Uei : 17/11/2017

Andriu de Gavaudan : « Qu'ac cau díser ! »

Quan, damb En Romieu, publiquèm la Gramatica, qu’adoptèm un « occitan gascon de comunicacion larga » com lo libe ne s’adreçava pas sonque aus Gascons mès aus Occitans en generau. De segur, aquera causida que ns’estó reprochada dens las mesuras que los enonciatius èran escamotats. Çaquelà que disem plan que los enonciatius e son ua especificitat de l’occitan gascon mès ajustam que ne son pas sistematics sus tot lo domeni.

Que’s tròban dens proposicions independentas o principaus e ne s’emplegan pas generaument quan i a ua negacion. En mei d’aquò, los enonciatius s’eledeishen quan lo mot que segueish comença per ua vocau ; l’enonciatiu E que desapareish dens aqueste cas : Qu’a trobat çò qui cercava. — J’ac sabi dempuish bèra pausa. — [Ø] As pres la veitura o lo trin ?

Après los enonciatius, los pronoms personaus atòns complements que vaden asillabics : Que’s trobè dens ua situacion desesperada. — E’us as encontrats abans de te’n tornar ? Qu’am los enonciatius que, e, be, ja. Lo que qu’es lo mei emplegat de segur mas dens quauques parçans, lo E qu’ac remplaça hèra sovent.

Fonts : Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan : « Quand a caud, a set ! »

Contunhi un pauc sus las expressions que s’emplegan sens article, aqueste còp amb lo vèrb aver en seguint lo Chatbèrt qu’es generalament de bon conselh. Ne balhi qualques unas : d’aver set, talent, caud, freg a aver çaganh, disputa, etc. ne manca pas ! Aquela sopa a gost de rança. — A pas sason de trabalhar l’òrt (per çò qu’es tròp sec). — I a pas fuòc (= I a pas prèssa).

Lo Chatbèrt s’acantona pas a far o aver. La meteissa contruccion se pòt trobaar amb d’autres vèrbs :

Lo tondeire de cans [...] cercava practica... — La merluça m’a donat set. — En s’amusant, los dròlles metèron fuòc al palhièr.Aviá pas perdut temps, lo tipe ! — Quora prenètz vacanças ? — E mai foguèssi cambacort, te tenguèri pè tot lo camin.

P.S. L’amic J. Taupiac me ditz qu’el a totjorn ausit : èsser jorn, èsser nuèch e non pas far jorn, far nuèit.

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Un relatiu necessari...

Coneissèm totes l’advèrbi interrogatiu ont (lg.) | on (g.) que pòt èsser tanben un relatiu :

Es l’ostalariá ont m’estanquèri la setmana passada. (lg.) / Es l’ostalaria on m’estanquèi… (g.)

Se me soveni plan, èra lo jorn ont acabèrem las vendémias. (lg.) / Si’m brembi plan, èra lo dia on acabèm las vrenhas. (g.)

Quand aquel ont | on a un antecedent que marca lo temps, es conselhat senon obligatòri d’emplegar lo pronom relatiu que (lg.) o qui / que (g.) :

Lo darrièr còp que la vegèri, èra al supermercat a far de crompas (lg.) / Lo darrèr còp que la vedoi qu’èra au supermercat tà har crompas. (g.)

Aquel pronom relatiu pòt èsser remplaçat per quand | quan que fonciona coma un advèrbi relatiu :

Èra l’annada quand acabèrem de bastir l’ostal. (lg.) / Qu’èra l’annada quan acabèm de bastir l’ostau. (g.)

Fonts : Loís Alibèrt Gramatica occitana – Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005).

En partenariat amb locongres.org

Andriu de Gavaudan : « Positivar sul negatiu… » (Lengadocian)

Per un còp, los qu’aprenon l’occitan, levat lo parlar gascon, pòdon mercejar lo mal-parlar francés per l’usatge de la negacion « ne… pas » gaireben totjorn redusida a « pas » – a l’oral. La negacion mai emplegada, levat en gascon, es pas tot sol.

Es pas valent, lo tipe ! ; Que que ne siá, o faràn pas. L’occitan gascon, el, emplega la negacion « completa » : ne / non… pas. Ne comprenè pas çò qui s’èra passat. Non volèva pas mei vénguer damb nosauts.

De segur, i a sovent mots de refortiment per daissar pas lo pas orfanèl ! Trobam aital pas res, pas cap, pas degun, pas gaire, pas pus, pas brica, pas ges, pas enlòc, pas jamai…
Aquel fenhant fasiá pas res quand i aviá pas degun e ne faisá pas gaire quand lo contramèstre èra present. (lang.)
Aquel arlèri, l’ai pas jamai vist trabalhar ! (lang.)
Non coneish pas arren a l’ecologia e… se’n fot ! (gasc.)

Fonts : Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005) — Chatbèrt (ramon). Questions de lenga, Vent Terral (1983)

En partenariat dab locongres.org.

Sèrgi Granièr : « “ Digús ” s'escriu “ Degun ” »

L’escrit es fondamentalament diferent de la paraula dins sas condicions e sas foncions, e tend a generalizar. Atal, tota ortografia es forçadament mai o mens globalizanta, e donc convencionala. En occitan, s’escriu vinha çò que d’unes pronóncian coma binho, d’autres coma binha, d’autres coma vinho (amb la v coma en francés), totes normalament e en bon occitan.

Atal, s’escriu degun çò que d’unes pronóncian coma digús. Perqué ? Perque i es pas qu’una variacion de prononciacion de e en sillaba pretonica (coma d’autres pronóncian sirà çò que s’escriu serà), que la n finala es sovent muda (coma dins la man), e qu’aicí la s finala es coma la que d’unes ajustan dins la prononciacion de qualques mots qu’an un ròtle particular dins la lenga (tanben prononciat coma tanbens, de matin coma de matins, etc.)

Se cal gravar jos la boneta un còp per totes que l’idèa que se poiriá « escriure coma se parla » es una asenada coronèla, que l’escrit es pas la paraula, e qu’en occitan avèm melhor a faire qu’a nos embestiar amb de problèmas que ne son pas.

En partenarit amb locongres.org.

Andriu de Gavaudan : « Pausatz-vos e trobatz la bona posicion » (Lengadocian)

Lo Chatbèrt nos balha una tièra de parelhs vèrbes-substantiu : pausar ~ posicion, dispausar ~ disposicion, superpausar ~ superposicion, etc. en explicant que lo vèrb pausar ven del latin popular pausare – e los compausats son formats sus pausarmentre que los noms venon del latin positio, etc. A rason e legissèm tròp sovent encara * pausicion, * dispausicion, etc.

Li pausèt la question per saber quina posicion voliá dins la societat. Aital ne va per propausar e proposicion e prepausar e preposicion normalament (cf. Ubaud) quitament se, a l’epòca Alibèrt trastejava un pauc dins sa Gramatica.

Ajatz pas paur de propausar vòstres servicis e de vos metre a sa disposicion. De notar que lo Diccionari gascon de Grosclaude balha perpausar / prepausar e proposicion e un prepausat e preposicion… Lo prepausat qu’èra encargat de har | prepausat a las proposicions…

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga, Vent Terral (1983) – Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005).

En partenariat amb locongres.org

Andriu de Gavaudan « Mossur Curat… Mossur Curè… »

Quitament se fasèm nòstre lo conselh de Frederic Mistral a propaus dels francismes, podèm pas fòrabandir totes los mots que la lenga a empruntats al nom d’una pretenduda puretat lingüistica. Aital de mossur | mossú (lo « moussu » de la grafia patesejaira) que val mai escriure amb la -r finala, de nòstre punt de vista, un fum de derivats (subretot en gascon) coma mossuròt, mossuret, mossuralha, mossurejar, etc.

Aquel mot, lo podèm trobar de segur dins mossur lo Curat. N’ai pas sovenença, Mossur lo Curat… (Besson)

L’emplec sens article es perque Rector o Curat | Curè an la valor d’un nom pròpri coma Regent, Jutge, etc. Vai-te’n trapar Mossur Rector… (leng.) Que cau anar cuélher Mossur Curè… (gasc.) [A. Tozy]

En gascon, se deu escriure mossuu Curè se consideram que i a l’article (cf.Palay (Simin) : « moussoù-u regén ») o mossur Curè s’emplegam pas l’article…

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga, Vent Terral (1983) – Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005).

En partenariat dab locongres.org

Sèrgi Granier « Paraula, escrit e ortografia » (Lengadocian)

La paraula fonciona « ara e aicí ». Es espontanèa, per un (o d’) auditor(s) present(s), amb d’ajudas d’expression (ton, expressions, gèstes) e dins una situacion comuna. Lo parlaire se rend compte se lo(s) a qual(s) parla lo compren(on) pro. I a una adaptacion contunha (emai inconscienta) entre los interlocutors. L’escrit val per mai tard e sovent per endacòm mai. Pren un momenton, es un pauc reflechit. Es per qualqu’un(es) d’absent(s) que lo legirà(n) sens autra ajuda d’expression e dins una autra situacion que lo qu’a escrit. Lo qu’escriu pòt solament ensajar d’adaptar a l’avança son escrit al (als) legeire(s) segon çò qu’imagina d’el(es). Es la botelha a la mar.

La paraula es mai o mens relacion dirècta, personala, l’escrit relacion indirècta, mas ampla. La paraula es particularista, mentre que l’escrit tend a generalizar. I a pas de lenga normalament escrita sens una ortografia englobanta que la « cristallize » a travèrs lo temps e l’espaci, es a dire sens una ortografia convencionala.

En partenariat dab locongres.org

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+