescéncia avançat qui en·hastiava la màger part deus sons interlocutors. Be n’èra conscient. La soa vita sociau ne’s fondava pas sonque sus l’obligacion qu’avèvan las soas practicas a marcadejar dab eth. Be sabèva estirassar, convéncer e tirar lo prètz miélher de totas las causas que l’èran presentadas. Tà díser la vertat n’avèva pas perdut arren de la soa capacitat a obtiéner deus autes çò que desirava, mes la quita natura deu son desir qu’avèva cambiat. D’ara enlà, los sons pòts greishós ne mimavan pas sonque un mot, minuta per minuta, arcuelhent d’un medish biaish tots los qui s’estancavan davant lo son taulèr : quant ? Aqueste mot, au paréisher simple, que pausava en hèit tres questions preestablidas e reglamentadas per la lei comerciau deu Solh. Tres interrogacions qui constituivan l’integralitat de las interaccions acceptadas suu mercat : quantes objèctes voletz véner o crompar ? Quantes quilogramas de herralha avetz o voletz e fin finau, lo prètz desirat. Quant qu’estó d’aulhors lo purmèr mot que getè l’òmi a las gojatas quan las vedó, desembalant suu taulèr tot çò qu’avèvan trobat. Lo mercadèr qu’avèva remarcat plan segur lo cambiament d’interlocutora. D’acostuma ne parlava pas sonque dab la mair e las gojatas qu’escotavan bravetament. Que comprenó de tira que quauquarren de grèu s'èra passat sus la plana de las andadas, mes saber de qué s’agiva ne l’interessava pas briga. La creatura de las vorrugas que demorè caraclavat en bèth esperar la responsa de Mia qui ne tardè pas : « Duas setmanas de racion per duas. - Duas setmanas ? çò tornè díser l’òmi d’un ton escarnidor, çò que m’amuishas ne las vau pas briga. A vista de nas, çò contunhè en estimar çò qu’avèva davant eth, que diserí ua setmana e qu’ac i cau tot, mes que soi comprenedor e en memòria de la vòsta mair qu’i consenteishi. Qu’ac cau préner o deishar. - Ua setmana ? D’acostuma que son duas entà un tau pes ! - D’acostuma, çò’u shiulè l’òmi, ne tracti pas dab las drolletas. Lavetz ? » Après ua pausa de las bracas Mia qu’acceptè a degrèu. Que sabèva que ne trobaré pas miélher aulhors e l’òmi qu’ac sabèva tanben. Au quite moment quan la soa mair avèva deishat d’existir la gojata qu’avèva comprés çò qui’us esperava dab la sòr.

Qu’èra la règla pr’ací de ligar los acòrds dab la persona qui’us passavan. Quan la persona moriva, los acòrds que desapareishèvan dab era. Mia que tirè los bilhets oficiaus de la man oliosa qui l’ac parava, arroganhant de ràbia en dehens davant la soa impoténcia. Chepicosa, qu’espiava a Ka qui ne s’amuishava pas briga pertocada per çò qui vienèva de’s passar. Lo son interès qu’èra focalizat despuish un moment per un taulèr vesin. N’èran pas las pequinhadas dispausadas d’un biaish organizat suu sòu, qui captivan lo son espiar mes la vielha qui n’avèva la guarda. Que semblava tan a la soa mair abans que desapareishossi : lo son peu espars e prim que denudava de hèra un crani pigalhat e cremat peu sorelh. Aqueste que semblava d’estar un portolan deu quau totas las islas e serén representadas peus plaps bruns qui amantavan ua pèth moreta e seca. La vielha qui percebó la preséncia de Ka que lhevè la soa cara amuishant atau los sons uelhs de las pupillas blancas. La semblança qu’èra desconcertanta, mes la gojata que sabèva que n’avèva pas arren d’unic. Avossi volut dar lo torn deu Solh, qu’averé podut trobar un centenat de personas parièras a la qui’s trobava davant era. Aqueth èste escarnat, òrb e croishit, que tornava a la gojata, com un miralh, ua vision de l’aviéner. Qu’èra lo hat de tots los qui acceptavan de víver sus la mar de las galèras. Un dia, la soa vista que vaderé opaca. Los arrais deu sorelh que’u serén de mau sofrir. La soa pèth que’s seré cathada e fin finau, au moment de partir, que’s torceré de dolor, uglant a desalenà’s abans d’assemirà’s sus era medish e de clucar los sons uelhs telats un darrèr còp. La gojata que tridolè. La perspectiva d’un tau aviéner que la petrificava. N’i avossi pas Mia entà la tirar de la soa letargia que seré demorada pauhicada davant aquera vielha qui ne la podèva pas mei véder. Enter lo present e l’aviéner, Mia que claverava los sons uelhs verds sus Ka dab tot çò qu’avèva de tendressa. Que se n’anava temps que gahèssin lo camin de cap au Burèu deus Ahars Maritimes entà obtiéner ua navèra zòna de prospeccion... Ua causa qui ne seré pas de bon obtiéner, adara qu’èran soletas. Mia que sospirava getant lo son espiar de cap ad aqueth bastiment de beton qui èra en suspart deu Solh. Qu’èra un carrat gris fanit qui quilhava un drapèu blu esperrecat suu quau s’aubiravan enqüèra quauquas estelas blanquejadas peus embrums. Quauquas minutas mei tard, après ua caminada de las bracas, las duas gojatas que’s trobèn davant aqueth edifici impausant. Pauhicadas, que demorèn davant la pòrta d’entrada. Ne sabèvan pas briga çò qui las podèva retiéner au lindau deu B.A.M... Èra l’apreension d’un aviéner incèrt ? O aquera inscripcion quasi esvanida qui las arcuelhèva e que n’avèvan pas jamei remarcat ? Dus mots pintrats d’un blu eslavat tant per tant legeders. Qu’ahroncilhèn los uelhs entà deschifrar çò qu’i avèva escrivut. Que lejón dab pena : Union Europeana...

Diu Negre

Inf. : www.diunegre.com

Christian Andreu : Hami de coneishença

Mantuas passions qu'animan l'ancian jornalista de 43 ans, la literatura, la pintrura e la natura.

Jornalista de formacion, Christian Andreu que tribalha uei lo dia com foncionari deu govèrn de Catalonha, qu'ei originari de Barcelona mes que seguí la soa hemna dètz ans a, a Reus, ua vila a 130 quilomètres de la capitala catalana. Christian qu'estó jornalista tà EGIN (jornau basco d'informacions) e El Punt (jornau catalan). Lo virus de l'escritura ne l'a pas deishat, que segueish d'escríver articles tà sites d'informacions en occitan en linha com lo Jornalet e A Vòste.

Literatura : lo navèth culte deu Diu Negre

Remèsi Bòi (fòto LS), formator en lenga occitana peu Bearn que lancè la revista en linha « Diu Negre ». Que recampa tèxtes de sciéncia-ficcion, de fantasia, policièrs e fantastics. Qu’ei un continent a explorar tà la literatura occitana.

Pausat davant l’ordenador, Remèsi Bòi qu’espia lo site de la revista « Diu Negre » qui’s plea pauc a pauc. Dens la soa bibliotèca, còsta obratges de Bodon, Lafont, Pecot e autes que trobam Philip K. Dick, Ray Bradbury, HP Lovecraft... En soma, tots los grans noms de la literatura de sciéncia-ficcion. Que harà un mes haut o baish qu’aquera revista en linha consacrada a la SF, a la fantasia, au policièr e au fantastic e hasó la soa aparicion. Lo son nom qu’ei tirat d’un roman publicat a la fin de las annadas ueitanta per Joan-Frederic Brun (véder fòto) qui, d’ara enlà, e’s pòt trobar dens aquera bibliotèca, carburant tà la soa inspiracion.

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+