Uei : 26/04/2018

Joan Codina : musician e dançaire

« Qu’explicam au monde çò qu’ei Occitània e çò que se i passa aquiu »

Lo 16 de decembre passat vesitèrem a Barcelona un obrador de nadalets occitans. Èra un cors simpatic de tres oras ont un public de catalans occitanofils aprenián de cançons tradicionalas de Nadal en occitan. Lo talhièr se debanava a l’iniciativa del Comitat d’Afrairament Occitano-Catalan (CAÒC) amb Mirabèl, un grop de musica catalan que sa tòca es de difondre las musicas d’Occitània en Catalonha. D’aquel grop ne fa partida Joan Codina, que menava l’obrador. Foguèt per nosautres l’ocasion de discutir amb el.

« Aqueth talhèr qu’ei estat ua demana deu CAÒC. Comencèrem l’an passat dab los talhèrs de danças que se passèren hèra plan, e nos demandèrem de har talhèrs de cantas. A la debuta qu’avèvam pensat de har un talhèr de cantas en generau dens divèrsas sessions, mès qu’estó complicat de trobar las datas e qu’estó lo CAÒC que digó : “ Ara que se sarra Nadau que seré plan l’escasença de har un talhèr de nadalets en ua sola session ”. E vaquí. »

Cronica Lenga occitana : La nòrma contra la tissa

« Lenga occitana » es una novèla cronica prepausada per Sèrgi Granièr. S’interèssa a la lenga occitana e a son istòria, subretot per las mentalitats e lo biais de la veire e de la tractar al cors del temps.

Dins La Setmana n° 1097, J. Taupiac vòl legitimar una « nòrma dobla » en occitan. Pretèxt : de modificacions ortograficas facultativas en francés. Torna a sa tissa obsessionala contra l’accentuacion de las 3nas ps pl dels vèrbs acabadas per -N : l’accent tonic d’abansdarrièra sillaba s’i marca pas (parlan, legisson, baton – Gramatica d’Alibèrt, p. 41).

1) En francés l’ortografia es « intallada ». TOTES l’aprenon pendent d’annadas, la practican e banhan dedins (imprimits, ecrans, Internet). L’occitan s’escriguèt fa gaire sens ortografia (mai sovent qu’a la mistralenca). Son ortografia classica es relativament recenta, pauc ensenhada, practicada per gaire de gents. L’environament escrit es magre e ortografiat sovent a paupas. Malgrat l’aprigondiment pacient de l’ortografia (etimologia, coeréncia, lengas vesinas, neologismes...) n’i a encara que comprenon mal l’especificitat foncionala englobanta de l’escrit. Çò possible en francés aumentariá en occitan una confusion catastrofica.

2) Los cambiaments indicats pel francés tòcan pas sa nòrma ortografica : al contrari, l’aplican a de mots dont la prononciacion cambièt amb lo temps : événement > évènement... (cf Dict. hist. de l’orth. française, N. Catach, Larousse).

3) L’Acadèmia francesa apròva los cambiaments facultatius del francés : lo cambiament d’accentuacion dels vèrbs es totjorn estat refusat per l’IEO, lo CLO, lo Conselh Lingüistic del CPLO.

4) J. Taupiac a agut dit qu’Alibèrt èra estat « cambiadís » perque perfeccionèt en 1950 la règla d’accentuacion dels vèrbs : es fals, i toquèt pas pus. Qu’aviá establit doas nòrmas ortograficas « a la causida » : es fals.

Que repapiava quand establiguèt la règla actuala perque aviá 66 ans : J. Taupiac n’a 80. J. Taupiac publiquèt en 2003 una traduccion en occitan de l’enciclica Pacem in terris sens respectar la règla oficiala mentre qu’èra responsable del Sector Lingüistic de l’IEO : sens lo mendre escrupul. Contunha de respectar pas un punt essencial de la nòrma oficiala : sos escrits enganan de gents sus ela. 5) Es d’un scientisme mecanista inadaptat a la lingüistica (son idòla : Mosterín amb son idèa bèstia a plorar d’escriure totas las lengas amb l’Alfabet Fonetic Internacional). Voldriá que « Los enfants sabon pas ont es lo sabon » siá illegible sens analisi gramaticala : incompeténcia o messorga, que dins de frasas atal (coma dins « Les poules du couvent couvent », « Nous rations nos rations mais portions nos portions »...), es lo sentiment intuitiu de las foncions del vèrb e del nom que fa comprene e prononciar corrèctament. La règla oficiala s’ensenha e s’aplica dempuèi 70 ans. La quasi totalitat de las edicions la respèctan. Las ortografias de totas las lengas neolatinas evitan los accents escrits de 3nas ps pl. Ara J. Taupiac se reclama de Voltaire e es prèst a donar son anma al Diable. Es ja fait : Errare humanum est, perseverare diabolicum.

Sèrgi Granièr
Narbona, 18-03-18

10ena Dictada Occitana a Gap (05)

Una trentena de personas se son amassadas dissabte 27 de genièr per la 10ena Dictada Occitana a Gap (05). Aquela dictada, organizada lo meteis jorn dins una cinquantena de vilas, amasa mantunas centenas de personas. La de Gap èra organizada pel Rescontre Gapian e l'I. E. O. dels Aups Espaci Occitan e recampava una trentena de personas vengudas dels diferents cors de lenga de la vila de Gap e de la Calandreta Gapiana. Lo tèxte, preparat pels retirats de la M.G.E.N. parlava de sovenirs d'enfança de la vida a Orcièras. 

La Dictada èra seguida d'una proposicion de correccion d'un gostaron e de cançons per l'ensemble dels participants. 

 

Tèxte : 

SOVENIRS D’UVERN EN ORCIERA

De neu, dins las annaas quaranta, ne’n cheiá de molons. De còps, de matin, n-i avian d'espessors talas que los escolans dels ameus dels Forests o das Marchas poian pas venir a l’escòla. Per ieu, mai pròchi, coma la chalaa era pas facha, lo paire me portava sus sas espatlas per l-i poire anar.

La rota gròssa de Gap era duberta en jornaa per lo chaça-neu. Dins los ameus se fasiá amb la lielha de bòsc tirassaa per lo muòu e a la pala. Totes los òmes se donàvan man e aquò poiá durar mai qu’un pareu de jorns. Mai la neu nos fasiá de terrens de juec grandasses. Nòstras lielhetas, dos plaças lo mai sovent, èran de bòsc e pron autas. Los patins èran cuberts d’una lamela de ferre per aparar e far mielhs esquilhar. Èran pesantas e aviam ben de mau per las tirassar a la poaa. Dins chasca familha l-i aviá un « òb », (bobsleigh). Era una lielha bassa amb un govern e de frens. Se l-i poiam betre quatre o cinc dessús, ben quichats. Lo prumier menava, lo darrier era de genolhons per poire butar a la partença e dins los alentiments. Totes los autres devian ajuar en se clinant dins los viratges. Mai d'un avian un nom, aqueu dau Joan B-G era la « flecha d'argent ».

Los papàs gaubioses fabricàvan elos-mesme lo bolide familhau. Si que non lo fustiaire dau canton se n’encharjava. Mai onte son passats aquelos engenhs olimpiques ? Sovent après l’escòla, a l’ora que la neu era ben pegaa au sòu, poiam dinc a la crotz dau Caire, sus la rota das Marchas, en tirassant lo bòb. La poaa era longa e las filhas n’profiechàvan per se raprochar dau garçon chausit… Partiam d’un bòn anar, frandiam lo Vilard d’Orciera per achabar als Usclats passant per la rota vielha. Èran moments memorables, qué de viratges mancats e de cabussaas ! Las rotas èran nòstras : ges de circulacion, ges de gravilhs, ges de sau… Foguec qu’après los ans 48-50 que degueriam renonciar au bòb sus las rotas.

Mos prumiers esquís, lo paire los aviá fabricats amb de fraisse. Sensa caras, de segur, s’arrapàvan a las galòchas per una correia de cuer simpleta. Los bastons, las canas coma li disian, èran de bòsc amb de rondelassas !
Los dimarç d’escòla èran consacrats a l’aprendissatge de l’esquí, mesme dau temps de la guerra. La regenta nos menava dins lo prat, darrier lo monument als mòrts e aquí, chascun se despatolhava. Ges de tira-cuòu nimai d'engenhs de damatge, alòrs montaviam sensa ajua e en eschalier per esquichar la neu… Arribats en aut, chaliá devalar ! Aquò s’achabava per lo famós «aplant briançonés», es a dire... sus lo cuòu. Foguec mai tard que los tecnicians inventèron lo derrapatge, la flexion-extencion e autras tancaas de baston !
Ai una fotò, en esquiaire, vers uech ans: gonela*, debàs de lana tricotats per la maire qu’anàvan dinc au dessús dau genolh. Tenian amb de chambalijas* agafaas au famós bombet*. La partia de la cueissa non cuberta, virava au rotge viu, au rotge sorn puei au violet seguent lo temps passat dins la neu !

Lo bombet era un pechon vestit que se metiá entre la chamisa e la combinason. Era de teissut redde, botonat davant, amb doas bretelas. Son ròtle era multiple, de'n prumier, per tenir los rens au chaud, puei coma l’avem vist, per tenir los debas per lo meian das chambalijas e enfin, l-i creirá qui voldrá, per garar las filhetas de tot malur. Per aquò se l-i betiá sus lo davant de medalhas de la Verge dau Laus o de la Saleta.

D’après Rosalina B e Camilha R

*aplant = arrêt; gonela = jupe; bombet = corset; chambalijas = jarretières;

  • Publicat dens Dictées

Festenau dei 3 lunas en octobre

L'Ostau dau País Marselhés qu'organiza peu purmèr còp deu « Festenau dei 3 lunas ». Lo principi qu'ei simple : perpausar au public, tres seradas au briu de 3 fasas diferentas de la lua, lo 5 d'octobre a la lua plea, lo 13 d'octobre e lo 15 d'octobre, a la lua cornuda.

Lo dijaus 5 d'octobre, rendetz-ve a la glèisa Notre-Dame-du-Mont a 19 òras 30, serada cantas sacradas e cantas profanas deus país d'òc dab Renat Jurié e Jean-Pierre Laffite (Fòto CAMOM). D'Avairon, Renat Jurié qu'incarna la tradicion de la canta occitana. Ajudat deu musicaire Pierre Laffite, qu'ei ua referéncia e ua inspiracion. « Los novicis que s'aubriràn a mistèris navèths e que tastaràn dens aqueth lòc dedicat au sacrat, l'impertinéncia deus rites ancians », çò nse promet l'Ostau dau País Marselhés.

Inf. : Prètz de la serada deu 5 d'octobre, 8 € (6 € taus membres de l'Ostau)

Lo 13 d'octobre, a La Machine à Coudre, cap a 21 òras 30, Sam Karpienia, l'un deus fondators deu grop Dupain (musica tradicionau e actuau occitanas) que serà acompanhat peu trio Kaardan (Mathieu Leonard, guitara, Bayram Varsak, daf e Quentin Allegranza, cabreta boha) entà perpausar ua poesia occitana contemporanèa sus un tèxte de Roland Pécout, autor originari de Castèthrainard. Extrèit : « Mastrabelè : dins aquela Atlantida nusa e crusa - tan vesina dei banlegas e dei darsas qu'òm i podiá pojar d'a pè - lo minòt se chalava dau mistèri. […] Lo minòt dintrava dins la sòm d'Ulis que ne sabiá pas lo nom ».

Prètz : 7 €, 5 € taus membres (2€ d'adesion a La Machine à Coudre inclús)

Tresau e darrèra lua, lo 15 d'octobre, l'espectacle que's debanarà a Le Jardin des Chats a 17 òras 30. Garlic Face qu'aubrirà lo bal. Audrey Peinado e Sophie Maquin que haràn vibrar las lors còrdas, percussions e votz au servici de la musica tradicionau occitana hòrtament influenciada per las musicas actuaus.
En dusau partida de serada, que serà lo Samuel Bouchet qui prenerà lo relai. Ua votz quasi nuda entà portar los dançaires dens borrèias e rigaudons.

Prètz : A gratis.

Arnaud de l'Ostau dau País Marselhés que nse'n ditz mei suu programa deu hestau marselhés. 

Inf. : Site : www.ostau.net — Mèl : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. — Tel. : 04 91 42 41 14.

  • Publicat dens Culture
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+