Uei : 21/04/2018

Ensenhament e vita vitanta !

Per un còp, que serà un punt de vista cortet a perpaus de la lenga… Los que segueishen los tribalhs deu Congrès e d’autas Acadèmias que començan d’aver quauques otís gramaticaus sus la tela que pòden har servici. Que’s tròba pr’aquò monde que repotegan pr’amòr la lenga e seré crestada dens la mesura que los responsables de las publicacions dison la lor ambicion de hargar ua lenga « uniformizada », au mensh per dialècte. Los medishs que proclaman hòrt e mòrt çaquelà que la nosta lenga, ua dens la soa diversitat, deu estar ensenhada e promavuda… Qu’èm aquí fàcia a un cas de consciéncia : coma ensenhar un detzenat de formas (leugèrament) diferentas aus drollets ? Que cau començar per ua basa dialectau comuna e, mei tard, har arremarcar que i a d’autas formas… Lo demei, literatura, cançon, etc. qu’es quauquarren mei… Ne cadré pas que los parçans gascons e sian separats per la medisha lenga…

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan

« Una proposicion : pausem-nos ! »

Ieu, autant e mai que los autres benlèu, m’arriba d’escarraunhar nòstre lenga a l’escrich coma a l’oral ; e las ipercorreccions se tròban mai d’un còp jos lo calam o dins la boca dels aprenents. Aital, los qu’insistan per emplegar *pausicion, *interpausicion, etc. per çò que son derivats de pausar e de sos compausats ! Devon èsser normalament sul modèl de pausar e posicion ; donc, compausar e composicion, impausar e imposicion, etc. Vaquí la tièra non-exaustiva dels mots que se compòrtan aital : depausar, dispausar, expausar, interpausar, juxtapausar, superpausar, transpausar, antepausar, pòstpausar, etc. De segur, se pòdon trobar d’endreches ont l’alternància jòga pas mas son pas majoritaris. Ailàs, dins los diccionaris occitans, caben d’incoeréncias : lo que fa una proposicion deu propausar quicòm e non pas *prepausar si que non preposicion e proposicion serián identics ! Mas sabèm totes que los Occitans se congostan d’aquelas garrolhas lingüisticas…

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan

Andriu de Gavaudan : « S'aprenga coma cal… »

Se sap que los qu’an per mestièr d’ensenhar la lenga quitan pas de dire als aprenents qu’a nòstra lenga li agrada lo present del subjontiu e quitament l’imperfach ! Lo present del subjontiu se tròba tanben dins de frasas qu’an pas res d’optatiu amb l’omission de la conjoncion que : Me vengan pas quèrre per o far ! Las tripas, ne pòdi manjar dos còps dins la jornada… mas me’n tornen pas balhar lo lendoman ! S’aprenga coma cal nòstra lenga e… la mitat del camin serà fach ! Se pòt remarcar a còps una abséncia de conjoncion dins de proposicions qu’indican mai o mens una alternativa : Per pas res, sovent, volgatz o non, vos fan clavar las maissas ! O florissa la patz, o toquèsse l’alarma, la justícia, la fe […] coma l’aiga a la mar se rendián a son arma (Godolin). Es lo Ramon Chatbèrt, de segur, que nos a fornit la matèria…

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan : « Qu'ac cau díser ! »

Quan, damb En Romieu, publiquèm la Gramatica, qu’adoptèm un « occitan gascon de comunicacion larga » com lo libe ne s’adreçava pas sonque aus Gascons mès aus Occitans en generau. De segur, aquera causida que ns’estó reprochada dens las mesuras que los enonciatius èran escamotats. Çaquelà que disem plan que los enonciatius e son ua especificitat de l’occitan gascon mès ajustam que ne son pas sistematics sus tot lo domeni.

Que’s tròban dens proposicions independentas o principaus e ne s’emplegan pas generaument quan i a ua negacion. En mei d’aquò, los enonciatius s’eledeishen quan lo mot que segueish comença per ua vocau ; l’enonciatiu E que desapareish dens aqueste cas : Qu’a trobat çò qui cercava. — J’ac sabi dempuish bèra pausa. — [Ø] As pres la veitura o lo trin ?

Après los enonciatius, los pronoms personaus atòns complements que vaden asillabics : Que’s trobè dens ua situacion desesperada. — E’us as encontrats abans de te’n tornar ? Qu’am los enonciatius que, e, be, ja. Lo que qu’es lo mei emplegat de segur mas dens quauques parçans, lo E qu’ac remplaça hèra sovent.

Fonts : Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan : « Quand a caud, a set ! »

Contunhi un pauc sus las expressions que s’emplegan sens article, aqueste còp amb lo vèrb aver en seguint lo Chatbèrt qu’es generalament de bon conselh. Ne balhi qualques unas : d’aver set, talent, caud, freg a aver çaganh, disputa, etc. ne manca pas ! Aquela sopa a gost de rança. — A pas sason de trabalhar l’òrt (per çò qu’es tròp sec). — I a pas fuòc (= I a pas prèssa).

Lo Chatbèrt s’acantona pas a far o aver. La meteissa contruccion se pòt trobaar amb d’autres vèrbs :

Lo tondeire de cans [...] cercava practica... — La merluça m’a donat set. — En s’amusant, los dròlles metèron fuòc al palhièr.Aviá pas perdut temps, lo tipe ! — Quora prenètz vacanças ? — E mai foguèssi cambacort, te tenguèri pè tot lo camin.

P.S. L’amic J. Taupiac me ditz qu’el a totjorn ausit : èsser jorn, èsser nuèch e non pas far jorn, far nuèit.

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Un relatiu necessari...

Coneissèm totes l’advèrbi interrogatiu ont (lg.) | on (g.) que pòt èsser tanben un relatiu :

Es l’ostalariá ont m’estanquèri la setmana passada. (lg.) / Es l’ostalaria on m’estanquèi… (g.)

Se me soveni plan, èra lo jorn ont acabèrem las vendémias. (lg.) / Si’m brembi plan, èra lo dia on acabèm las vrenhas. (g.)

Quand aquel ont | on a un antecedent que marca lo temps, es conselhat senon obligatòri d’emplegar lo pronom relatiu que (lg.) o qui / que (g.) :

Lo darrièr còp que la vegèri, èra al supermercat a far de crompas (lg.) / Lo darrèr còp que la vedoi qu’èra au supermercat tà har crompas. (g.)

Aquel pronom relatiu pòt èsser remplaçat per quand | quan que fonciona coma un advèrbi relatiu :

Èra l’annada quand acabèrem de bastir l’ostal. (lg.) / Qu’èra l’annada quan acabèm de bastir l’ostau. (g.)

Fonts : Loís Alibèrt Gramatica occitana – Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005).

En partenariat amb locongres.org

Andriu de Gavaudan : « Positivar sul negatiu… » (Lengadocian)

Per un còp, los qu’aprenon l’occitan, levat lo parlar gascon, pòdon mercejar lo mal-parlar francés per l’usatge de la negacion « ne… pas » gaireben totjorn redusida a « pas » – a l’oral. La negacion mai emplegada, levat en gascon, es pas tot sol.

Es pas valent, lo tipe ! ; Que que ne siá, o faràn pas. L’occitan gascon, el, emplega la negacion « completa » : ne / non… pas. Ne comprenè pas çò qui s’èra passat. Non volèva pas mei vénguer damb nosauts.

De segur, i a sovent mots de refortiment per daissar pas lo pas orfanèl ! Trobam aital pas res, pas cap, pas degun, pas gaire, pas pus, pas brica, pas ges, pas enlòc, pas jamai…
Aquel fenhant fasiá pas res quand i aviá pas degun e ne faisá pas gaire quand lo contramèstre èra present. (lang.)
Aquel arlèri, l’ai pas jamai vist trabalhar ! (lang.)
Non coneish pas arren a l’ecologia e… se’n fot ! (gasc.)

Fonts : Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005) — Chatbèrt (ramon). Questions de lenga, Vent Terral (1983)

En partenariat dab locongres.org.

Sèrgi Granièr : « “ Digús ” s'escriu “ Degun ” »

L’escrit es fondamentalament diferent de la paraula dins sas condicions e sas foncions, e tend a generalizar. Atal, tota ortografia es forçadament mai o mens globalizanta, e donc convencionala. En occitan, s’escriu vinha çò que d’unes pronóncian coma binho, d’autres coma binha, d’autres coma vinho (amb la v coma en francés), totes normalament e en bon occitan.

Atal, s’escriu degun çò que d’unes pronóncian coma digús. Perqué ? Perque i es pas qu’una variacion de prononciacion de e en sillaba pretonica (coma d’autres pronóncian sirà çò que s’escriu serà), que la n finala es sovent muda (coma dins la man), e qu’aicí la s finala es coma la que d’unes ajustan dins la prononciacion de qualques mots qu’an un ròtle particular dins la lenga (tanben prononciat coma tanbens, de matin coma de matins, etc.)

Se cal gravar jos la boneta un còp per totes que l’idèa que se poiriá « escriure coma se parla » es una asenada coronèla, que l’escrit es pas la paraula, e qu’en occitan avèm melhor a faire qu’a nos embestiar amb de problèmas que ne son pas.

En partenarit amb locongres.org.

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+