Uei : 24/11/2017

Cronica Plantas d'aquí - Culhir : un marcaire culturau occitan

Es mai exactament un marcaire mediterranèu, benlèu lo versant sauvatge dau famós regime mediterranèu ò cretés, compausat d'una grand part de liumes... D'efiech, lo manlevament sus la natura es largament mai practicat en tèrras occitanas mediterranèas qu'endacòm, per una rason estatistica bèu premier : la vegetacion mediterranèa es mai rica en quantitat d'espècias. Mai çò curiós pasmens es qu'una meteissa planta que pòt butar en clima diferent i es pasmens jamai recampada : lei reflèxes caçaires-culheires son demorats mai vius encò nòstre.

S'acompanhan de segur d'un biais de cosinar especific. Es çò qu'espantèt un Bèlga, que s'installèt au Cailar sus Larzac amb quau discutissiáu : me diguèt tot d'una « aici, demoratz dins un paradís ! ». A ma question demandant mai d'explicas, me tornèt : « aici, culhissètz tot l'an, en Belgica sabi pas çò qu'es de culhir ! ». E de m'enumerar espargues, saladas, amoras, frigola, fenolh, romanin, campairòus, e mai cagaraulas, etc., pròva que s'èra lèu mes a la cultura dau país.

Vertat que se recampa un trentenau d'ensaladas fèras manjadas crusas en mesclum (roqueta, costelina / tèrragrepa, doceta, responchon, roèla, brèu / laurige), d'èrbas per far còire (tota ensalada tròp montada, e bleda, rosèla, lenga de buòu, que dintran dins la famosa borbolhada / tian que cada familha a sa receta « autentica »), espargues (de cinc menas), pòrres de vinha (en vinagreta e tanben en bonhetas), ortiga. Dau costat frucha sauvatja, siam tanben favats : amoras, còrnias, pometas, sòrbas, alisas, micacolas, que donan confiments, liquors e vins. Lei plantas aromaticas (gustativas e medicinalas) son l'autra caracteristica essenciala de nòstra vegetacion : frigola, romanin, sàuvia, lavanda, pebre d'ase, origan, fenolh, dintran dins nòstra cosina, per lo plaser dei papilhas e per ajudar a la digestion. Que lei plantas medicinalas, n'avèm a bodre, en causa d'una fòrta proporcion de Lamiacèas (ex Labiadas) qu'an totei de prorietats desinfectantas de l'aparelh respiratòri e digestiu. Lei famosas èrbas de Sant Joan èran recampadas dins cada familha, ò per de professionaus que provesissián lei farmacians. I a encara de personas que se fan sa cura de calamandrier (germandrée petit-chêne) au mes de març per « depurar la sang », que sonhan son ipertension ambe de tisanas de fuelhas d'olivier e que se fan sa tisana dei quatre flors per lei maus de garganta.

Lei liquors de degustar en fin de repais mancan pas tanpauc : liquor de genèbre, tè jaune (germandrée), tè blanc (germandrée), origan, ariège (salsepareille), que son totjorn fabricadas. Lei vins perfumats son innombrables : de nòses (melhor ambe de nòses, raubadas, çò ditz lo discors popular!), de lavanda, de falabregas (micacolas), de persègues (ambe lei fuelhas). Sens parlar dei campairòus (bolet, sanguin, girolha, panicaut, pibolada, griset) que genèran una vertadiera frenesia collectiva... e una practica d'escondons que s'agís pas de far saupre sei ròdes ai vesins !

Per lo costat decoratiu, es encara la culhida que ven adornar l'ostau:flors de tota mena per far de ramelets au fieu dei sasons, ambe de datas e de luòcs rituaus de culhidas, mobilizacion familhala per amassar tot çò necite per faire lo betlèm per Nové (mossas, liquèns, brots d'aubrilhons de garriga, e lo famós verdboisset, que lei brots provesits de boletas rojas venon adornar la taula de Nové), cardabèla (decorativa mai tanben signe solar qu'apara l'ostau dei maleficis), saladèla camarguenca (la blava flor mitica dei gardians que buta en sansoiraà, e bois per adornar lo vilatge per la vòta annala (la practica s'es jamai totalament perduda e mai tòrna en d'endrechs).

Leis usatges domestics èran tanben innombrables e son aquelei qu'an lo mai desaparegut ambe la modernitat : plantas diferenciadas per far de bastons, d'escobas, d'escurets per netejar la terralha, de fais d'espinhosas per aparar l'òrt de la polalha ò ramonar lei chaminèas. Mai s'acampan totjorn de pinhas per alucar lo fuòc... Culhissèm donc a panierats, non per avarícia supausada mai per reflèxe prigondament culturau, que mòstra una coneissença fòrta de sei mitans, e un art culinari non mens fòrt... Art que se van pagar lei ciutadans, per lo tresfoliment de manjar « sauvatge »... mai a prètz d'aur. Lo sociològ J. Baudrillard l'a pron ben analisat : un còp qu'un objècte a perdut sa valor d'usatge, nos pòt tornar amb una valor de signe. La pèrda de cultura fa que venèm negats sota de signes vueges... Lo mesprètz dei sabers populars progondament ligat au mesprètz dei lengas regionalas que lei portavan a vujat lo pòble de son saber (de sa substantifica mesola), e entrepachat la transmission intergeneracionala (e entre autrei, la bòna durada d'una cura de tisanas). Qualificadas de practicas arcaïca, per pas dire supersticiosas d'arrierats dau campèstre, lei gèstes an desaparegut tant coma la lenga per nommar lei plantas : lo camp èra liure per una reapropriacion per lei laboratòris farmaceutics e sei gelulas de plantas subran idealizadas, e la mesa en scèna fòra prètz de quatre fuelhas d'ensaladas sauvatjas dins de restaurants quatre estelas, que fa s'estavanir lo que la paga car. Que perd la lenga e sei practicas culturalas indissociablas ven lo vuege abissau, lèst per èstre romplit per de l'artificiau. La culhida a foncion utila, culinària, medicinala, decorativa, ludica, simbolica, e mai industriala, èra pasmens lo quotidian de nòstrei rèires. Baste que perdure !

Josiana Ubaud

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+