Uei : 21/02/2018

Ensenhament e vita vitanta !

Per un còp, que serà un punt de vista cortet a perpaus de la lenga… Los que segueishen los tribalhs deu Congrès e d’autas Acadèmias que començan d’aver quauques otís gramaticaus sus la tela que pòden har servici. Que’s tròba pr’aquò monde que repotegan pr’amòr la lenga e seré crestada dens la mesura que los responsables de las publicacions dison la lor ambicion de hargar ua lenga « uniformizada », au mensh per dialècte. Los medishs que proclaman hòrt e mòrt çaquelà que la nosta lenga, ua dens la soa diversitat, deu estar ensenhada e promavuda… Qu’èm aquí fàcia a un cas de consciéncia : coma ensenhar un detzenat de formas (leugèrament) diferentas aus drollets ? Que cau començar per ua basa dialectau comuna e, mei tard, har arremarcar que i a d’autas formas… Lo demei, literatura, cançon, etc. qu’es quauquarren mei… Ne cadré pas que los parçans gascons e sian separats per la medisha lenga…

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan

Andriu de Gavaudan : « S'aprenga coma cal… »

Se sap que los qu’an per mestièr d’ensenhar la lenga quitan pas de dire als aprenents qu’a nòstra lenga li agrada lo present del subjontiu e quitament l’imperfach ! Lo present del subjontiu se tròba tanben dins de frasas qu’an pas res d’optatiu amb l’omission de la conjoncion que : Me vengan pas quèrre per o far ! Las tripas, ne pòdi manjar dos còps dins la jornada… mas me’n tornen pas balhar lo lendoman ! S’aprenga coma cal nòstra lenga e… la mitat del camin serà fach ! Se pòt remarcar a còps una abséncia de conjoncion dins de proposicions qu’indican mai o mens una alternativa : Per pas res, sovent, volgatz o non, vos fan clavar las maissas ! O florissa la patz, o toquèsse l’alarma, la justícia, la fe […] coma l’aiga a la mar se rendián a son arma (Godolin). Es lo Ramon Chatbèrt, de segur, que nos a fornit la matèria…

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Lo jornal de guèrra de Juli Cubainas

L’escrivan carcinòl Juli Cubainas (1894-1975) es mai que mai conegut per sa poesia (La tèrra e l’ostal) e sas reviradas (Los evangèlis). Pasmens, los especialistas sabián que quand desfuntèt, dins sas tiretas aviá un diurnal de guèrra. Fraita de sosten institucional per la cultura nòstra e doncas de la pauretat de l’edicion occitana, aqueste manescrich demorèt dins la posca pendent de decennis. Urosament Rogièr Lassaca e la seccion naut-carcinòla de l’Institut d’Estudis Occitans agèron èime de lo metre a posita del public per lo qual èra estat escrich. Dins son prefaci, lo normalizator-adaptator grafic (e traductor al francés), Rogièr Lassaca nos suspren : «... gaireben un mainatge, butat coma plan maites contra son gat dins aquesta òrra aventura que foguèt la primièra guèrra mondiala ». D’efièch, per parlar de la guèrra de 1914-1918, puslèu que de la qualificar d’òrre chaple, de crimi contra l’intelligéncia umana, d’ignominia inqualificabla, d’inumana aberracion ; nos prepausa pas que l’eufemisme « d’òrra aventura ». Una « aventura » que, siá ditz en passant, de milions e de milions d’òmes, de femnas e de mainatges se’n serián passats. Emai dins d’endevenéncias peniblas, coma la vida de militar en temps de guèrra, Juli Cubainas se despartissiá pas de sa panta poetica. En mai de trobat de temps en quora lo temps e l’inspiracion per escriure de poèmas, arriba tanben d’entemenar sas reviradas dels tèxtes sacrats e de redigir son jornal. Malgrat la pression contunha e l’incertesa de la vida de soldat en temps de guèrra, lo jove seminarista carcinòl demòra sensible a la poesia de la natura : « N’èrem, pr’aquò al desfolhament, al ros despolhament dels platanièrs al tap de las rotas e lo dòl dels bòsques tot al ras. Novembre, despietadós, èra ben, coma l’apelam, lo mes mòrt ». Dins aqueste jornal de guèrra lo jove escrivan nos conta sa vida d’encasernat al temps de las classas. Puèi, per en causa d’una vista defalhenta, foguèt pas mandat sul front, mas emplegat coma gastapapièr d’un regiment. Çò que li permetrà de passar, mai o mens (doblidessem pas que sièm en temps de guèrra), los ivèrns al caud dins de burèus. Benlèu que se foguèt pas mandat en primièra linha èra solide per de rasons de santat, mas tanben benlèu per çò que son fraire ainat èra ja jos la mitralha. D’unes centres de recrutament -pas totes- fasiá mèfi de mandar tota una fratria al fuòc. Cossí que ne vira, dins son libre, Juli Cubainas nos escalcís la vida del cadajorn d’un soldat urosament constrench a gastar mai de tinta que non pas de plomb. Al final, se no’n tenem a son diurnal, lo soldat Cubainas agèt pas a tirar un sol còp de lebèl de son temps d’armada.

L'Occitan Blos de Jacme Taupiac : Quitament

Dins l’occitan actual, l’advèrbi quitament s’emplega per anonciar quicòm d’inesperat o per exprimir una insisténcia particulara. Vòl dire « anormalament », « d’una manièra inesperada ». Justin Besson cita aital las paraulas de la clienta d’un mètge que s’estona que li aja pas examinada la lenga : « Mès, fèt [= « faguèt »] aquela dameta, m’avètz pas quitament fintada la lenga... » (Francés : « Vous ne m’avez même pas regardé la langue. ») Çò que seriá estat normal, dins l’idèa d’aquela femna, seriá estat que lo mètge prenguèsse la pena d’agachar cossí èra la siá lenga. Aital, auriá aguda una idèa plan precisa de l’estat de santat de la siá pacienta. O a pas fach. Es decebuda ! Sinonime de pas quitament : pas solament. Quitament es un advèrbi emplegat tanben en occitan gascon : « Que’m parla. Que’m liura pòc a pòc los sons secrets qui quitament los vielhs de Bordalàs ne coneishen pas mei. » (Sèrgi Javaloyès, Tranga, 2005, p. 9.).

Çò que seriá estat normal, seriá estat que los vièlhs d’aquel endrech sabèsson los secrets en question. Mas, causa estranha, èra pas lo cas. L’equivalent francés es « même » ; l’equivalent catalan « fins i tot »; l’equivalent castelhan « incluso » ; l’equivalent latin « etiam ».

*

Quitament a tanben un autre sens leugièrament diferent. Vòl dire que dins un certan nombre de personas o de causas i a una persona o una causa que lo parlaire pren la pena de senhalar sa preséncia inesperada o d’insistir sul ròtle que jòga. En francés, aquela idèa s’exprimís sovent ambe la locucion y compris. Mas, ni dins la lenga anciana, ni dins la lenga parlada, ni en catalan, ni en italian non i a l’equivalent mot per mot de la locucion francesa y compris. (Parli del catalan ont l’equivalent del nòstre i es hi e de l’italian ont l’equivalent es ci.) Pasmens, dins l’occitan actual, se legís pro sovent i comprés, qu’es pas autra causa que la transposicion del y compris francés. Al mes d’octobre de 2015 se podiá legir dins una revista nòstra : « La tòca d’aquela còla siguèt de mostrar en totei, i comprés ai responsables politics que la lenga nòstra èra sempre viva. » Aquel detestable i comprés podiá fòrt plan èsser remplaçat per quitament (quitament ais òmes politics) o emai (emai ais òmes politics). Dins un occitan estandard corrècte, aquò se podiá dire : « La tòca d’aquela còla foguèt de mostrar a totes, quitament als òmes politics, que la lenga nòstra contunhava d’èsser viva. »

Jacme Taupiac La Piboleta, 23-12-17.

Pedagogia Montessori : ua escòla bilingua a Soston tà 2018

La pedagogia Montessori qu’ei un metòde d’educacion qui estó creat en 1907 per Maria Montessori. La mira qu’ei de tribalhar dab lo mainatge dens los sons periòdes « sensibles », « moments de la vita deu mainat on aqueth ei sancerament absorbit per ua sensibilitat a un element precís de l’environament ».

Entervista Stéphane Valentin — « Voler mei d'occitan dens mèdias qui son en pèrta d'aviada qu'ei contraproductiu »

La television hertziana qu’ei en pèrta d’aviada, quin gaharà la virada sus internet ? Enter Naq TV, FIPA e Contracte d’Objectius e de Mejans, Stéphane Valentin (man esquèrra sus la fòto), cargat de produccion d’OCtele que’ns balha quauques elements de responsa.

Sus internet, que i a dejà OCtele, Tè Vé Òc o Dètz TV, mes que n’i aurà benlèu d’autas d’ací quauques temps : en efèit, los professionaus de l’audiovisau que son tots a pensar un navèth anar de difusion tà remplaçar la television « classica ». Entà Stéphane Valentin , cargat de produccion a OCtele, qu’ei tot vist : la television tradicionau qu’ei passada de mòda. E ne calerà pas mancar la virada internet.

Ensenhament occitan : l'Acadèmia de Lemòtges fa son 1ièr conselh academic

Serà lo primièr conselh academic de Lemòtges aprèp la signatura de la convencion per l’ensenhament occitan lo 11 de decembre a l’Ostal de Region de Bordèu.

Lo 2 de febrièr se tendrà lo primièr conselh academic de la lenga occitana aprèp la signatura de la Convencion pel desvolopament e l’estructuracion de l’ensenhament de l’occitan dins l’Acadèmia de Lemòtges entre Daniel Auverlot, Rector de l’Acadèmia de Lemòtges, Olivier Dugrip, Rector de l’Acadèmia de Bordèu, Alain Rousset, President de la Region Novèla-Aquitània e Charline Claveau-Abbadie, Presidenta de l’Ofici Public de la Lenga Occitana.

Mòrt de l'autor occitan Jòrgi Gròs

L'autor e militant occitanista Jòrgi Gròs se moriguèt divendres 16 de febrièr a l'atge de 95 ans. Nascut a Nimes en 1922, Jòrgi Gròs foguèt institutor e adèpte de las tecnicas Freinet, de qui èra un amic personal. Son enfança a estada noirida d'occitan, lenga practicada en familha mas tanben lenga literària d'Antoine Bigot, que fòrça de nimesencs aimavan recitar las faulas. Es l'autor de « Lo batèu de pèira » (1984), « Còntes de la Fònt de Nimes » (1997) o encara « Lei bugadièiras blavas » (2014).

Sos contes son per la màger part destinats als dròlles mas fòrça s'adreçan a un public adulte. « Es segurament la conjugason entre l'umor, l'espontaneïtat e l'umanitat del contaire-pedagòg, son escota del monde, sa mestresa d'una lenga rica, justa e variada dins sas tonalitats e la sciéncia critica de l'erudit, qu'explican la qualitat de son òbra », çò contèt l'Universitat Paul Valéry de Montpelhièr sul site 1000 ans de literatura d'Òc.

Florian Vernet, professor emerit e gran escrivan pedagòg, conclusiá son prefaci als « Contes de las garrigas nautas » : « Aqueles tres contes, com totes los qu'a escriuts pendent sa vida, valon tanben per la lenga, aquel occitan de Provença tant fluid, tan elegant, tant classic... Un dels miracles dels contes capitats, es aital de rendre accessible e sensible a totes la diversitat, la beutat de còps tragica e la vertiginosa complexitat del mond ».

Una de las doas calandretas de Nimes pòrta son nom. La FELCO e lo CREO Lengadòc asseguran lor collèga Claudina Paul del CREO Lengadòc e tota la familha de lor amistat entretesida. Rendon un primièr omenatge a Jòrgi Gròs en partejant sa biografia aicí.

Sos obsequis se debanaràn dijòus 22 de febrièr. Visitas possiblas de 9 o 30 a 10 o 30 a la cambra funerària Pascal Leclerc, 47 bd Talabot a Nimes. Un darrièr omenatge li serà rendut lo 22 al Crematorium de Nimes a 11 oras.

Fòto : Mari-teleoc

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+