Uei : 26/04/2018

Descendents d'emigrats bearnés que contan la vita deus lors ajòus

Lo 20 de heurèr passat, l’Associacion Béarn-Argentina (anciana Associacion Franco Argentina de Bearnés, AFAB) qu’organizè un encontre a la libreria Tonnet de Pau (64) per la presentacion deu son libe « Nouvelles du Rio de la Plata ». Au parat deu son 20au aniversari, que publica un recuelh de novèlas escriutas per descendents d’emigrats bearnés e argentins.

L’escritura qu’estó lo mejan de sauvaguardar los ligams enter los emigrats bearnés tà Argentina e las lors familhas. Nombrosas letras qu’estón escambiadas de la fin deu sègle XIXau dinc a uei lo dia, de manièra mei o mensh regulara segon lo monde. Los escambis epistolars que s’acabavan generaument dab la mort deus pairs, mei que mei de la mair. « Qu’ei dab aquestes escriuts qu’avem pres consciéncia que França n’èra pas qu’ua tèrra d’arcuelh mes tanben ua tèrra d’exili », çò digó Benoît Larradet, secretari de l’Associacion Béarn-Argentina. Puish, après s’estar estancats, los ligams que’s son tornats bastir dab los corrièls uei lo dia. L’associacion ne podèva pas hestejar lo son aniversari shens méter l’escriut a l’aunor. Qu’organizè un concors de novèlas a l’entorn deu tèma « Emigracion deus país pirenencs cap tà Rio de la Plata ». Que recebón 13 tèxtes que decidín de publicar. Maryse Esterle qu’obreish « Nouvelles du Rio de la Plata » dab la soa novèla, titulada « A l’origine » : « Aquera novèla que rebat ua partida de l’istòria d’ua hemna, qui èra la mea grana tanta, qui a emigrat tà Argentina probablament au començar deu sègle Xxau. Qu’avè la particularitat d’aver hèit mantuns anar-tornars d’Argentina tà Bearn. Qu’èra la mairia de la mair. Qu’ei ua figura qui a marcat la mea enfança, la mea mair que me’n parlava hèra com d’ua aventurièra. [...] N’èra pas maridada e qu’èra domestica dens ua familha d’oligarcas argentins », çò expliquè fierament Maryse a la libreria Tonnet. Benoît Larradet, secretari de l’Associacion Béarn- Argentina que’ns digó mei sus l’edicion d’aqueth libe « aniversari ».

La Setmana — Quin se debanè la realizacion d’aqueth purmèr obratge ?
Benoît Larradet — Alavetz que ns’i èm escaduts purmèr ! Qu’ei un tribalh hèra nòu per nosautes a l’associacion. Urosament qu’avem avut los conselhs avisats de Maria Javaloyès, qui ei grafista sus Pau (64), tà saber quin s’i préner. Au dehens de l’Associacion Béarn-Argentina, qu’avem trobat monde entà har la correccion deu libe.

LS — Que semblatz totun drin decebut de la febla participacion au concors d’escritura ?
BL — Òc ! Que pensavi que perpausar de har tèxtes de 6 paginas seré a la portada de tot lo monde, mes finaument qu’ei mei complicat que çò que pensavi. Totun, dens l’associacion, d’autes membres qu’èran hèra contents de la participacion !

LS — Qu’ei un recuelh originau dab cap a tres lengas representadas dens lo libe.
BL — Aquiu tanben, jo que tròbi l’occitan enqüèra sosrepresentat. Que’m soi escadut au moment de la presentacion deu recuelh [lo 20 de heurèr] a plaçar frasas en occitan de’us qui an escrivut en lenga nosta. Qu’ei ua faiçon de tribalhar a la valorizacion de la lenga. De mei, la libreria Tonnet, on se debanè la presentacion, qu’ei pro arreconeguda deu punt de vista literari. Que’m demandavi quin seré l’arcuelh e qu’estó deus bons ! Qu’avem recebut 13 tèxtes dont 6 qui son arribats d’Argentina. Au demiei d’aquestas novèlas, 3 qu’èran escriutas en francés e las autas en castilhan. Puish, qu’avem recebut 7 tèxtes en francés de Pau, d’Artics, de Luc, essenciaument de Bearn, dont 3 èran escriuts en francés, l’un en occitan e 3 tèxtes mesclavan las lengas.

LS — La correccion de las novèlas qu’estó un exercici drin pelut dab las diferentas lengas, non ?
BL — Òc, qu’avem perpausat l’emplec de las tres lengas parladas en Bearn e en Argentina. Mantuas novèlas qu’an mesclat las lengas. Que volèvam monde qui sian arreconeguts tà poder corregir los tèxtes deus participants, e que ns’i èm escaduts dab enter aute Felip Biu, professor a l’Universitat Pau País de l’Ador e Jean-Luc Landi, autor. LS — Lo nivèu literari non sembla pas estar « l’enjòc màger ». I a d’autas causas mei pregondas, i a d’autas valors aquiu-dehens ? BL — Absoludament. N’ei pas deu punt de vista deu prèmi novèl de literatura, o pas augan totun (arríders). L’aute enjòc literari qu’èra de miar lo monde a ensajar e gausar escríver. Finalament, dab 13 novèlas qu’avem recebudas, que podem díser qu’ei ua escaduda.

LS — Quin podem resumir l’esperit deu recuelh ?
BL — La màger part deus tèxtes qu’ei marcada per la nostalgia, mei que mei de las parts deus Argentins. Deu costat deus joens qui an escrivut ací, l’espèr d’ua vita navèra qu’ei mei present, un esperit mei optimista.

LS — L’associacion qu’a cambiat de nom, puish lo libe qu’ei sortit. I a d’autes objectius a viéner ?
BL — Qu’avem avut un Conselh d’Administracion lo 19 de heurèr passat, e qu’avem parlat de l’aviéner. Qu’èm com totas las associacions, qu’avem hèra d’estrambòrd mes ua mejana d’atge pro avançada. Tà díser clarament : qu’èm vielhs (arríders). Que serem contents de véder arribar quauques joens. Qu’ei un tribalh qui s’ac vau e per aquestes torns, l’emigracion qu’ei au centre de mantuns debats. L’un deus projèctes qu’avem per l’aviéner qu’ei d’ensajar de tribalhar sus camins de la memòria. L’idea que seré de trobar dens lo parçan los testimònis tangibles vertadèrs e concrèts de l’emigracion, per exemple los presents qu’an deishat los emigrats. A partir d’aquiu de perméter au monde de visitar lo Bearn en seguir la memòria de l’emigracion.

Inf. : « Nouvelles du Rio de la Plata », 23 avienguda de la Resisténcia — 64000 Pau Site : www.amis-afab.com

OCFUTURA (heurèr) — Occitania, tèrra de passatge e d'arcuelh ?

Donald Trump qu'ensaja de har passar lo son decret hèra controversiat tà barrar l'entrada deus Estats-Units aus ciutadans de sèt país a majoritat musulmana. Dens lo son programa tà la presidenciau de 2017, Marine Le Pen qu'a la tintèra de perpausar ua immigracion « legau » redusida de 200 000 entradas cada annada a 10 000 entradas per an, sia 20 còps mensh d'admissions. Çò que vòu desbrombar lo duo ganhant, ei que França e los Estats-Units ne serén pas çò qui son shens los nombrós flux migratòris qui's debanèn tot au long de l'istòria deu planeta.

Per rasons climatica, economica o per gost de l'aventura, l'Òmi non deishè pas de mudar tà çò qui serà Occitania de uei lo dia. I a 3 milions d'annadas dejà, los homo habilis, puish 40 000 ans abans Jèsus Crist, los homo sapiens sapiens. Cap a 10 000 ans abans JC, las tèrras nostas que coneishón ua transformacion deus lors mòdes de vita dab l'arribada deus pòbles indo-europèus.

Au sègle dusau abans JC, l'Empèri roman que s'espandirà de la Mar Negra dinc a l'Atlantic. E nosautes ne desbrombaram pas lo « passatge » deus Visigòts dab lo lor reiaume qui anava deu Leire dinc a Gibraltar, e aquò, pendent tres sègles (s.Vau au s.VIIIau), preséncia com ac precisava l'autor Alem Surre Garcia dens lo precedent dossièr OCfutura, totaument esfaçada de l'istòria de l'exagòne.

Au demiei de las rasons qui possèn a las migracions, qu'arretrobam las persecucions religiosas, comunas aus sègles XIIau e XIIIau. Qu'estó lo cas deus 1000 Vaudés caçats de las Vaths de la Durança, pr'amor de la lor credença en la glèisa evangelica. Que migrèn tà las Vaths deu Piemont italian (cap a 100 000 locutors òc uei lo dia), ua partida d'enter eths que possè mei au sud d'Italia en lo vilatge de Guardia Piemontese.
D'autes qu'anèn tau sud d'Alemanha on pas sonque los noms de vilas testimonian de las originas occitanas deus lors creators.

A comptar deu sègle XVIIIau, que's nòta ua emigracion a l'interior de França. Los tribalhadors sasonèrs, especiaument lemosins e auvernhats qu'anèn tribalhar tà Lengadòc e Espanha. Au sègle XIXau, Occitans que's virèn cap tà la capitala, profieitant de l'espandiment de París. Lo fenomèn « bonhat » que's desvolopa : los auvernhats e roergats que's lançan dens lo comèrci deu carbon de deus vins acerà. 


Ua purmèra andada d'emigrants ariegés que's desplacè au sègle XIXau cap tau Estats-Units, mei que mei tà Nava-York on los orsatèrs exportèn lo lor saber-har dab succès e deishèn la misèria darrèr eths. Lo periòde enter la purmèra e la dusau Guèrra Mondiau que marquè la dusau andada d'emigracion.
Cap a 25 000 bigordans que s'installèn tà America deu Sud possats per la misèria, o en rason deu dret d'ainat qui empachava los capdèths de tornar préner la bòrda familiau o enqüèra hemnas emprenhadas hòra maridatge.

L'Occitania qu'estó marcada au sègle XXau per las duas guèrras mondiaus, la decolonizacion (especiaument d'Africa) o enqüèra la guèrra d'Espanha e l'independéncia d'Argeria, que vedó arribar per andadas populacions d'Italia, d'Espanha, deu Portugau, de Polonha atau com d'Africa.
L'enter duas guèrras que marquè ua virada dab ua preséncia estrangèra qui triplè en Occitania, mei que mei en Mieidia-Pirenèus enter 1921 e 1931 : cap a 1 milion d'Italians qu'arribèn tà Gèrs e Tarn e Garona. La populacion d'origina portuguesa demorant en Occitania que passè de 20 000 a 750 000 dens las annadas 50.

Qu'arretrobam la diaspòra occitana en Argentina (Amado Boudou, descendent d'ua familha de Roergue arribada en 1903, qu'estó vice-president d'Argentina de 2011 a 2015).

Actuaument que's constata ua immigracion sasonèra, populacions de l'èst que vienen har las vrenhas, cuélher fruts d'ua annada a l'auta.

De notar lo passatge deus migrants « de Calais » tà França entà perviéner a Anglatèrra. La « jungla » de Calais qu'estó desmantelada fin d'octobre e cap a 8 000 plaças qu'èran estadas creadas dens centres d'arcuelh capvath França tà lotjar mei de 6 000 migrants recensats sus plaça. Charenta-Maritima qu'arcuelhó au mensh 100 migrants. Ua seishantena de refugiats que's tròban dens las Lanas e dens Òlt e Garona, setanta que son en Dordonha. Lo nombre de migrants arcuelhuts dens los Pirenèus-Atlantics que deveré estar d'au mensh 175.

Occitania qu'ei tostemps estada tèrra d'arcuelh e los sons abitants, emigrants qui dèishan lo país tà trobar un aviéner mei bon aulhors.

 

Fanny Lartigot – La Setmana

Tà'n saber mei, consultatz lo dossièr sancèr OCfutura ací

 


  • Publicat dens Dossiers

Ocfutura — Un 2au dossièr sus la migracion en tèrras occitanas

Lo dusau dossièr deu purmèr espaci numeric occitan dab divèrs mèdia partenaris, Ocfutura, qu'ei d'ara en linha sus www.ocfutura.com. Lo tèma causit qu'ei « Tèrras d'Òc, tèrras de migracions ». Qu'i poderatz trobar un article de La Setmana « Occitania, tèrra de passatge e d'arcuelh », entervistas signadas Ràdio País de Miquèu Pujol sus l'aventura deus orsalhèrs de Liverpool tà Nava York e l'emigracion bearnesa en Argentina contada per Benoît Larradet.

Occitania Creativa que realizè un reportatge deus bons, « Oh, tu parles pas bien patois, tu ! », a l'entorn de las diferentas migracions en Dordonha. Òc-Tele que s'interessè a las migracions pirenencas cap tà l'America. Lo CIRDÒC que publiquè « La Chirurgie », un hont medicau de referéncia au programa de las universitat de tot lo monde medievau. La bibliotèca de medecina de Montpelhièr que consèrva un exemplar unic en occitan de l'obratge. Lo Congrès permanent de la Lenga, Occitanica, e l'InÒc Aquitania que postèn sus Ocfutura obratges e referéncias au subjècte. Nautat aqueth mes : las rubricas lo « Punt de Vista deu mes » e « La Cançon deu mes ». Domenja Lekuona, productora e creatora deu blòg Hadiu,  que partatja la soa opinion « E vos i podetz banhar a la Mediterranèa ? ».

  • Publicat dens Culture
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+