Uei : 23/06/2018

Una lista, pas una tièra

Fòrça occitanistas emplegan tièra per lista. Lo sens es diferent. Lista : seguida de noms de causas o personas, la lista dels sòcis, dels libres de la bibliotècaTièra : fila de causas o personas, la tièra de socas, de soldats. Dempuèi 1970, de 42 diccionaris o glossaris consultats, 19 donan a tòrt tièra e lista coma sinonimes. Pas un sol dels 36 de l’Edat Mejana compresa fins a 1970. Dempuèi 1970, los occitanistas novèls an pas tant una practica de l’occitan dels parents e d’un environament social qu’una coneissança relativa e accessòria de la lenga dels papetas, e la militància se justifica soleta, pas per practica de la lenga ni estudi.

Per compensacion venguèt l’enveja de diferenciar l’occitan del francés per de mots mai alunhats. D’aquí lo refús de lista e son remplaçament erronèu per tièra (Cassinhac contribuiguèt fòrça a espandir l’error). TOTAS las lengas neolatinas an de mots corrents semblants a lista. Lo cal emplegar en occitan e tornar a tièra son sens de fila. Lo francés se pòt desnaturar, risca pas res. L’occitan non.

Sèrgi Granièr

Lo chuc e lo muc…

Lo qu’apren una lenga deu saber metre los mots a la bona plaça, respectar los acòrds e los tempses de segur. Mas sabèm totes que lo chuc e lo muc de nòstra lenga – e de totas las lengas, naturalament – son renduts pel provèrbis e las expressions idiomaticas. Aital fòrça provèrbis començan per Val mai o Mai val e non pas * val melhor o --* Val mièlhs : Val mai noirir lo cat que lo rat. — Val mai un que sap que cent que cèrcan. — Valon d’amics en corsa mai que d’argent en borsa. L’expression es pas novèla qu’es emplegada pels autors desempuèi l’an pèbre. Dins la Cançon de la Crosada : Mai val sia sèu tot l’aut e tot l’argent. — Mai me valdria mòrt o que ja non nasquès. E dins la literatura dels sègles precedents : Val mai una cara que non pas dos cogòts. (Galhard) — Val mai viure coma devètz. (Fabre) Lo Chatbèrt apond tanben que, al mot sabent preferir, val mai emplegar aimar mai, s’estimar mai : E s’aimaviatz mai o anar dire a la femna ? (Remize) — M’estimi mai te dire que s’acabarà pas aquí. (Gogaud) Val mai se’n sovenir… Anèm… Adieusiatz !

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan

Ensenhament e vita vitanta !

Per un còp, que serà un punt de vista cortet a perpaus de la lenga… Los que segueishen los tribalhs deu Congrès e d’autas Acadèmias que començan d’aver quauques otís gramaticaus sus la tela que pòden har servici. Que’s tròba pr’aquò monde que repotegan pr’amòr la lenga e seré crestada dens la mesura que los responsables de las publicacions dison la lor ambicion de hargar ua lenga « uniformizada », au mensh per dialècte. Los medishs que proclaman hòrt e mòrt çaquelà que la nosta lenga, ua dens la soa diversitat, deu estar ensenhada e promavuda… Qu’èm aquí fàcia a un cas de consciéncia : coma ensenhar un detzenat de formas (leugèrament) diferentas aus drollets ? Que cau començar per ua basa dialectau comuna e, mei tard, har arremarcar que i a d’autas formas… Lo demei, literatura, cançon, etc. qu’es quauquarren mei… Ne cadré pas que los parçans gascons e sian separats per la medisha lenga…

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan

« Una proposicion : pausem-nos ! »

Ieu, autant e mai que los autres benlèu, m’arriba d’escarraunhar nòstre lenga a l’escrich coma a l’oral ; e las ipercorreccions se tròban mai d’un còp jos lo calam o dins la boca dels aprenents. Aital, los qu’insistan per emplegar *pausicion, *interpausicion, etc. per çò que son derivats de pausar e de sos compausats ! Devon èsser normalament sul modèl de pausar e posicion ; donc, compausar e composicion, impausar e imposicion, etc. Vaquí la tièra non-exaustiva dels mots que se compòrtan aital : depausar, dispausar, expausar, interpausar, juxtapausar, superpausar, transpausar, antepausar, pòstpausar, etc. De segur, se pòdon trobar d’endreches ont l’alternància jòga pas mas son pas majoritaris. Ailàs, dins los diccionaris occitans, caben d’incoeréncias : lo que fa una proposicion deu propausar quicòm e non pas *prepausar si que non preposicion e proposicion serián identics ! Mas sabèm totes que los Occitans se congostan d’aquelas garrolhas lingüisticas…

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan

Andriu de Gavaudan : « S'aprenga coma cal… »

Se sap que los qu’an per mestièr d’ensenhar la lenga quitan pas de dire als aprenents qu’a nòstra lenga li agrada lo present del subjontiu e quitament l’imperfach ! Lo present del subjontiu se tròba tanben dins de frasas qu’an pas res d’optatiu amb l’omission de la conjoncion que : Me vengan pas quèrre per o far ! Las tripas, ne pòdi manjar dos còps dins la jornada… mas me’n tornen pas balhar lo lendoman ! S’aprenga coma cal nòstra lenga e… la mitat del camin serà fach ! Se pòt remarcar a còps una abséncia de conjoncion dins de proposicions qu’indican mai o mens una alternativa : Per pas res, sovent, volgatz o non, vos fan clavar las maissas ! O florissa la patz, o toquèsse l’alarma, la justícia, la fe […] coma l’aiga a la mar se rendián a son arma (Godolin). Es lo Ramon Chatbèrt, de segur, que nos a fornit la matèria…

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan : « Qu'ac cau díser ! »

Quan, damb En Romieu, publiquèm la Gramatica, qu’adoptèm un « occitan gascon de comunicacion larga » com lo libe ne s’adreçava pas sonque aus Gascons mès aus Occitans en generau. De segur, aquera causida que ns’estó reprochada dens las mesuras que los enonciatius èran escamotats. Çaquelà que disem plan que los enonciatius e son ua especificitat de l’occitan gascon mès ajustam que ne son pas sistematics sus tot lo domeni.

Que’s tròban dens proposicions independentas o principaus e ne s’emplegan pas generaument quan i a ua negacion. En mei d’aquò, los enonciatius s’eledeishen quan lo mot que segueish comença per ua vocau ; l’enonciatiu E que desapareish dens aqueste cas : Qu’a trobat çò qui cercava. — J’ac sabi dempuish bèra pausa. — [Ø] As pres la veitura o lo trin ?

Après los enonciatius, los pronoms personaus atòns complements que vaden asillabics : Que’s trobè dens ua situacion desesperada. — E’us as encontrats abans de te’n tornar ? Qu’am los enonciatius que, e, be, ja. Lo que qu’es lo mei emplegat de segur mas dens quauques parçans, lo E qu’ac remplaça hèra sovent.

Fonts : Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan : « Quand a caud, a set ! »

Contunhi un pauc sus las expressions que s’emplegan sens article, aqueste còp amb lo vèrb aver en seguint lo Chatbèrt qu’es generalament de bon conselh. Ne balhi qualques unas : d’aver set, talent, caud, freg a aver çaganh, disputa, etc. ne manca pas ! Aquela sopa a gost de rança. — A pas sason de trabalhar l’òrt (per çò qu’es tròp sec). — I a pas fuòc (= I a pas prèssa).

Lo Chatbèrt s’acantona pas a far o aver. La meteissa contruccion se pòt trobaar amb d’autres vèrbs :

Lo tondeire de cans [...] cercava practica... — La merluça m’a donat set. — En s’amusant, los dròlles metèron fuòc al palhièr.Aviá pas perdut temps, lo tipe ! — Quora prenètz vacanças ? — E mai foguèssi cambacort, te tenguèri pè tot lo camin.

P.S. L’amic J. Taupiac me ditz qu’el a totjorn ausit : èsser jorn, èsser nuèch e non pas far jorn, far nuèit.

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Un relatiu necessari...

Coneissèm totes l’advèrbi interrogatiu ont (lg.) | on (g.) que pòt èsser tanben un relatiu :

Es l’ostalariá ont m’estanquèri la setmana passada. (lg.) / Es l’ostalaria on m’estanquèi… (g.)

Se me soveni plan, èra lo jorn ont acabèrem las vendémias. (lg.) / Si’m brembi plan, èra lo dia on acabèm las vrenhas. (g.)

Quand aquel ont | on a un antecedent que marca lo temps, es conselhat senon obligatòri d’emplegar lo pronom relatiu que (lg.) o qui / que (g.) :

Lo darrièr còp que la vegèri, èra al supermercat a far de crompas (lg.) / Lo darrèr còp que la vedoi qu’èra au supermercat tà har crompas. (g.)

Aquel pronom relatiu pòt èsser remplaçat per quand | quan que fonciona coma un advèrbi relatiu :

Èra l’annada quand acabèrem de bastir l’ostal. (lg.) / Qu’èra l’annada quan acabèm de bastir l’ostau. (g.)

Fonts : Loís Alibèrt Gramatica occitana – Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005).

En partenariat amb locongres.org

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+