Uei : 21/04/2018

« Hi, Mister president ! »

Foguèt un temps que la Drecha se disiá descomplexada per assumir sas contradiccions mentre que l’Esquèrra o foguèt pas jamai… Ara avèm un president, jupiterian de segur mas tanben descomplexat dins gaireben totes los domenis del moment que degun li rebeca pas res. Per prendre pas qu’un domeni que deuriá, en principi, aver pas res a far amb la politica, avèm un president de la francofonia descomplexada, una francofonia de plan pè dins son sègle, une francofonia que l’ideal seriá que foguèsse en anglés ! Lo president es lo primièr dins l’istòria de la França d’après-guèrra a parlar anglés sens que degun aja enveja de se trufar, o de sa lenga o de son accent – aquí dessús, a quelques progrèsses a far ! L’òme reponsable de l’Estat-nacion e de la lenga-religion gausa anar contra la dòxa monolingüa de nòstre grand país. Quand s’adreça oficialament a los que nos crompan armas e avions, parla anglés ; tot parièr quand parla amb los financièrs, etc. Que los interprèts oficials quiten de trabalhar per protestar contra aquela usurpacion, se’n chauta ! França dins son sègle, qué ! Encara mai fòrt, empleguèt de franglés quand s’adrecèt a l’augusta assemblada dels academicians franceses en parlant d’una democracia bottom up ; academicians suspreses de segur sens parlar dels promotors de l’occitan qu’an pas que Fai tirar, Marius o Hilh de puta ! e autras formuletas per escampilhar dins lo francés academic… Son discors sus la lenga francesa presenta suls cinc continents a regaudit los tenents de la lenga-religion e lo president foguèt relaiat de tira a l’assemblada nacionala. Una deputada LREM assimilèt las calandretas e autras diwan a d’associacions terroristas e lo pòrta-espalda del Mélenchon s’illustrèt contra las escòlas immersivas e las derivas consequentas ! Nos cal pas plànger, çaquelà, per çò que lo president nos balha la clau per rendre nòstras lengas descomplexadas e de plan pè dins lo sègle novèl : las cal aprene, estudiar parlar, escriure en… anglés !

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

La Beluga « Vaicí-Vèni ! »

Perqué lo Macron ganhèt la presidenciala ? Se demandatz a un molon de monde per carrièra, vos diràn que lo Macron se ganhèt la presidenciala quora debatèt amb la cavala blonda Marina. Desencusatz-me, mas vos enganatz ! Non ! Se lo Macron ganhèt la presidenciala es mercé a un moisset e a un pastre. Risètz ! Risètz ! Es pasmens es la vertat ! E es aisit de comprener ! Quand èrem pichons, quora la mameta vesiá rodejar dins lo cèl, lo moisset - le faucon pèlerin - nos cridava : « Mèfi ! mèfi al moisset ! Dintratz la volalha ! » Lo jorn ont vejèrem lo moisset emportar dins sas arpas un poleton comprenguèrem qu’aviá rason la grand ! Lo Macron abans de s’encaminar, deguèt fargar son tropèl. Es per aquò que se faguèt moisset. Venir moisset es un trabalh longaràs. Tot lo monde i capita pas ! Cal èsser leste, cal saber volar per marrit temps, aver l’uèlh canís, las patassas poderosas e las arpas amoladas! De sas àrpias agusadas anèt pescar d’anhèls, de motons, de fedas, de gals, de galinas… rojas, ròsas, verdas, blavas,… e ne faguèt un tropèl que botèt en camin, En Marcha… Me dirètz, ajudat per sa moisseta, foguèt pro aisit per el. Las galinas pensavan pas pus, temps passavan a bequejar las granas e a se coflar la pansa. Los gals èran descervelats dempuèi un briu. Las fedas soscavan qu’a s’aserbar e s’emplissián la tripa de pastura bona. Los motons, per s’abeurar d’aiga, viravan en redond a l’entorn de la lavanha ! Los anhèlons seguissián sens reguitnar. La polalha endormida, la caça del moisset foguèt aisida. Las bèstias chorravan e lo moissèt velhava. Segur quora començèt a s’encaminar, a se botar En Marcha, lo tropèl del Macron èra pichon, pichonet.

Mas, aprèp una longa marcha, venguèt grosset, puèi, grossàs… Tot anava fòrt plan pel Macron fins al jorn ont li calguèt passar lo pont « à claire-voie » amb son tropelaràs per ganhar l’Elisèu. Figuratz-vos qu’aquela tropelada volguèt pas gasar, pas traversar. Pasmens, lo Macron aviá una muta de chins de vira, mai aices los uns que los autres ! Los chins de vira agarrits japavan… mossegavan las patas de las fedas … butavan… mas lo pont « à clairevoie » espaurugava lo tropèl tot ! Lo Macron, l’ira lo prenguèt. Anava capitar, èra gaireben gandit, anava pas pèrdre la presidenciala per un pont saique ! Alara, sosquèt, sosquèt. Idèa li venguèt. Anèt veire un pastre, un berger, Bergé. Lo Bergé, lo pastre li diguèt : « C’est simple, si vous voulez faire traverser un pont à claire-voie à un troupeau, rien de plus facile, vous mettez la tête de la brebis de tête dans un sac, vous criez : “ Vaicí-vèni, vèni ! ” et la brebis, rassurée, va vous suivre pas à pas. Quand la première brebis est passée, les autres suivent. Tout le troupeau traverse. C’est gagné ! » Macron mercejèt bravament lo pastre, lo Pèire Bergé. Mas, se diguèt que per seguretat, botariá pas la tèsta dins la saca d’una sola feda mas de tres ! E se crompèt tres sacas. Ganhèt la drecha, prenguèt lo primièr sacàs, i botèt la tèsta del Filhon e fiçelèt. Virèt dau la senèstra, amanèt la segonda sacona, i quichèt la tèsta del Amont e nosèt. Passèt pel centre, arrapèt la tresena sacassa, i esquichèt la tèsta del Bayrou e sarrèt. Puèi, lo moisset Macron s’aucelèt, tirèt dabans sul pont « à claire-voie » e cridèt las tres fedas : « Vaicí-vèni » « Vaicííí-vèniii ». « Vaicíííííí-vèniiiiii ». Lo Filhon s’avançèt sens tremolar, lo Amont boleguèt pè e pata sul pic, lo Bayrou, faguèt lo Pau, reguitnèt pas. Tota la tropelada se botèt « En Marcha », e passèt sens engana lo portal de l’Elisèu lo 7 de mai de 2017. Gràcia al Bergé, a un pastre, lo Macron devenguèt President de la Republica ! E dempuèi aquel jorn es e serà lo moisset Macron ! Que volètz ? Val mai un que sap, que cent que cèrcan !

André Clamenç

73 % deus abitants deus Pirenèus-Occidentaus que son favorables a l'alargada d'orsas en Bearn

L'associacion FERUS, qui òbra tà la conservacion de l'ors, deu lop e deu gat-lop, que comuniquè un navèth sondatge qui pròva que pas sonque los Pirenencs mes la populacion francesa espèra l'alargada d'orsas en Bearn.

Lo sondatge realizat per l'IFOP la setmana passada qu'ei « particularament clar » segon l'associacion FERUS e 14 autas associacions environamentaus qui an decidit de publicar aqueras chifras : 84 % deus Francés que sostienen lo manteniment d'ua populacion d'ors en los Pirenèus (sia ua progression de 8 % respècte au sondatge de 2008). Lo sostien qu'ei massiu en los Pirenèus-Occidentaus dab 76 % d'avís favorables (70 % en las Hautas-Pirenèas).
73 % deus abitants deus Pirenèus-Orientaus que son favorables a l'alargada d'orsas en Bearn. « La proteccion de l'ors qu'ei l'un deus subjèctes mei consensuaus en França com dens los Pirenèus », çò explica l'associacion FERUS. Que podetz tornar trobar las resultas de l'enquèsta IFOP ací.

Qu'alarma dens lo comunicat sus l'urgéncia d'aquera accion « capitau » entà huéger la desapareishuda imminenta de l'espècia a l'oèst deus Pirenèus. Lo collectiu d'associacions qu'a enviat las resultas d'aqueth navèth sondatge au President de la Republica, Emmanuel Macron e au ministre de la Transicion ecologica e solidària Nicolas Hulot, qui an tot dus sostienut lo projècte au moment de la campanha presidenciau, « qu'esperam la lor responsa dens los jorns a viéner, dab impaciéncia e atencion », çò concludeish dens lo comunicat.

En 2016, sus l'ensemble deus Pirenèus, l'efectiu minímum detectat qu'èra de 39 ors : 2 en los Pirenèus-Orientaus (Bearn, Navarra, Aragon) e 37 en los Pirenèus Centraus (Comenge, Coserans, Val d'Aran, Catalonha e Andòrra).

Inf. : www.ferus.fr — Fòto ©Jean-noël Lafargue

Dialòg barrat enter lo Senat e l'executiu nacionalista còrse

Lo president deu Conselh executiu de Corsega, Gilles Simeoni e lo president de l'Assemblada de Corsega, Jean-Guy Talamoni qu'estón recebuts ger e delagèr peu Purmèr ministre Edouard Philippe e peu president deu Senat, Gérard Larcher. Decebuts deus escambis, qu'apèran a ua grana manifestacion populara. Los gavidaires nacionalistas de la collectivitat unica de Corsega qu'aurén abracat lo lor darrèr encontre a París. « Arron los nostes entertiens de ger [dab lo Purmèr ministre, Edouard Philippe] e de uei [dimars 23/01], la nosta conviccion qu'ei hèita : l'Estat qu'arrefusa de reconéisher e de préner en compte la dimension politica de la question còrsa, çò expliquè G. Simeoni suu son compte Twitter. Dens aquestas condicions, qu'aperam dens los dias a viéner a la tienguda d'ua grana manifestacion populara ».

Dens un comunicat, lo president deu Senat qu'assegurè que s'avisaré deus lors tribalhs arron la creacion d'ua collectivitat territoriau unica. « Totun, si l'especificitat insulara de Corsega e la soa identitat deven estar presas en consideracion, la Republica qu'ei ua e indivisibla. Lo Senat que serà a l'encòp garant de l'unitat nacionau e iniciator de libertats navèras acordadas aus nostes territòris ». Gérard Larcher que's ditz totun a favor d'ua revision de la lei de 2002 respècte a Corsega entà'u perméter de har proposicions d'adaptacion de las leis e deus reglaments via la Collectivitat territoriau. Que mantien la soa oposicion a ua cooficialitat de la lenga còrsa e a l'estatut de resident. L'estatut de resident votat per l'Assemblada de Corsega, qu'ei obèrt a tots arron 5 ans de residéncia principau sus l'isla. Qu'interessaré d'autes territòris com Savòia e País-Basco, confrontats a hauças astronomicas deu fonsièr.

La visita deu President Macron en Corsega qu'ei prevista tà la commemoracion deus 20 ans de l'assassinat deu prefècte Erignac, lo 6 de heurèr qui arriba.

Susmautas en Iran : 21 morts e un centenat d'arrestacions

Despuish dijaus passat, manifestacions que's debanan drin pertot en Iran entà denonciar las dificultats economicas e contra lo poder en plaça. Los Iranians qu'esperavan hèra de l'acòrd suu nuclear (de 2015), tau desvolopament deus investiments estrangèrs e tornar aviar l'economia deu país. Per manca de refòrmas prometudas, la relança qu'estó pro febla. Lo President american Donald Trump que sancciona Iran au nivèu economic, en empachar enterpresas mei que mei francesas d'investir dens lo país. L'economia iraniana qu'ei blocada. En mensh d'ua setmana, las susmautas que hasón 21 morts dont 16 manifestants.

Ger, Ali Khamenei, guida suprème de la Revolucion islamica (pòste mei haut que'u de President de la Republica) que prenó la paraula entà acusar los « enemics » de la Repulica islamica de s'estar units entà har domau au regime. Teheran qu'acusa los Mondjaidines deu pòble d'alimentar las violéncias e d'estar ligats a l'Arabia Saudita.

Lo President iranian Hassan Rohani que s'entertienó dab lo President francés pertocant a la susmauta qui dura despuish ua setmana en Iran. Emmanuel Macron qu'exprimí la soa preocupacion fàcia au nombre de victimas dens las manifestacions e qu'apèra a l'apatzament. Hassan Rohani que demandè l'ajuda de la comunautat internacionau entà deféner l'acòrd nuclear de 2015 e arrespectar los engatjaments pres.

Los dus caps d'Estat que discutín de la situacion en Orient-mejan (mei que mei Iraq e en Siria) e lo President francés qu'aperè a un dialògue ahortit suu contròle deus armaments dens la region. Lo cap de la diplomacia francesa, Jean-Yves Le Drian qu'anullè la soa vienuda tà Iran prevista en fin de setmana.

Fòto : Captura Youtube Actualités-Pro

Uèi, Calandreta tornarà manifestar

A l'ocasion de la Jornada Internacionala dels Dreches de l'Enfant, las escòlas occitanofònas exigiràn de responsas sus la supression dels contractes ajudats. Uèi, a l’ocasion de la Jornada dels Dreches de l’Enfant, las Calandretas tornaràn manifestar per carrièras, per tal d’obténer de responsas sus las ajudas de l’estat francés, actualament jos forma de contractes ajudats, que las nòvas politicas del president Macron son a suprimir. 


A Tolosa, lo rassemblament se farà diluns 20 de novembre a partir de 12 h davant la prefectura, per exigir un tractament egal a l’ensems dels actors de l’ensenhament de las autras lengas. E mai las inegalitats amb lo francés sián desproporcionadas, tanben i a de diferéncias amb d’autras lengas minorizadas, coma es lo cas del breton, e quitament de l’occitan en d’autras regions administrativas.

Lo departament de la Nauta Garona a degut suprimir 12 pòstes dempuèi setembre, en obligant los parents de prene la relèva dels personals mancants. « S’aquesta setmana, la prefectura de Nauta Garona a anonciat lo desblocatge de 5 contractes, avèm pas cap de visibilitat del sòrt que serà reservat als autres 20 pòstes qu’arriban a escasença en 2018 ».


Jornada dels Dreches de l’Enfant

En mai d’aquò, a l’ocasion de la Jornada dels Dreches de l’Enfant, Calandreta denóncia lo refús del drech a la diversitat lingüistica pels mainats de l’estat francés. « França: país dels dreches de l’enfant, manca un ! », çò ditz la Federacion de las escòlas immersivas en occitan. Dins aquel sens, Calandreta vòl recordar uèi que l’estat francés es dins una situacion particulara. Ratifiquèt la Convencion dels Dreches de l’Enfant amb una resèrva sus l’article 30, que tòca los dreches lingüistics.


L’article 30 d’aquela convencion ditz :

« Dins los estats ont existisson de minoritats etnicas, religiosas o lingüisticas o de personas d’origina autoctòna, un enfant autoctòn o qu’aperten a una d’aquestas minoritats pòt pas èsser privat del drech d’aver sa vida culturala pròpria, de professar e de practicar sa quita religion o d’emplegar sa lenga pròpria en comun amb los autres membres de son grop.»

Mas al moment de la ratificacion d’aquela convencion, lo govèrn de la Republica Francesa faguèt una resèrva sus aquel article :

« Lo Govèrn de la Republica declara, compte tengut de l’article 2 de la Constitucion de la Republica Francesa, que l’article 30 a pas de s’aplicar per çò que concernís la Republica ».

Calandreta demanda la fin del refús del article 30 de la convencion “per donar als dròlles de nòstre país lo drech de viure lor lenga e lor cultura”. En mai d’aquò, Calandreta demanda a las escòlas e federacions de far de delegacions al près dels representants locals del Defensor dels dreches e de se mobilizar per far conéisser “aquela situacion unica ont se trapan los enfants de França a respècte de la diversitat lingüistica e culturala”.

Adoptada per l’ÒNU lo 20 de novembre de 1989

La Convencion suls Dreches de l’Enfant es un instrument internacional qu’establís los dreches civils, politics, economics, socials e culturals dels enfants. Foguèt adoptada per l’Assemblada Generala de las Nacions Unidas lo 20 de novembre del 1989 e intrèt en vigor lo 2 de setembre de 1990 après que l’aguèron ratificada 78 estats membres. La Convencion compta 54 articles e dos protocòls addicionals, un sus la participacion dels mainats a de conflictes armats e un autre sus la venda e la prostitucion d’enfants e sus la pornografia infantila.

Aquela iniciativa constituís una de las reüssidas mai importantas dins la reconeissença e l’afirmacion dels dreches umans. La Convencion suls Dreches de l’Enfant es un dels tractats mai ratificats del Mond; segon l’UNICÈF, es estat ratificat per 193 estats e per gaireben totes los membres de las Nacions Unidas. La Convencion se centra sus l’enfança, fa referéncia als besonhs e dreches especifics dels mainats e obliga los estats d’obrar per lors melhors interèsses.

Jornalet

Bordèu : manifestacion de Calandreta « per que vívia la nosta escòla »

Las escòlas occitanofònas planhon la supression dels contractes ajudats, una nòva politica de Macron qu’a menat las Calandretas a una situacion desesperanta.

Calandreta manifestèt dissabte 21 d’octòbre passat a Bordèu contra la supression dels contractes ajudats, una nòva politica de Macron qu’a menat las Calandretas a una situacion desesperanta. Ansin los manifestants an demandat tornar una egalitat de tractament amb las escòlas Diwan de Bretanha, qu’an pas patidas aquelas mesuras. Jol lèma « per que vívia la nosta escòla », la manifestacion la sostenguèron e i participèron l’Ostau Occitan de Bordèu e de l’associacion L’Estaca de Peçac. E mai a l’eveniment prenguèron la paraula las Calandretas de Porciuvas, de Pau, del Lis, de Peiriguers, de Barçac, de Peçac, de Masèras, d’Agen, d’Artics...

Cronica ESPIAR — Libertat tad Ebru Firat

Se’th jornalista francés Loup Bureau passè un cinquantenat de dia en preson, se beneficiè tà’n sortir d’un sosten mediatic importent e sustot der’intervencion deth poder francés e notadament de Macron en persona e de Le Drian dab ua visita auprès d’Erdogan, qu’ei tot diferent hèra pera curda-occitana Ebru Firat. 

Qu’ei estada condemnada a 5 annadas de preson, dab eth acús abituau d’apartenéncia a ua « organizacion terrorista ». Ara diferéncia, e com at hè arremercar era sua avocata Ma Agnès Casero, « N’am pas estrictament nada ajuda venguent deth Quai d'Orsay (ministèri deths ahèrs estrangèrs). Que l’avèm solicitada abans eras eleccions, per ua demanda arrelatada pera comuna de Tolosa, que ns’avè hèit saber eth Estat non s’opausère pas a ua demanda de transferiment d'Ebru Firat tà França, donc que la vam demandar, mes que s’arrèsta athèu ». (1)
Joena hemna de 27 annadas, vaduda de Moissac, estudianta a Tolosa, Ebru Firat qu’a era dobla nacionalitat curda-occitana. Que juntè eth P.K.K. ( Partiya Karkerèn Kurdistan – Partit deths Tribalhadors de Curdistan) mes d’ua annada a, « la jove moissaguesa combatèt a Kobane (Curdistan del ponent) dins las unitats d'autodefensa curdas Y.P.G. (Yekîneyên Parastina Gel/Unitat de Proteccion del Pòble) organizacion considerada coma “ terrorista ” pel governament islamista d'Erdogan. Es en tornant en Occitània que la jove Ebru Firat foguèt arrestada lo 8 de setembre de 2016 a l'aeropòrt Ataturc d'Istanbol. Desempuèi es dins las jaulas de l'Estat autoritari turc.» (2)

Uei qu’ei mes que james eth moment de tornar demandar era sua liberacion tà que posca tornar per Occitània. Era sua avocata, qu’espèra un moviment de solidaritat qui posca vàder. Ara que va demandar eth sué transferiment. Dab aquera « manca d’interés » com er’absénçia d’iniciativa diplomatica deras autoritats francesas, ath contra de çò de hèit tà Loup Bureau, qu’am de hèit un alinhament complet de Macron e deth governament suras tèsis e politica d’Erdogan. Tàd eth tot çò de curd qu’ei terrorisme e qu’a d’estar combatut e esfaçat.

Que coneishem aqueth tipe de politica qui denèga tota question nacionau, ací qu’ei curda e qu’arreivindica notadament eths drets nacionaus deth pòple curd a un Estat. Qu’ei ua politica antidemocratica eiretada d’ua epòca que non volem pas mes. Aquera concepcion hèita de mesprètz e d’opression nacionau, d’arreget de tot dret ath nom der’unitat d’un Estat, qu’ei contestada dab eths referendoms d’autodeterminacion de Curdistan sud e de Catalonha-Aran. Eth poder francés non pòt pas desconéisher aqueths procèssus istorics qui hican era question nacionau ath centre deras relacions internacionaus. Era persona d’Ebru Firat qu’ei un simbèu d’aquera question politica màger e deths sués enjòcs... 

Eth sué engatjament que ns’interpèla. Qu’ei un engatjament patriotic en Curdistan com curda e internacionalista com occitana, que rebat era pagèra democratica d’aqueth combat politic. Que s’i nòta tanben era participacion d’alemands, americans, francés e d’autas nacionalitats, ens P.K.K. e Y.P.G. Un moviment internacionalista qu’ei arreconeishut pera prensa internacionau e eths reportatges non mancan pas. Macron qui hè esfòrçs de comunicacion tà’s hèr lusir eth portrèit ens rapòrts teatralizats dab Trump, que tosseish tà’s hèr enténer en ahèr de Corèa deth nord, o encara ara tribuna der’O.N.U., qu’ei mut tà sortir Ebru Firat dera preson turca. Atau, com ditz er’avocata, « quan n’ètz pas jornalista, que’vs i deishan ... » (3). Electoraument non paga pas, en mestior de comunicacion tanpòc e com tot politicaire o intellectuau francés qu’ei en dificultat acarat ara question nacionau tà compréner e perpausar solucions democraticas, que sia dab Catalonha-Aran o Curdistan, e non parli pas d’Occitània.

« Que hè ua annada que shirgam, pr’amor no’ns responen pas, que s’agaça er’avocata. Quan vòi a Istanbol, non sòi pas quitament arrecebuda peth Cònsol ...» (4) Un aute còp de mes eth pòple curd qu’ei a un moment importent dera sua istòria, qu’a eth parat d’aver un Estat sus ua partida deth sué territòri nacionau, en tot estar acarats a un arrefús iraquian, turc e iranian. Un pas entàd Ebru Firat deth poder francés e deth sosten que seré un signe enviat ath pòple curd ena sua luta. Que seré tanben deths occitanistas un signe tàd amuishar qu’èm atentius aths drets nostes, un signe tà díser qu’Ebru qu’ei de noste tanben e que la volem a casa.

Pr’amor de tot aquerò que i a d’arrelatar d’ua faiçon o d’ua auta aqueth moviment de solidaritat esperat per Ma Casero e qu’ensaja d’entinoar per’associacion A.L.E.I.F. (Associacion tà libertat e enterajuda internacionau de hemnas), condicion màger tà hèr mautar eth poder francés e tà ns’i escàder en transferiment d’Ebru Firat.

Alan Sibé

(1) La Dépêche du Midi, 24 de seteme de 2017 (2) P.N.O. eth 9 de noveme de 2016, (3) La Dépêche ..., op. cit. (4) Idem. http://www.seedtag.com

Fòto : Captura d'ecran reportatge France 2

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+