Uei : 24/02/2018

Teatre en lenga — Letra a la ministra de la Cultura

Lo 23 de genèr, lo deputat deu Mòr Bian, Paul Molac, qu'escrivó a la Ministra de la Cultura, Françoise Nyssen, entà que s'avise de las problematicas especificas ligadas au teatre en lengas ditas regionaus.

En deceme passat, a l'aperet de la Federacion C'Hoariva, creada en 2005 entà ligar, amassar e acompanhar las tropas amators e professionaus de teatre en lenga bretona, lo Conselh regionau d'Occitania qu'organizè un encontre au Teatre de Narbona dab actors deu teatre en lenga dita regionau. Problematicas comunas e urgentas qu'estón lhevadas e qui poderén miar a la desapareishuda d'aqueth art en lengas regionaus.

L'abséncia de formacion professionau au près de las navèras generacions, la manca de mejans tà la creacion, la produccion e la promocion, mes tanben la difusion mauaisida e sovent impossibla deus espectacles au près deus emponts nacionaus e d'uns hestenaus, enter autes. « Fàcia ad aquestas iniquitats de tractament, los teatres en lengas regionaus que son mei anar mei dens l'incapacitat d'assumir las lors missions, çò qui hè mau a la diversitat culturau suu territòri francés », çò escriu Paul Molac. Lo deputat que demanda mesuras entà que lo Ministèri e s'empare d'aquestas dificultats especificas deu teatre e evitar atau la lor desapareishuda.

La companhia de La Rampe Tio qu'avè emés l'enveja de la creacion d'ua federacion qui amassaré tots los qui mian un camin de creacion teatrau dens las lengas de França dus mes a. La Federacion C'hoariva Brezhonek qu'èra vienuda tà Narbona, Besièrs, Pesenàs e Montpelhièr entà encontrar aus actors deu teatre d'òc. Companhias bascas e alsacianas qu'èran interessadas peu projècte. Arron l'encontre de Narbona au mes de deceme, un collectiu deus teatres en lengas de França que's creè. 

Manuela D'Ávila, l'espèr d'un temps novèl al Brasil

Lo 5 de novembre de 2017, lo PcdoB - Partido Comunista do Brasil - anoncèt la candidatura de la deputada estaduala Manuela d'Ávila a la presidéncia. Es lo primièr còp dempuèi la dictatura militara de 1964 que los comunistas participan de la corsa al sèti presidencial en Brasil.

Jamai aguèron una femna coma Manuela D’Ávila (Fòto Dani Barcellos). La jornalista, maire e deputada estaduala de 36 ans es la mai jova candidata a la presidéncia del mai grand país d’America Latina pel PCdoB. Vertadièra femna politica amb gaireben 15 annadas d’exercici e originària del moviment d’estudiants, a l’edat de 22 ans ja èra conselhièra municipala. Lo luòc : Porto Alegre, capitala de l’estat del Rio Grande do Sul, amb una populacion de 1 409 milion de personas. A la seguida, foguèt elegida per dos còps deputada federala, en 2007 e 2015. Puèi, renoncèt lo pòste de deputada federala en 2015 per èstre la deputada estaduala la mai votada al Rio Grande do Sul, amb 222 436 vòts. Òc, Brasil a un còp de mai una femna d’esquèrra que desira cambiar las causas politicas en aqueste país al ras de 208 milions d’estatjants segon lo IBGEInstituto Brasileiro de Geografia e Estatistica-2017. L’objectiu de sa candidatura es de far « créisser l’economia, la defensa e l’espandiment dels dreches umans e la reforma de l’Estat ». Aquela decision luènha lo PCdoB de son principal aliat dempuèi la redemocratizacion : lo PT - Partido dos Trabalhadores, de Luis Inacio Lula da Silva e Dilma Roussef. Manuela far un trabalh cap a las minoritats brasilièras : moviment LGBT-lesbianas, gays, bisexuals e trangenres, pòple indigèna, negres, pichons e las femnas, tot simplament. Minoritats aquelas que se juntadas forman segurament la majoritat del país. Aquí comença lo mot de gach del programa de govèrn sieu per una societat brasilièra mai justa. Dins son projècte per l’egalitat, la lucha contra la violéncia domestica e contra las femnas en totas las esfèras de la societat, la conscientizacion contra la violéncia obstetrica, lo sosten a l’alachament, l’egalitat salariala, l’engatjament per mai de participacion de femnas dins la vida politica e la descriminalizacion de l’avòrtament. Sa lucha es tanben contra l’omofobia, lo maschisme, lo racisme, lo totalitarisme, los crancs societaris denonciats a cada jorn a l’ora d’ara en cada canton del mond. Al Brasil es pas diferent.

Fòrça criticada pr’amor de son objectiu social, a totas e tots Manuela d’un torn de lenga lor balha la paraula justa amb sentit uman, pedagogic e vertadièr. Argumenta amb informacions realas de las diferéncias salarialas, quantitat de feminicidis, viòls e d’autres exemples de misèria e discriminacion dins la societat brasilièra. Mentre que la mitat de la populacion del país sià de femnas, los problèmas de genre son istoricament estructurals dins un país ont 27 % de la populacion d’atge entre 15 e 64 ans es tocada per l’analfabetisme foncional. Protegidas darrièr lo numeric, mantunas personas mandam Manuela D’Ávila vaisselar o budagar, entre autras causas. Per aqueles que lor agrada la vergonha publica e que amb eloquéncia ermetica jaupan lo patriarcal discors misogine e obsolet, ela presenta sos perfils dins sas videos disponiblas sus Youtube e lor convida individualament per anar amassa vaisselar e tanben per soscar a prepaus d’una societat novèla. Sià al Congrès Nacional en afrontant sos collègas politics sià sus sa pagina Facebook, la candidata de natura calma monta sa votz davant las injustícias e se ditz intoleranta contra l’intolerable. Dins lo congrès nacional, ambient propici als òmes, « lucha a cada jorn contra la maquina de prejutjats ». D’Ávila explica l’importància de sa candidatura un còp que son pauc de joves que s’interessam per la vida politica. Per la candidata, en entrevista balhada a una emission de television, « lo sistèma politic brasilièr es luènh de representar la populacion del Brasil, qu’es un país jove e pasmens tròban pas de joves parlamentaris. Raras excepcions, los que se tròban uèi dins la politica son generalament per la ligason genetica amb d’autres òmes politics ». Aquels son la continuitat d’un modèl que representa pas la diversitat del pòble. Ela parla tanben d’un sistèma politic e electoral ont se tròban femnas, negres, indigènas, òmes e lo moviment LGBT compromés amb son projècte de desvolopament nacional per un país just, desvolopat e sobeiran. Jamai, jamai aguèron una femna coma Manuela D’Ávila.

Gisèla Naconaski

LGV e bilanç 2017 de la SNCF

Dempuèi las annadas 1980, la construccion de las linhas a grandas velocitat (LGV) es una de las prioritats de la SNCF, en redusint los temps de trajèctes entre las regions e las vilas, e meme a travèrs Euròpa.

La LGV Bretanha-País del Leire s'inscriu dins lo perlongament de la LGV País-Le Mans mesa en servici en 1989 cap a Rennes e Nantes. Dempuèi lo 2 de julhet de 2017, 182 km de linha novèla ligan l'èst del Mans a Rennes.
La LGV Sud-Euròpa-Atlantic facilita las ligasons entre Tours e Bordèu dempuèi lo 2 de julhet de 2017.

Los elegits de la Region Occitània/Pirenèus-Mediterranèa defendràn uèi los projèctes de LGV Bordèu-tolosa e Montpelhièr-Perpinhan davant Philippe Duron, lo president del Conselh d'Orientacion de las Infrastructuras de Transpòrts. Aquel conselh deu contribuir a l'elaboracion de la lei de programacion sus las infrastructuras e deurà far de proposicions d'investiments dins las infrastructuras de transpòrts sus 10 ans. Carole Delga, presidenta de la Region Occitània/Pirenèus-Mediterranèa, Jean-Luc Moudenc, cònse de Tolosa e president de la Metropòli e Jean-Louis Chauzy, president del CESER e Jean-Marc Pujol, cònse de Perpinhan e president de Perpinhan Mediterranèa Metropòli s'amassaràn uèi a París per defendre los projèctes.

Pel president de la Region Novèla-Aquitània, Alain Rousset, l'abandon del projècte de prolongament de la LGV cap a Tolosa e Dacs en partença de Bordèu es « impensable ». « Quora de temps ai mes amb totes los collègas per avançar la ligason Tours-Bordèu ? Mai de 10 ans. Cal a un moment donat, quand avètz de conviccions, quand avètz de valors, contunhar de se batre. E aquelas valors, es lo rapòrt modal, es la lucha contra lo rescalfament climatic, e aquerò passa pel desvolopament del fèrre », çò declarèt a la premsa dijòus passat. E lo president de Region de contunhar : « Sens la LGV, sortirem jamai los camions de la rota. 9 300 camions travèrsan cada jorn lo sud d'Aquitània, es la partida mai polluida de la region. Un tren regèta 70 % de gas a efècte de sarra de mens qu'un camion. E jo, vau sortir los camions de la rota ».

Del son costat, la SNCF a anonciat un bilanç de 2017 puslèu positiu dins la Region Novèla-Aquitània. Parla dins son comunicat d'una aumentacion de 10 % de passatgièrs suplementaris sus sas linhas TER en 2017 e totas las linhas serián concernidas de Baiona a Peitius en passant per Sarlat. La SNCF mes en avant la melhora regularitat de sons trens amb 89 % dels TER qui partisson e qui arriban a l'ora…

Totun, la SNCF met pas tote lo mond d'acòrd. Al moment de la presentacion de son bilanç 2017 a Bordèu ièr, un grop d'elegits e de representants del patronat charentés es vengut manifestar davant lo sèti regional. Repròchan a la SNCF d'aver suprimit de dessèrtas de la gara d'Engolesma sus la linha de TGV.

Cronica ESPIAR — Eth hantauma que s'ei envitat…

Eras horrèras qui emplean eras carrèras de Catalonha e Aran, era mobilisacion pacifica e determinada, er’arresisténcia tà votar, tot un estrambòrd, generositat, engatjament, determinacion, e sustot ua consciéncia sociau e politica eslhevada, aquera demostracion dera fòrça de pòples de nacions shens Estat d’Euròpa occidentau qu’ei er’eveniment politic màger en seguida dera « cajuda dera murralha de Berlin ». Quan èm en moment hòrt der’acarament dab eths poders imperialistas que i a de préner dijà e shens tardar era mesura d’aquera partvirada politica qui pòt èster qualificada de revolucionària vertaderament. D’engatjaments nacionaus e populars com aquestes en trin de cambiar eth mond que son portaires d’elements teorics e politics qui non deven pas èster desconeishuts e qui s’ameritan un espiar atentiu. Que mes que’s debanan en viu en tot hè’ns aprofieitar tot dia de tota era riquessa deras iniciativas e deras capacitats d’invencion deths pòples.

Autodeterminacion e independéncia d’ara enlà

Eth dret ar’autodeterminacion pausat per Catalonha e Aran qu’ei en prumèr eth dret ar’autodeterminacion de nacions dependentas d’Euròpa occidentau. Çò qui cambia hèra de causas en paisatge politic europèu e mondiau. Catalans e Occitans amassats un aute còp de mes en istòria, en tot arreivindicar aqueths drets, que venguen de trencar ens poders imperialistas. Que mes qu’an desconcertat eras fòrças imperialistas dab un procèssus pacific guiat pera fòrça tranquilla de pòples. Fin deth sègle XIXau, Carles Marx en un document de rompedura istoric qu’evoquè un hantauma qui obsediva Euròpa. Qu’anonciava miaças tàras borgesias e qu’èra anonciator de partviradas importentas. Ara un aute hantauma, ena madeisha categoria revolucionària, que s’ei envitat enas vitas sociaus deths Estats multinacionaus d’Euròpa. Que i a pausa qu’amuishava de signes de preséncia evidenta a qui ten un espiar politic atentiu e esberit. Qu’èra athèu, darrèr totas aqueras arreivindicacions politicas tà mes de drets e libertat, darrèr totas aqueras cantas e òbras poeticas, literàrias, teatraus. Per d’auts, observators, « expèrts » e politicaires embarrats en esquèmas d’analisis dogmatics e esteriles, qu’a gessit com per suspresa. D’ara enlà aqueth hantauma nomentat independentisme, qu’obsedeish eras borgesias en totas tendéncias politicas. Non poderà pas mes èster desconeishut de tot projècte politic sonque mauescaduda importenta. Que’ns poderà parlar tostemps de « democracia », d’ « alternativa », de « progrès », de « libertat », de « revolucion », de « multiculturalisme », de « diversitat », ecà... tots aqueths mots n’averàn pas mes nada valor se son estremats drets ar’autodeterminacion e ar’independéncia. De filosòfes e militants politics que’s pausan questions tà saber quin se presentarà era revolucion de doman. Ara qu’an un cap de responsa. Per segur n’i averà pas de Revolucion, ni de cambiament politic democratic vertadèr shens hèr compte dera question nacionau. Aqueths hèits qu’amuishan era dominacion nacionau e nacionalista en Estats multinacionaus qu’ei constitutiva deth poder deras borgesias imperialistas. Que’ns parla de mondializacion, d’Estat europèu, dera baishada deras frontèras, mes eths vielhs Estats opressaires que demòran essenciaus en arsenau politic, militari e policièr imperialista. Aqueths poders non son pas que dominacion de classa mes tanben dominacion etnica, nacionau, dominacion totalisanta e totalitària.

Contagion

Ath parat deth 100au aniversari dera Revolucion socialista d’Octobre sovengam-nse deras analisis de Lenin. Que hasó arremercar era luta d’ua nacion dependenta en un Estat imperialista qu’a mes de fòrça qu’era luta d’ua nacion coloniau luenhèca, pr’amor que truca eth poder ath còr. Ath par d’aquerò que presam com cau eras condemnacions trencadas e shens retard dera clica « Juncker-Macron-Merkel », com eth sosten aths franquistas o tanben er’alliança shens vergonha dab fascisme dera zelosa sociau-democracia, PSOE, Podemos, Colau, Mélenchon, Valls,... tà sauvar eth poder imperialista. Aqueth hantauma que cor per Euròpa, d’ua metropòla imperialista ar’auta. Que semia inquietud deths gavidaires politics com financièrs. Tot d’un còp, ua auta realitat nacionau que gesseish, ua realitat estujada dab suenh pera propaganda. Lavetz era paur d’ua contagion, d’ua hrèbe independentista, que’s generaliza. Qu’ei grana e vertadèra pr’amor er’independéncia de Catalonha e Aran qu’apareish com ineluctabla, qu’eths poders imperialistas n’an pas nada responsa politica democratica, non saben pas qu’oprimir e arreprimir. Per segur, eths gavidaires qu’an ath cap aquera mapa coneishuda, tota colorada dera diversitat nacionau deth mond europèu, qui non manca pas d’anonciar arreivindicacions e partviradas futuras. Independentisme que desvelha eras consciéncias politicas. Que hè soscar, qu’orbeish de possibles orizonts navèths. De nombrós militants qu’arbajan era debanada d’aqueth combat. Dijà qu’i tròban esperanças, ensenhaments e questions, en prumèr vascos dab Otegi e Còrsas dab Talamoni, eths autes pais catalans, Isclas Balearas e País Valencian qu’i tròban un arsèc navèth. D’ara enlà er’ipotèsi independentista qu’ei presenta com arreivindicacion estrategica.

De posicionà’s

Qu’ei interessent de notar aquera caminada d’ua idea com « independéncia ». Improbabla en ua temporada, que deven arreferéncia e qu’ei de mau evitar adara. Qu’ei atau, que caminan eras ideas justas e eths pòples que’s las gahan, qu’emplean eths esperits, que vaden posicionaments endividuaus e collectius. D’orizonts navèths que’s dessenhan. Occitània n’escapa pas ad aquer’andada. Catalans e Occitans qu’an ubèrt en gran era pòrta deth cambiament e dera revolucion. Ara tot que serà diferent, en prumèr independéncia non serà pas mes un tabó. En cap deras gents qu’ei hèit relacion objectiva e subjectiva enter Catalonha e Occitània sancèra. Que relata plan aquerò eth diari La Dépêche du Midi assegurant ua cobèrta deths eveniments. Aquera relacion que chepica tanben com eth hèit arrelatat per’Ostau Bearnés : « ... la question catalana qu’a segotit las consciéncias e las certituds de mantuns. N’ei pas tostemps evident tà’us qui son de compréner los agís d’un pòble qui exprimeish l’enveja de libertat. Aquesta problematica catalana que hè pérder la timborla a quauques uns. Quauques dias a, un mossuret qu’ei vienut a l’Ostau entà indignà’s deu sostien d’ua partida deu monde occitan aus independentistas catalans. En dus mots, que’ns disó qu’aqueth brave monde avèn lo dret de pensar çò qui volèn mes en silenci, e en véder que n’èram pas forçadament favorables au son devís, que ns’expliquè dab seriós que si n’èram pas contents deus nostes davantejaires e responsables politics, qu’avèm tostemps la causida de deishar lo país. » (1) Qu’ei ua actitud ostila simptomatica d’un ambient anti-occitanista prèst a desvelopà’s per avénguer. Qu’ei de maishant hèr de posicionà’s tà de militants qui an tròp popat ara propaganda nacionalista francesa. Er’esvitament qu’ei aisit en tot organisar en aquera temporada de combat democratic e revolucionari suras tèrras deth hrair catalan e dera nacion occitana, encontres ar’entorn dera lenga nosta dab quitament projècte de manifestacion en 2018. Per çò der’urgéncia, dera accion immediata, dera reactivitat politica, deth sosten solidari a Catalonha-Aran sonque amassadas dabant consulats, mes de manifestacions unitàrias de solidaritat e de protèsta contra Rajoy, Macron e Juncker, arren ! Que i avè de hèr enténer Occitània d’ua sola votz. Encara un còp de mancat tà desvelopar consciéncia. Per segur independéncia com hèit politic que hè puishèu. Eth hantauma que va obsedir encara per longtemps era vita sociau e politica...

(1) Ostau bearnés, Letra d’info, eth 16 de noveme de 2017.

Alan SIBE

Gérard Tautil, « La gangrena nacionalista s'espandís »

L’ensenhaire e ensagista provençal balha son sentiment sus la pujada de l’extrèma-dreta en Occitània.

Lo provençal Gerard Tautil èra professor d’occitan e de filosofia dins la comuna varesa de La Sanha de mar. Retirat, ensenha encara la lenga, a títol benevòl, dins son vilatge de Signa, situat dins lo rèire-país de La Sanha. Es a l’origina d’obratges divèrses coma la « Toponimia del país de Signa » (editat pel CREO de Provença e l’IEO de Var) o encara un libre d’analisi politica « Camins d’Occitània », editat en cò de l’Harmattan. Es tornamai en cò de l’ostal d’edicion parisenc que l’ensenhaire publiquèt un ensag sus l’espelison de l’extrèmadreta. Parla mai precisament de l’extrèma-dreta en cò nòstre en s’apiejant sus las resultas de las eleccions regionalas en 2015. I parla d’una dretizacion del còs electoral e de la pujada del Front National sus plaça.

Garona Nauta — Lo PòC contra lo projècte d'expleitacion d'una peirièra

En Nebosan, a Mont Maurin (Garona Nauta), un projècte d’expleitacion d’una peirièra es contestat per fòrça estatjants pr’amor que d’una part aqueste es situit al ras de las Gorgas de Sava, un siti ric en vestigis preistorics (Venus de L’Espuga), gallò-romans e medievaus e d’autra part, es teoricament protegit per l’interès de la sia fauna e de la sia flòra. Dimècres 29 de noveme de 2017, lo Musèu de Mont Maurin principalament dedicat a la Villà gallò-romana e a la preistòria e tengut per la familha Miro, foguèt liurat del seu contengut per un catorzenat de gendarmas acompanhats d’ussièrs de justícia en seguida d’una decision del Centre dels Monuments Nacionals (CNM) amb lo fòc verd de la jos-prefècta de Sant Gaudenç. Cossí èsser pas trebolat per l’empreissament e l’eficacitat de l’administracion francesa per far aplicar la decision del CMN de liurar un Musèu gerit precisament per una familha que fa partida del collectiu ostil a la decision administrativa autorizant la represa de l’expleitacion de la peirièra ? Lo Partit de la Nacion Occitana denóncia un còp de mai la politica mespresanta de l’Estat francés que preferís en « província prigonda », en Occitània, privilegiar una societat privada (SARL Dragages Garonnais) al prejudici del nòstre environament, del nòstre patrimòni !

Lo Partit de la Nacion Occitana estima que lo siti de las Gorgas de Sava deu èsser preservat per encausa de son interès environamental, patrimonial e istoric. Aqueste santuari es lo nòstre ben comun : deu pas de cap de biais èsser sacrificat per d’interesses privats. Lo Partit de la Nacion Occitana exigís que los objèctes confiscats pel CMN e l’Estat francés tòrnen lèu-lèu al Musèu arqueologic de Mont Maurin. Dun biais general, lo Partit de la Nacion Occitana considèra que las descobèrtas de las furgas arqueologicas practicadas en Occitània devon demorar al país. Per exemple l’original de l’estatueta de la Venus de l’Espuga qu’es ara per ara al Musèu de l’Òme a París, deuriá logicament èsser expausada dins un musèu occitan.

Partit de la Nacion Occitana (PNO)

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+