Uei : 27/04/2018

Jornadas de formacion au PCI

Aquestas jornadas de formacion que's debanèn augan deu 12 au 16 de heurèr a la CCI Pau-Bearn e a l'InÒc Aquitània. Lo purmèr dia, Cécile Duvelle, gavidaire de la Seccion deu PCI e secretària de la convencion d'octobre de 2018 a deceme de 2015 que presentè la Convencion de l'UNESCO tà la sauvaguarda deu PCI. 

Article sancèr

Jornadas de formacion au Patrimòni Culturau Immateriau

Lo 1èr de junh de 2016, l’etnopòle InÒC Aquitania qu’estó acreditat per la soa expertisa e lo son tribalh dens lo maine deu PCI occitan au moment de l’Assemblada generau deus Estats signataris de la Convencion de l’UNESCO tà la sauvaguarda deu PCI. L’Institut qu’organizè en heurèr 2017, dias de formacion au PCI en aliança dab lo laboratòri ITEM (Identitats, Territòris, Expressions, Mobilitats) de l’Universitat Pau e País de l’Ador e la Direccion generau deus Patrimònis deu Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion.

Aqueras jornadas de formacion que's debanèn augan deu 12 au 16 de heurèr a la CCI Pau-Bearn e a l'InÒc Aquitània. Lo purmèr dia, Cécile Duvelle, gavidaire de la Seccion deu PCI e secretària de la convencion d'octobre de 2018 a deceme de 2015 que presentè la Convencion de l'UNESCO tà la sauvaguarda deu PCI. Isabelle Chave, conservatora en cap deu patrimòni, cargada de mission tau PCI e tau patrimòni etnologic au Ministèri de la cultura que presentè los apèrs nacionaus e internacionaus dedicats au Patrimòni Culturau Immateriau. Patricia Heiniger-Casteret (ITEM-UPPA) e Jean-Jacques Casteret (Gavidaire de l'Etnopòle InÒc Aquitània) qu'expliquèn los divèrs metòdes existents entà realizar l'Inventari nacionau deu PCI (saber-har, practicas rituaus, practicas esportivas, practicas hestivas, musicas e danças, jòcs, art deu conde e practica teatrau). Mélanie Larché de l'Etnopòle InÒc Aquitània qu'expausè los apèrs de valorizacion numerica deu PCI. Au programa de las tres autas jornadas de formacion : antropologia de las enterpresas artisanaus e familiaus, metòdes de l'inventari emplegada taus produits ligats aus « Sites Remarquables du Goût », los saber-har deu Conhac (16) « metodologia participativa tà ua candidatura UNESCO ». La formacion que s'acabè per divèrs tribalhs de terrenh seguits de las tecnicas de captacion e de valorizacion via los hialats sociaus e l'enciclopedia numerica Wikipedia.

Inf. : http://www.in-oc.org/fr/actualites/1789-journees-de-formation-au-patrimoine-culturel-immateriel — Fòtos de las jornadas disponiblas ací 

  • Publicat dens Culture

Mission : sauvaguardar lo patrimòni immateriau

Despuish 2006, la Mission deu Patrimòni etnologic, au demiei deu Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion, qu’estó cargada de la mesa en òbra de la Convencion tà la sauvaguarda deu Patrimòni Culturau Immateriau. Las accions ligadas a la Convencion que son miadas en cooperacion dab los etnopòles e mantuns hialats com la federacion deus ecomusèus e deus musèus, la federacion de las associacions de musicas e danças tradicionaus, la federacion deus parcs naturaus regionaus, etc. Occitania que’s bat uei lo dia tà sauvaguardar los saber-hars deus ancians e las tradicions soas.

En França, la lei deu 2 de mai de 1930 que permet de protegir elements deu patrimòni culturau immateriau (PCI). La mesa en òbra de la Convencion tà la sauvaguarda deu PCI qu’estó hidada en 2006 a la Mission deu patrimòni etnologic au demiei deu Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion (MCC). L’expression « Patrimòni culturau immateriau » qu’estó oficializada en 1993 au moment de la conferéncia internacionau sus las navèras perspectivas deu programa deu patrimòni immateriau de l’UNESCO. La Convencion tà la sauvaguarda deu PCI qu’estó aviada per l’UNESCO en 2003. Que defineish domenis dens los quaus lo patrimòni immateriau e’s pòt manifestar. Qu’i trobaram las arts de l’espectacle, las practicas sociaus, hestivas, los saber-hars ligats a l’artisanat tradicionau, etc. La sauvaguarda deu PCI que’s hè sus duas escalas, a l’escala nacionau (inventari deu PCI) e a l’escala internacionau dab la mesa en plaça de duas listas e d’un registre de las practicas de sauvaguarda. Atau despuish 2008, ua lista representativa e ua lista de sauvaguarda urgenta que son mesas au jorn cada annada. Çò que pren en compte la lista representativa qu’ei l’importància subjectiva d’ua practica tà ua comunautat qui la mantien en vita. Non s’ageish pas de recompensar las expressions culturaus las mei bonas deu planeta. La lista deu patrimòni mondiau qu’inscriu era, bens qui an ua valor universau de las excepcionaus. Pr’amor de la complexitat deus dossièrs d’inscripcion, uns país que son mei representats que d’autes.

2 listas e 1 Inventari

En França, a comptar de 2007, la direccion generau deu Departament deu Pilotatge de la Recèrca e de la Politica Scientifica (DPRPS) que realiza l’estat deus inventaris deu PCI existent abans la validacion de la Convencion tà la sauvaguarda deu PCI. L’annada qui seguí, la DPRPS qu’establí lo procèssus (obèrt e evolutiu) d’inventari deu PCI en França. Qu’ei en permanença alimentat per enquèstas scientificas hidadas tanben a associacions de practicians Qu’ei lo cas d’ua enquèsta suus jòcs e espòrts tradicionaus en Bretanha aviada en 2012 dab la participacion d’associacions. Lo Carnaval de Peiregüers (24), la torrèla de Capberton (40), l’assemblada d’Ossa Susan (40) e lo Carnaval es arribat en Dordonha que son enregistrats dens las practicas hestivas deu PCI en França. Las practicas deu teatre e deu conde en lenga nosta en Òlt e Garona, Peiregòrd e Daglan (Dordonha), que hèn tanben partidas de las ficas d’inventari deu PCI en França. La boha de Gasconha, los bals tradicionaus en Aquitania Navèra e la polifonia dens las Pirenèas gasconas que son repertoriats sus las ficas d’inventari de las Musicas e Danças deu PCI.

Valorizacion deu PCI

Lo 1èr de junh de 2016, l’etnopòle InÒC Aquitania qu’estó acreditat per la soa expertisa e lo son tribalh dens lo maine deu PCI occitan au moment de l’Assemblada generau deus Estats signataris de la Convencion de l’UNESCO tà la sauvaguarda deu PCI. L’Institut qu’organizè en heurèr passat dias de formacion au PCI en aliança dab lo laboratòri ITEM (Identitats, Territòris, Expressions, Mobilitats) de l’Universitat Pau e País de l’Ador e la Direccion generau deus Patrimònis deu Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion. Lo Departament Antropologia de l’Universitat Jean Jaurès de Tolosa e lo Departament Etnologia de l’Universitat Paul Valéry de Montpelhièr que perpausèn ua formacion au PCI dab talhèrs a Carcassona en genèr passat. Lo CIRDÒC de Besièrs que creè lo portalh collaboratiu en linha Occitanica. Cap a 6 000 ressorças e mèdia numerics que son en accès libre (libes e tèxtes numerizats, musica, enregistraments audio, imatges, filmes, memòris e tèsis...).

Inf. : www.univ-tlse2.fr / www.locirdoc.fr / www.in-oc.org/fr

 

Entervista Pascal Caumont

« Que sabem d'on vienem mercés aus collectatges »

p9 1078

Que son nombrosas las associacions e institucions occitanas a obrar tà la preservacion e la promocion deu patrimòni noste. Ua associacion bigordana, Pirèna Immatèria, que s’interessè a las cantas pirenencas.

L’associacion Pirèna Immatèria qu’estó apitada peus grops polifonics Vox Bigerri e Daunas de Còr entà promòver lo patrimòni culturau immateriau pirenenc e valorizar la canta de transmission orau enter Bearn e Bigòrra. Qu’editè en 2014, lo purmèr volume deu libe « Memòria en partatge ». La publicacion deu recuelh de cantas pirenencas qu’estó vadut possible mercés au tribalh realizat per Xavier Ravier de 1956 a 1962. Lo professor d’occitan qu’estó en cèrcas de cantas qui apartienen a la cultura deus aulhèrs, deus agricultors, deus artisans de la Vath de Lespona, de la Vath d’Asun e deu País Tòi. Lo professor qu’amassè cap a 15 òras d’enregistrament sus bendas magneticas. L’associacion Pirèna Immatèria que’s podó obtiéner las bendas audio e començar un tribalh de numerizacion e de tractament, tres ans a. La familha Porte-Labit-Crampe de Gèdra-Dessús, au ras de Gavarnia, qu’èra ua familha musiciana sus mantuas generacions. La soa particularitat qu’ei que cultiva la canta mes tanben la soa creacion. Qu’escrivèvan cantas quan èran dens las pasturas. Los tèxtes que renviavan a la vita vitanta deus qui vivèvan dab las bèstias e au monde qui’us entornejavan. Las lors cantas que son entintadas dens lo lor país, lo lor lòc de vita. Que’s pòt descobrir dens lo libe « Memòria en partatge » ua canta sus l’arribada de las purmèras nèus en los Pirenèus, un mite pirenenc qui conta que d’un còp, los aulhèrs e vedón matèria càder deu cèu, tota blanca, quauquarren qui semblava au coton. Ua auta canta que contava l’istòria deu desertaire Granier qui n’avè pas volut partir tà l’armada e qui èra protegit per la populacion. « Que’ns calèva publicar oficiaument aqueras cantas, tà non pas demorar dens tiretas de bibliotècas a Tolosa o a París mes tanben tà que sian disponiblas tau monde a noste », çò hidè Pascal Caumont de Pirèna Immatèria. Un dusau volume de « Memòria en partatge » que pareishó mercés a l’ajuda deu Simon Crampe. Quan entenó la votz de la soa mair, Germaine Crampe dens lo purmèr CD, qu’estó esmavut e que voló eth tanben transméter lo son carnet de cantas.

Lo 1èr de Junh, La Setmana que participè a la presentacion deu dusau volume a la Maison de Parc e de la Vath de Lus e Sent Sauvaire (65). Simon Crampe (Fòto dreta ©LS) e los cantaires de la Croix de Sia qu’estón presents. Que podom descobrir un òmi discret, dab l’espiar arridolent. L’uelh qui petilha, Simon que l’a sovent e qu’ei çò que l’associacion Pirèna Immatèria e voló amuishar sus la fòto deu libe. Pascal Caumont (Fòto haut a dreta, © DR) que descriu de com cau lo Simon : « Qu’a lo plaser deus mots, un virtuós de la lenga, qu’a hèra d’umor e d’ironia ».

La Setmana — Quin se debanè lo vòste encontre dab Simon Crampe ?
Pascal Caumont — La familha de Simon Crampe qu’avè vist a passar collectaires a casa, com lo Xavier Ravier tà’us collectar, qu’èran acostumats. En 2005 qu’encontrèi a Simon, que hasom quauques enregistraments amassa. Quan lo purmèr volume sortí, que’u enviè un exemplar, qu’èra tot esmavut d’enténer lo collectatge de la soa mair e de la soa sòr. Que’m digó : « que’m harè gai de tornar editar lo men carnet de canta ». Qu’i avem tribalhat tres ans pr’amor que calèva tot hicar amassa, los collectatges de las annadas 50 e los que hasoi dab lo Conservatòri occitan, lo Simon que vienó tanben dab cassetas vielhas.

LS — E s’i pòt imaginar la societat de l’epòca dens aqueras cantas ?
PC — Quiò, que sembla que sian pintruras sonòras e de poesia. Cada canta qu’ei com un filmòt de dramaturgia. Qu’an autant escriut en gascon com en francés, que i a hèra d’umor dens la lor poesia. Que i a beròis imatges. Que sembla que la tradicion viva deus trobadors occitans qu’ei vienuda dinc aquiu a la termièra deu país tòi. Lo galant qu’explica qu’a sautat per la frinèsta pr’amor deu pair de la nòvia que l’avè descobèrt dens la cramba abans lo maridatge. Lo sòu qu’èra gelat donc que s’ei tumat en baish e qu’ei partit en tot córrer per estauviar los còps de baston. Tot qu’ei atau, aqueras scènas umoristicas.

LS — Que parlètz de la grana libertat d’interpretacion deus ancians au moment de la promocion deu purmèr volume... Èra respècte a çò qui’s hè uei lo dia ?
PC — Òc. A còps que pòt i aver ua cèrta normalizacion. Lo monde que pensan a pujar sus l’empont o a har disques, donc que cau fixar las causas, mes dens la practica com aquiu espontanèu, de tavèrna, d’estanquet, la causa que demora enqüèra libra e obèrta. Que cau demorar vigilant entà que demore atau. Los ancians qu’an tostemps ua frasejada personau, n’i a pas duas personas qui cantaràn parièr. Quitament ua medisha familha que i a diferentas faiçons de cantar, melodias diferentas per ua medisha canta. Lo monde n’esitan pas a hà’s ua version personau e deu moment sustot. Qu’ei com la cosina, que vau har un plat, mes que’u harèi d’aquera manièra uei pr’amor tau o tau amic o monde de la familha ei a casa.

LS — Qu’ètz professor de canta au Conservatòri de Tarba, aprenetz aus vòstes aprenents cantas de collectatges ?
PC — Qu’ei la hont, la basa. Que sabem d’on vienem mercés aus collectatges. Nosautes ne hèm pas dab nada particion, la nosta memòria qu’ei sonòra e aquò qu’ajuda a hargà’s ua identitat sonòra e urosament qu’avem tornat descobrir aquestes collectatges pr’amor que’ns mancavan. Qu’èm tostemps a escotar los collectatges deus Bearnés, qui son hòrt plan, mes en Bigòrra que i a tanben traças d’aquera practica, que hè tanben partida de la transmission de saber quin utilizar un collectatge, quin hargà’s un vocabulari. Arren n’ei normalizat, que cau balhar aus aprenents la possibilitat de cambiar d’un moment a l’aute la soa version, de l’adaptar. Que sembla que Simon Crampe aja ua pièla d’autes carnets a casa. Que demora enqüèra hèra de matièra tà tribalhar e regausir las nostas aurelhas de las cantas de bèth temps a.

 

Entervista Fanny Lartigot en aliança dab Silvan Carrère de Ràdio Pais

  • Publicat dens Dossiers

Dordonha : la cultura nòstra, desvelopaira de territòris

L’associacion Occitània Creativa perpausa d’acompanhar los projiets de desvolopament territoriau per lo biais de la cultura occitana e dau patrimòni immateriau.

Dins una entrevista acordada a Òc Tele, l’ancian conselhier generau Joan Ganhaire parlava de Dordonha coma d’un departament « vièlh e paure ». Fasiá un tableu plan triste de queu país verdejant, charjat d’istòria e de patrimòni de tota surta. Sembla que la banda d’Occitània Creativa aja decidat de mostrar qu’en Dordonha, an pas tròp de moneda mas an d’idadas. Ven laidonc de crebar lo z-uòu aquela associacion mercé a cinc personas d’orizonts diferents dont dos ancians de l’Agencia Culturala Departamentala de Dordonha (François Lagorce e Christian Lavaud), una doctoranta (Alexia Charrier), una foncionària qu’i trabalha en benevòla (Line Simon) e una auto-entrepreneira en conselh juridic per las PME (Marie-Hélène Désert).

Se puesser salariar

A la seguida d’un Dispositiu Local d’Acompanhament (DLA) menat per l’agencia Sirventès (Cantal), se puessen far una idada d’un budget minimau per puesser trabalhar tranquilles : 150 000 euros per an. « Los se faudrà ganhar, çò nos ditz François Lagorce, coordinator d’Occitània Creativa, nos anem salariar progressivament, sus tres ans ». Per atenher aquel enjuec, a saupre ganhar pro de moneda per se puesser salariar, quela futura cooperativa aurà pro de servicis a prepausar a sos clients potenciaus... lo tot sens un centime de subvencion. « Per l’ensemble de las nòstras intervencions, utilizarem la lenga e la cultura occitanas entau coma lo patrimòni cultural immateriau (PCI) coma vectors de desvolopament territoriau » çò nos expliquet François Lagorce. Quò qui vòu dire que, per tot projiet de valorizacion de quilhs dos elements o alora de projiet de valorizacion d’un territòri en generau, los responsables d’Occitània Creativa se ne serviràn coma argument per conselhar las collectivitats, associacions, artistas, entrepresas o malhums culturaus que los contactaràn.

Capture decran 2017 11 28 a 10.19.09

Fòto : la còla d'Occitània Creativa se vòu puesser salariar en tres ans. (DR)

Servicis divèrses

Poiràn tanben far un estudi o un diagnostic tocant a una politica territoriala per lo prisme de la lenga e de la cultura nòstras. Imaginem qu’una comuna o una intercomunalitat vuelha conéisser l’eficacitat de sas mesuras en favor de la lenga e dau patrimòni. Poirà sonar nòstra còla per saupre si a fachas las bonas chausidas dins aquel encastre. « Podèm tanben conselhar una collectivitat [infra-departamentala, NDR] qu’a enveia de lançar una politica en favor de la lenga, çò nos disset François Lagorce, dins las nòstras intervencions, ensaiam d’en primièr de comprendre las grandas linhas de la politica desirada puei d’explicar coma la concretizar. Nos interessarem pas unicament aus resultats lingüistics mas tanben aus resultats en termes de coësion sociala ». Per exemple, aculhissen queste mes daus jovents en servici civic que trabalharàn au prèp de Centres Comunals d’Accion Sociala (CCAS). Quilhs jovents son charjats de botar en plaça dau projiets o de las animacions au prep de personas annaditas. Occitània Creativa lor farà seguir daus moduls de formacion a la lenga e a la cultura nòstras per facilitar lo contacte, puei que devràn anar veire quelas personas vièlhas chas elas. A quò qui fau apondre un servici audiovisuau e la fabricacion de contenguts videò a caractèr promocionau. L’Agéncia Culturala Departamentala de Dordonha los a ja contactats per far cinc videòs-retrachs d’estructuras culturalas dins l’encastre d’un dispositiu dich « residéncia de l’art ».

Una cooperativa en devenir

Chadun de las personas engatjadas utilizarà son saber-far per valorisar la fasabilitat d’un projiet o bentot los ajudar a lo menar devers la reüssita. Demorarà una traça de la naissença d’aquela aventura puei que l’estudianta Alexia Charrier, doctoranta en geografia umana a l’universitat de Pau, mena sa tesi dins quel encastre, en far de « recèrca-accion ». Son subjiet correspond a l’airau de trabalh de l’estructura que l’aculhís puei que tòca au « biais que la lenga e la cultura occitanas entau coma lo patrimòni cultural immateriau pòden èsser mobilizats per facilitar la mutacion sociala d’un territòri rurau ». Lors operacions son pas en concurréncia emb d’autras estructuras. Insistissen sus la complementaritat. Se comptaràn sus lors pròprias fòrças, esitaràn pas a sonar los actors concernits per de reperatges, d’animacions e de coordinacion de las accions. « Nos asseguram d’associar aus projiets los actors que pòden constituir de ressorsas e velham que chadun d’entre ilhs i puessen contribuir dau mielh » çò indica Occitània Creativa sus son site internet. Definissen lor entitat coma una « cooperativa d’intelligencia territoriala », una faiçon poética de parlar d’una aisina au servici dau desvolopament locau e territoriau. Per lo moment, a l’estatut d’una associacion mas sos chapdaus an l’intencion de zo far evolucionar devers un estatut de Cop.47 (cooperativa, lei 47) que se pòt crear sens aver mestier de salariat. Quò qui es previst per la debuta de 2017. L’etapa seguenta, quand auràn desgatjat pro de moneda, serà de crear una SCOP (Societat Cooperativa Obriera de Produccion) que se pòt pas far nonmàs emb un equivalent de dos salaris a temps plen, au minimum. Se parla de lonja d’aur negre o d’aur blau. Emb tant de cervèus mes en relacion e marchant ensemble, se podrà dire que Dordonha es un país « d’aur gris » ! I

nf. : http://occitaniacreativa.org Tel. : 06 08 98 75 17.

10en Rencontre Internacional del Patrimòni Istoric, las femnas a l'onor

Del 13 d'octòbre al dimenge 15 d'octòbre se debanarà lo 10en Rencontre Internacional del Patrimòni Istoric a Besièrs (34), Nebian (34) e Salses (66). Lo comitat d'organization prepausa d'anar a l'encontre de femnas que foguèron actoras de l'Istòria dels sègles V al XV.

Lo 13 d'octòbre a comptar de 14 o al Cirdòc de Besièrs, conferéncia, mòstra e moment musical son al programa. La vida d'Aliénor d'Aquitània, reina de las letras occitanas serà presentada al public. Lo 14 d'octòbre, a comptar de 9 o a Nebian (Grop escolar Nelson Mandela), un collòqui tractarà de « Jòcs de dònas, jòcs de poder ». Laurent Deguara, president de la societat arqueologic de Montpelhièr e del Musèu Lengadocian obrirà la jornada per un discors. A 10 oras, Christine Delaplace, professora d'Istòria romana a l'Universitat Caen Normandia, farà una conferéncia sus « Galla Placidia, los vicissituds politics d'una femna de la dinastia valentino-teodosiana, al debut del sègle V ». A 11 oras, la mèstra de conferéncia d'occitan, Katy Bernard (Universitat Bordèu-Montaigne) farà una conferéncia sus « Aliénor d'Aquitània, una vida a la reconquista del poder ».

Felip Hammel, ancian director del Cirdòc, director de l'Institut superior de las lengas de la Republica, presentarà las conferéncias de la vrespada e daissarà la plaça a Monique-Luche, agregada d'Istòria, per parlar de « Blanche de Castille, una maire omnipresenta ». Sophie Coussemacker, mèstra de conferéncias de l'Universitat Bordèu-Montaigne, s'interessarà a la vida d'Isabelle la Catolica, « una reina en movement ». Philippe Huppé, istorian medievista e escrivan, acabarà la jornada amb Isabelle de Clermont, reina de Naples, mecena dins son reialme. Tarifa : 20 €, repais : 25 €.

Lo 15 d'octòbre, a comptar de 10 o a Salses, conferéncia e visita de la fortalesa de Salses sul tèma « Castèls fòrts, sentinèlas dels Pirenèus ». Tarifa : 35 €, dinnar enclús.

Inf. : Istòria e Culturas en Lengadòc, This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. — Tel. : 06 61 18 01 87 — Site : www.coeur-herault.fr — 6 avienguda Ronzier-Joly, 34800 Nebian — Inscripcions abans lo 8 d'octòbre.

  • Publicat dens Culture

Los Machacuus

Expausicion a Castèths (Maransin) au parat de las Jornadas deu Patrimòni. Espiada sus las ancians linhas deus camins de hèr « economics » capvath las Lanas de Gasconha.

Dens las Lanas, la tostemps valenta associacion Memòria en Maransin tribalha dempuish pausa a l’istòria industriau de la contrada (arrosia, machinaires, hargas) dab expausicions e filmes. A Castèths, lo dissabte 16/09, que presenta (espaci Émile Vignes, 14h30) un navèth filme sus l’istòria deu camin de hèr La Luca-Sent-Gironç (35 quilomètres), aperat eth tanben lo « Machacuu » com tan d’autas petitas linhas de las Lanas de Gasconha. Enregistrats preus Michel Lamolie e Pèir Laforie, qu’enteneràn pro de testimoniatges esmavents pr’amor la linha barrèt sonque en 1979 (detalhs sus http://www.castets.fr/ ).

Que las aperavan oficiaument « vias ferradas d’interès economic ». Aquera linha La Luca-Sent-Guironç, un chic au nord D’Acs, qu’estó començada en 1890 (La Luca-Linsa) puish acabada en 1909. Qu’emplegava hòrt d’obrèirs, mecanicians, manòbras o òmis de pena com totas las autas petitas linhas conectadas a la gran linha feroviara Bordèu-D’Acs-Baiona, installada devath lo Second Empèri, en 1857 exactament.

Man d’òbra

Qu’èra lo temps on s’espandivan los pinhadars de pins maritimes (Pinus pinaster) dont la husta èra hòrt demandada per las activitats ligadas a la revolucion industriau : gema per la quemía, bòi d’òbra per taulats, per carpentas e hustage en generau, bilhons per sostiener las galerias de las minas de carbon o de hèr, en França, en Anglatèrra o País de Gallas o quitament en Espanha. Quasiment cada vilatge avè la soa segueria o la soa destilleria o « olièira » per transformar l’arrosia o lo galipòt. E, se i avè bròs tirats per mulas per portar los bilhons de las copas dinc a la seguerias o las barricas de gema dinc aus talhèrs de transformacion, qui avè tanben hòrt de petitas garas o estacions (aperadas sovent « haltas » dens lo jargon ferroviari) per cargar los vagons e aviar carreis pesucs dinc a las grans garas o dinc aus pòrts de Bordèu o de Baiona (Lo Bocau d’Ador). Aquò hasè pro de man d’òbra emplegada. Las Lanas de Gasconha, per ruraus e paisanas qu’estossin vertadèirament, qu’èran tanben ua region industriau. Dab, a còps, grèvas e susmautas quan trucavan la crisa, mes qu’u aute ahar…

Un chic de cent ans a – disem decap a 1914 – qu’èra donc lo temps deu « maximum ferroviari ». Los òmis de la fin deu sègle XIX qu’avèn credut au chivau vapor e multiplicat las linhas. Qu’èra lavetz lo « progrès », com disèn. Aqueths camins d’un navèth genre que tiravan lo mei dret possible e que desenclavavan los vilatges. Nat candidat a ua eleccion cantonau qui ne gausava presentà’s shens un projècte de linha ! E que bastín garas, ponts, (dens las Lanas sablosas briga de tunèls, segur…) o maisons de garda-barrèras. Que cavèn trencadas e qu’adobèn espacis de triatge. Aqueras installacions emplegavan pro de monde : òmis d’equipa per entertiéner las vias, emplegats barrejats e « aristocratas » de la conduita dont l’aunor èra de « har l’òra ». Arrespectar l’arrelòtge qu’èra sacrat ! Solide, qu’èra au servici de l’industria ligada a la seuva lanusqueta.

Malhum

Per tornar au temps on « lo trin espiava passar las vacas », ne manquitz pas, se vos estancatz a Bordèu, d’anar véder la mapa deu gran hall de la gara de l’anciana Companhia deu Mieidia. Qu’i vederatz la densitat deu malhum aquitan. De Sent Sefrian (Lanas girondinas) estant – on demòran tostemps barrats los talhèrs ferroviaris e on ua vielha motriça aten la mort definitiva, arrosegada per la rovilha – que podèvan anar a Paris per Ostens e Beautiran. Qu’i avè ua linha deu Mont au país deus « Parropians » (chafre deus abitants de Sent Sefrian) per Lucsèir, e la « halte » o arrèst deu quartièr de Houaste a Sòra. E l’abat Cesari Daugé (1858-1945), lo celèbre felibre d’Aire, eth, que hadó la soa Camada en Italia, decap a 1899 o 1900, en préner lo trin a Aire-sus-Ador, cap a Tarba, puish Tolosa, Marselha, e tutti quanti.

Adara, qu’an transformat las vielhas linhas en pistas ciclablas (n’es pas ua maishanta idèia) o que las an isoladas malastrosament de las granas. E seré estat vertadèirament ua peguessa, per exemple, de guardar lo ligam entre l’Ecomusèu de las Lanas de Gasconha a Marquèsa (Sabras) e Laboèira ?

Uei, se voletz anar deu Mont (de Marsan) a Nerac o Agen en préner lo trin per – comportament « ciutadan », com disen – estauviar l’emission de CO2, qu’es ua aventura. Que cau dus o tres òras en passant per Bordèu (espiatz suu site de la SNCF) o que’vs prepausan de préner l’autobús… Egau ! siitz rassegurats : dab las futuras linhas de grana velocitat que ganharatz au mensh ua òra tà anar a Paris ; que serà ua brava compensacion, probablament un chic carestiosa totun. Egau, n’i èm pas enqüèra…

Qu’èra tota ua epòca, aqueth temps deus « machacuus » mes aqueth monde d’activitat e de solidaritat que comencèt la soa longueta agonia dens las annadas 1960-70, per har simple.

Qu’abandonan lavetz los camins de hèr « economics » pr’amor, ce disen, ne son pas rentables. La rota que triomfa e que darrigan los ralhs o qu’i deishen creisher brosta e tusta. Adara qu’es lo trafic pèc deus camions e qu’apareishen los entrepaus de logistica au ras de las autorotas…). Lo passerís rotièr macha un chic pertot las cauçadas e hè creisher lo dangèir. D’auguns que serén a arregretar lo temps deus « machacuus ». Anem ! Que m’arrèsti percé vau belèu plorar suu temps deus calelhs e de la marina a vela…

Joan-Jacmes Fénié

Document JJ Fénié : Au temps de la vapor, que calè machar per que lo machacuu marchèssi com cau !

 

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+