Uei : 18/06/2018

Somari de La Setmana n° 1103

P2 — Los lectors de la setmana
P3 — Editorial e somari
P4 — La Setmana internacionala « Catalonha, e adara ? »
P5 — Cronica ESPIAR d'Alan Sibé « Pro, digam non ! »
P6 — Actualitat en bracas
P7 — Actualitat en bracas
P8 e 9 — Lo dossièr : « La corruda entà la lenga, La Passem, qui èm »
P10 — Zoom de La Setmana : « Atelier documentaire, films d'autors entagjats »
P11 — Actualitat en bracas
P12 — Reportatge de la setmana « A Gèuna (40), reverdís la cultura nòstra »
P13 — Literatura per Diu Negre/Christian Andreu « Un mond de meravilhas »
P14 — Cronica Lo Bon Son de Joan-Nadau Commères « Dab Pagans, be muda lo trad ! »
P15 — Agenda Cultural
P16 — Retrach de la setmana : « Henri Pascal de Rochegude, explorator de las culturas »

  • Publicat dens Culture

Lo Punt de Vista de Sèrgi Javaloyès, escrivan : Tornar sus Arantxa

Quan arribèi a la ciutat universitària dita « Cité-U » deus gojats de Pau a l’abòr de 1971, nada auto suu parking. Vacas que peishèn a quauques pams, enter vielhs cassos. Los estudiants qu’èran pauc nombrós, la màger part arribada de las campanhas bearnesas e deu bascoat. Au cap de quauques dias d’iniciacion desestruga, que trebuquèi lo men vesin, un Beñat E., de Baigori. Non sei pas perqué que ns’amistosèm mes que m’invitè a participar a las reünions organizadas peu larèr basco de la Ciutat-U. Que’m cau díser que non coneishí pas arren a la problematica basca, tirat las informacions qui’ns balhavan, de clar en clar, la television francesa, contarotlada peu poder gaullista (O.R.T.F).

Opinion/Literatura de Jacme Taupiac : Qu'es aquò l'occitan ?

Lo punt de vista d’Hervé Terral, criticat per Jacme Taupiac.

Fa qualques annadas me trobavi a Saint-Martin-d’Estréaux, localitat de 860 abitants, situada dins lo departament del Léger (en francés « La Loire »), complètament al nòrd-oest del departament qu’a Roanne coma cap-lòc. Foguèri estonat de veire, sus la plaça del vilatge dos monuments ; en primièr un monument dels mòrts que portava un requisitòri ferotge contra la guèrra, ambe la frasa : « Maudite soit la guerre et ses auteurs ! » ; en segond, un autre monument, pus pichon, ambe una inscripcion en latin : HINC INCIPIT PATRIA JURIS SCRIPTI « Aicí comença la patria del drech escrich ». Aquò voliá dire qu’èra pr’aquí que se trobava, abans 1789, lo limit entre la partida septentrionala del reialme ont s’aplicava lo drech costumièr e la partida meridionala — o Occitania — ont s’aplicava lo drech escrich. Mas, la comuna de Sant-Martin-d’Estréaux es limitròfa de la de Saint-Bonnet-des-Quarts, al sud. E los dialectològues an notat fòrça traches occitans dins lo parlar de Saint-Bonnet. De mai, Francés Fontan considèra que lo parlar d’Arfeuilles, comuna situada a un desenat de quilomètres al sud-oèst (dins lo departament de l’Alièr), es pro occitan per considerar aquela localitat coma occitana. Estranha coïncidéncia, per consequent, del limit lingüistic entre los parlars occitans e los parlars arpitans (o « franco-provençals ») e del limit juridic entre una « Occitania de drech escrich » e una « Francia de drech costumièr » ! Un amic de La Magistèra (a l’èst d’Agen) foguèt de longas annadas regent dins un vilatge prèp d’Orleans. E, plan sovent, fasiá lo viatge d’Agen a Orleans. M’a agut contat mai d’un còp qu’aviá constatat que, quand aviá passat lo departament de la Cruèsa, èra passat del país ont la cosina se fasiá ambe l’òli (e, a la campanha, ambe lo grais d’auca o de guit) al país ont emplegàvan lo burre. Dins lo Lemosin e la Marcha, regions occitanas, las abituds gastronomicas son diferentas de las del Berrí, situat pus al nòrd. Aquí tanben, estranha coïncidéncia entre lo limit lingüistic plan conegut e lo limit gastronomic. L’Occitana seriá doncas mai que lo país d’una lenga e d’una literatura, coma sabèm totes. Quand avètz un pauc de curiositat intellectuala e pas tròp de prejutjats tricolòrs assimilacionistas, vos apercebètz qu’es tanben lo país d’una certana tradicion juridica, d’una certana gastronomia, d’una certana propension a l’anticonformisme religiós (sèm « lo país de las eretgias »), d’un certana manièra pacifica de tractar las comunitats josievas... E la lista es interminabla.

Dins un estil brilhant, incisiu e, plan sovent, fòrça impertinent e umoristic, lo sociològue Hervé Terral presenta sa vision del país nòstre dins sos aspèctes pus insolits : sèm lo país del catarisme e d’una certana emancipacion de la femna ; del protestantisme e d’un certan anticlericalisme de la bona mena ; de las matematicas de naut nivèl (ambe Fermat, nascut a Bèumont de Lomanha) ; de las bastidas, aquelas vilas fruch de la volontat politica, als sègles XII, XII e XIV ; de las aparicions de la Verge Maria (ambe Lorda, centre mondial de pelegrinatge) ; de la reflexion filosofica pus prigonda, ambe l’auvernhat Blaise Pascal, Auguste Comte e los contemporanèus René Girard e l’agenés Michel Serres ; del rugbi e de la petanca puslèu que del fotbòl. E, en 1918, èrem encara quicòm coma dètz milions a parlar cada jorn la lenga occitana. L’escòla de la Tresena Republica a fòrtament contribuït a nos donar la vergonha de nòstra lenga nacionala e a trabalhat a nos francizar. Mas, tot un pòble càmbia pas de lenga sense que demòre quicòm de la lenga perduda : a l’ora d’ara, de milions d’occitans, quand pàrlan francés, se coneis sul pic que son occitans a lor manièra de prononciar la lenga apresa a l’escòla. Concrètament, dins l’immensa majoritat dels parlars occitans, avèm pas aqueles fonèmas franceses que son « las vocalas nasalas ». Quand disèm « Les enfants de Montauban » s’ausís sul pic que sèm pas de francimands. Hervé Terral fa aquela citacion de l’istorian de l’art, d’origina bearnesa, Élie Faure, bona analisi de l’orrible racisme lingüistic antioccitan que ne sèm sovent las victimas : « “ Le Midi ”, pour l’homme du Nord, c’est l’ “ accent ”, et tous ceux qui ont l’accent portent, à ses yeux un certain nombre d’attributs dont quelque vague peuplade de singes, lubrique et gesticulante et située d’ailleurs dans une région lointaine et mal déterminée pourrait se déclarer jalouse. [...] “ L’accent ” s’élève comme un mur entre l’oreille et l’esprit de l’homme du Nord. Dès qu’il l’entend il rit ou se fâche » (Pagina 68). Es vertat que plan sovent, quand sèm identificats coma occitans, o se trúfan de nosautres per que nos tròban febles e ridiculs, o an páur de nosautres quand nos tròban tròp segurs de nòstra identitat assumida. Mas, nos respectar coma pòble diferent, es pas gaire lor actitud espontanèa. L’Occitania, visiblament, es una « realitat antropologica » existenta dins lo passat mas tanben dins lo present. E Hervé Terral parla d’un fum de personatges de l’ora d’ara, pas necessàriament coneguts del grand public, que pòrtan la pròva d’una « consciéncia occitana » e d’una cultura occitana contemporanèa. Cita l’òme de teatre Claudi Alranc ; lo matematician occitanista, director de la revista Lo Gai Saber, Felip Carbona ; lo cantaire agregat de fisolosofia e d’espanhòl Eric Fraj ; lo filh de paisan lomanhòls, autodidacte e autor d’una celèbra Encyclopédie occitane, Andrèu Dupuy ; lo valent militant occitanista italian Dario Anghilante ; lo grand especialista universitari de la literaratura occitana Felip Gardy ; lo poèta e biblista traductor de la totalitat de la Bíblia en lenga nòstra, Joan Larzac ; lo cantaire Claudi Martí, autor de « Perqué m’an pas dit a l’escòla la lenga de mon país ? » ; aquel prèire de la diocèsi de Montalban, l’abat Jòrdi Pesserat, « qui offre de si belles messes en langue d’oc » ; la japonesa occitanista Sano Naoko, de l’universitat de Nagoya ; lo poèta provençal Rotland Pecot qu’ausèt dire aquela frasa qu’avèm pas oblidada : « Avèm decidit d’aver rason ! » ; la cantaire e escrivana en lenga occiana e en lenga francesa Maria Roanet, veusa del grand Ives Roqueta, e un fum d’autres representants de la cultura nòstra. Lo libre de Hervé Terral, L’Occitanie en 48 mots, es brilhant, umoristic, d’una immensa riquesa de documentacion, plan de bon legir : a metre entre totas las mans. Aimariái qu’un libre aital foguèsse legit per totes los qu’an de responsabilitats socialas e qu’an l’obligacion morala de conéisser lo passat e lo present del país ont vívon : los prefèctes; los deputats, los còssols, los conselhièrs departamenals e regionals, los provisors de licèus, los presidents d’universitats, los evesques, los curats, lo pastors e los imams. A l’article Occitanie, l’autor se pausa la question indefugibla : fin finala, qu’es aquò l’Occitania ? Legissi entre las linhas : es que se pòt dire que sèm una « nacion » ? Segon la definicion alemanda, la nacion se fonda « en premier lieu sur la culture commune » (pagina 167) Doncas, sèm una « nacion culturala e lingüistica », de segur escanada per l’assimilacionisme tricolòr e pauc conscienta de son existéncia. Segon la definicion francesa, la nacion es « l’appartenance commune reconnue » e Renan parlava del « plébiscite de tous les jours ». Robèrt Lafont parlava ben de la « nation primaire » (a l’alemanda) e de la « nation secondaire » (a la francesa) ! E, nosautres los occitans de la Republica francesa qu’avèm a l’encòp una certana « communauté de culture » que nos fa occitans e tanben una meteissa « citoyenneté politique » que nos fa franceses, sèm de « privilegiats » : « [Nous gagnons] en quelque sorte deux nations pour le même prix ! » Hervé Terral es un autor qu’a lo sens de la formula, que vos sap presentar ambe una clartat pedagogica meravilhosa e un umor de la bona mena las questions pus tilhosas e polemicas, e que vos daissa pensar çò que volètz. S’un libre aital es pas difusat a dètz mila exemplars, es pas que pòsca pas interessar un public nombrós, es que la difusion serà facha sonque al prèp dels occitanistas. Cal que totes los que trabàlhan a l’espandiment de la cultura e de la consciéncia occitana compréngan qu’es un libre pel grand public. M’agradariá que L’Occitanie en 48 mots se trobèsse dins totas bibliotècas, las librariás e los supermercats « de França e de Navarra ».

Jacme Taupiac
La Piboleta, diluns 28 d’agost de 2017

Inf. : « L’Occitanie en 48 mots » (2014) d’Hervé Terral, Ed. Institut d’Estudis Occitans 220 paginas — Prètz : 14 euros.

Cronica Diu Negre : Insulars III

Ka que s’èra adromida. La fatiga deu dia e las emocions d’aqueste periòde que l’avèvan forçada a non pas respectar l’ua de las règlas màgers de subervita. Mia que sospirè tot doç, era tanben que sentiva la fatiga qui l’assautava, mes n’i podèva pas cedir. Dens las tenèbras d’aquera nueit espessa los crits shords de l’escaramoisha que tuèn lo silenci dinc a punta d’auba e la mar destorbada que’n borí de ràbia.

Quan Ka se desvelhè, lo dia qu’esguitava dejà los sons purmèrs arrais, colorant lo cèu d’un roi sanguin. Los crums que barrejavan lagremas e los cravans sardinaires, purmèrs testimònis de çò que s’èra passat, que lançavan peus aires crits aguts e planhius. La gojata qui assistiva ad aqueth planh que comprenó de tira a quin punt la nueit de la soa sòr qu’èra estada braca. Aquesta qu’avèva velhat probable dinc au moment quan n’i avossi pas mei nat dangèr. Curiosa de compréner çò qui podèva assombrir l’aubor d’aqueth dia, Ka que getè au luenh lo son espiar de cobalt. Tanlèu sortida de la cabina qu’èra estada intrigada per aqueras colomnas sinistras qui s’enairavan. N’èra pas l’origina d’aqueras qui la questionava. Que’n coneishèva de plan la hont : qu’avèva vist proas causas entà saber d’on vienèvan... Non, çò qui l’intrigava qu’èra de saber çò que calèva har en tau vegada. Quan ne seré pas desvelhada, Ka qu’entenèva a la soa sòr l’avertir : ne cau pas anà’i. Que’ns cau passar lo noste camin e non pas préner nat risc. Estossi desvelhada qu’estora çò que disora. Aquò rai ! Qu’èra un punt de vista que ne partatjava pas briga. Per era, que calèva anà’i. Que calèva portar secors aus naufragats com ac avora hèit la lor mair. La gojata que trantagè totun. Que se n’anava de long e de lad en bèth tòrcer e retòrcer. Puish, après mantua minuta de balançament, que decidí totun de seguir la soa idea. A despieit deus riscs que despleguè la vela. Lo vent que s’i aborrí de tira e dab fòrça. Las gojatas qu’anavan donc de cap ad aqueth lòc shens saber çò qui las i esperava. Quan la nau s’èra apressada pro entà descobrir la lor hont, las colomnas de hum que semblavan mensh impressionantas. Ka n’estó pas suspresa de véder que vienèvan d’ua cau humanta qui èra a samsí’s. Qu’èra un vaishèth deus grans, ua nau de transpòrt oficiau : los drapèus que quilhava qu’èran los de l’Union.

A purmèra vista, n’i avèva pas nat subervivent. N’i demoravan pas sonque los qui n’èran pas mei de valuda : los qui varaulavan au grats de las andadas. Ka que pleguè la vela. Que’u calèva contunhar dab lo motor qui’u balharé ua manejabilitat mei grana. Eslalomant enter los còs, que s’avisava a cada signe de vita, a cada esclòp qui poderé legitimar ua mission de secors. Los sons esfòrç que semblavan d’estar hèits en de balas : la soa crida que demorava shens responsa. Que contunhava totun a despieit de l’espiar reprovador qui’u lançava la soa sòr qui s’èra desvelhada. Los braç plegats sus la peitrina, aquesta que semblava esperar explics. La lor situacion qu’èra dejà pro critica entà non pas desprofieitar la mendre segonda : « Que hèm ací Ka ? Que pensavi que coneishèvas las règlas. - Que las coneishi... - Que hèm ací lavetz ? La mair ne t’as pas aprés arren ? - A tu tanpòc, çò tornè Ka de tira, estossi dab nosautas que seré a la mea plaça, a miar la nau en cèrcas de subervivents. - Que ns’ac averé demandat abans de préner un tau decision. N’èra pas pèga au punt de ns’impausar la soa volontat e las consequéncias d’aquesta shens expausar-nse los riscs. - E soi pèga adara ? - Quan prenes decision shens consultà’m, quiò. Que se’n va temps que comprenis la nosta situacion, e... - Cara’t, çò copè Ka en lhevà’s. - Qué ? - Cara’t e escota ! »


Las duas sòrs ne parlavan pas mei, mes qu’escotavan meilèu çò que’us portava lo vent : qu’èra un borromb, tant per tant audible. A despieit de la distància, las gojatas que s’avisèn qu’èra tròp regular entà estar naturau. Que semblava d’estar ua seguida organizada, com un messatge codificat. Mia, mei experimentada que la soa capdèta, qu’identifiquè pro lèu la direccion a seguir. Deishant la navigacion a Ka, que s’ajacè a la proa de la nau, lo son vielh fusilh a l’espatla. Que poderé estar un gahatèr, qu’ac sabèva, mes que sabèva tanben que n’ac poderé pas har compréner a la soa sòr, qui cercava a tot fòrça a imitar la lor mair. Qu’avèva desbrembat probable los còps quan manquèn d’estar capturadas e venudas, enganadas per un naufragat qui ne n’èra pas un e qui avèva tradit la lor posicion aus sons companhs, celats peu demiei las andadas. Mia que sospirava long en esperar non pas tornar víver ua tau situacion. N’i èra pas aprestada enqüèra e aqueste còp ne serén pas sonque duas. N’i averé pas la lor mair entà las tirar deu brocar. Ka, estrambordada, que miava la nau familiau en seguir las indicacions de la soa ainada. Saber d’on vienèva aqueth senhau que la pressava. Ne sabèva pas briga çò que podèva estar, mes que desirava qu’estossi un naufragat. Que volèva amuishar a Mia qu’èra capabla era tanben d’estar utila, de har quauquarren de valuda. De’u provar totun que n’èra pas mei ua mainada. Assedut sus un radica, Lars Frederikson qu’esperava que la soa batalhada anava har viéner quauquarrés abans la nueit. L’idea de demorar sol au bèth miei d’enlòc que’u pauhicava. Qu’avèva la mar en òdi e ne n’estossi pas obligat per la soa foncion, n’i tornaré pas jamei. Que trucava donc de totas las soas fòrças contra lo metau, esglachant shens nada pietat lo cap d’un malhet qui’s henèva dejà. Lo messatge qu’èra simple, qu’èra d’aulhors l’unica coneishença qu’avèva de la marina : tres còps bracs, tres còps longs, tres còps bracs. Qu’esperava véder a viéner quauquarrés, mercadèrs, herralhèrs e piratas tanben. Quauquarrés dab qui negociar lo son tornar suu tèrrahòrt. Pr’amor, per estar un marin deus maishants, que sabèva de plan que dab la mar, n’i avèva pas nada negociacion possibla... Suu pè deu cèu ua nau que’s dessenhava, Lars Frederikson que sorridó abans de’s lhevar. Que bracegè en cridar. Quan la nau estó pro pròcha que vedó la boca de l’arma apuntada de cap ad eth. Que guardè las mans en haut, solaciat...

Fòto : Myriams-Fòtos — Site : www.diunegre.com

Lo jornal de guèrra de Juli Cubainas

L’escrivan carcinòl Juli Cubainas (1894-1975) es mai que mai conegut per sa poesia (La tèrra e l’ostal) e sas reviradas (Los evangèlis). Pasmens, los especialistas sabián que quand desfuntèt, dins sas tiretas aviá un diurnal de guèrra. Fraita de sosten institucional per la cultura nòstra e doncas de la pauretat de l’edicion occitana, aqueste manescrich demorèt dins la posca pendent de decennis. Urosament Rogièr Lassaca e la seccion naut-carcinòla de l’Institut d’Estudis Occitans agèron èime de lo metre a posita del public per lo qual èra estat escrich. Dins son prefaci, lo normalizator-adaptator grafic (e traductor al francés), Rogièr Lassaca nos suspren : «... gaireben un mainatge, butat coma plan maites contra son gat dins aquesta òrra aventura que foguèt la primièra guèrra mondiala ». D’efièch, per parlar de la guèrra de 1914-1918, puslèu que de la qualificar d’òrre chaple, de crimi contra l’intelligéncia umana, d’ignominia inqualificabla, d’inumana aberracion ; nos prepausa pas que l’eufemisme « d’òrra aventura ». Una « aventura » que, siá ditz en passant, de milions e de milions d’òmes, de femnas e de mainatges se’n serián passats. Emai dins d’endevenéncias peniblas, coma la vida de militar en temps de guèrra, Juli Cubainas se despartissiá pas de sa panta poetica. En mai de trobat de temps en quora lo temps e l’inspiracion per escriure de poèmas, arriba tanben d’entemenar sas reviradas dels tèxtes sacrats e de redigir son jornal. Malgrat la pression contunha e l’incertesa de la vida de soldat en temps de guèrra, lo jove seminarista carcinòl demòra sensible a la poesia de la natura : « N’èrem, pr’aquò al desfolhament, al ros despolhament dels platanièrs al tap de las rotas e lo dòl dels bòsques tot al ras. Novembre, despietadós, èra ben, coma l’apelam, lo mes mòrt ». Dins aqueste jornal de guèrra lo jove escrivan nos conta sa vida d’encasernat al temps de las classas. Puèi, per en causa d’una vista defalhenta, foguèt pas mandat sul front, mas emplegat coma gastapapièr d’un regiment. Çò que li permetrà de passar, mai o mens (doblidessem pas que sièm en temps de guèrra), los ivèrns al caud dins de burèus. Benlèu que se foguèt pas mandat en primièra linha èra solide per de rasons de santat, mas tanben benlèu per çò que son fraire ainat èra ja jos la mitralha. D’unes centres de recrutament -pas totes- fasiá mèfi de mandar tota una fratria al fuòc. Cossí que ne vira, dins son libre, Juli Cubainas nos escalcís la vida del cadajorn d’un soldat urosament constrench a gastar mai de tinta que non pas de plomb. Al final, se no’n tenem a son diurnal, lo soldat Cubainas agèt pas a tirar un sol còp de lebèl de son temps d’armada.

Lo navèth site de las edicions Letras d'Òc qu'ei arribat

Lo navèth site internet de la maison d’edicion Letras d’òc qu’ei d’ara enlà en linha a l’adreça : www.letrasdoc.org. Lo site bilingüe que’vs perpausa de descobrir lo navèth catalògue de las edicions, romans, poësia, condes, teatre, atau com la navèra colleccion de libes audiò com « Las Aventuras de Rainard e Isengrin » adaptacion d’Andrieu Lagarda, « L’Ostau deus Lops » d’Andrieu Lagarda, « Contes atal » d’Antonin Perbosc, « Lo Rei de las Agraulas » de Jean-François Bladé e « Lo Capuleton roi » de Charles Perrault en version gascona e lengadociana.

Inf. : Edicions Letras d’Òc/Camins, 5 arrua Pons Capdenier — 31500 Tolosa — Site : www.letrasdoc.org — Mèl : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

L'autor de « Petite histoire d'Occitanie » a l'Ostal occitan de Narbona uèi

Jean Sagnes es un istorian e especialista de l'istòria contemporanèa, notadament de la del Lengadòc-Rosselhon. Es l'autor dels libres « Jean Jaurès et le Languedoc viticole » (Presses du Languedoc/Max Chaleil, 1988), « La révolte du Midi cent ans après, 1907-2007 » (PUP, 2008) e « Les Biterrois membres de l'Académie Française » (PUP, 2009). L'an passat, sortiguèt « Petite histoire d'Occitanie » a las edicions Cairn. Jean Sagnes prepausar d'explorar l'ensemble geografic nomenat « Occitània », unit entre autres per la lenga.

Uèi, es convidat a venir presentar son trabalh a partir de 18 oras a l'Ostal occitan de Narbona. Un moment d'escambis es previst amb lo public.

Inf. : Ostal Occitan de Narbona, 31 carrièra Jean Jaurès — 11100 Narbona — Tel. : 04 68 65 15 60 — Fb : ostal.occitan

Capture decran 2018 02 16 a 11.30.16

  • Publicat dens Culture

Lenga : l'occitan, simpla lenga de trabalh ?

E se aviam interiorizat l'argument utilitarista que nos fa tan de mal ? Es una interrogacion benlèu inutila dins aquel temps que la nòstra lenga es en perilh d'extincion… o pas !

Las responsas pòdon semblar evidentas mas aquela interrogacion, es necessari de la tornar aver de temps en quora. Amb Eric Fraj (Fòto LS), autor d’un ensag a succès sus l’avenir de la nòstra lenga (1), nos sèm demandat se caminam efectivament sus las doas cambas. Aquò vòl dire que cal veire se consideram efectivament la lenga coma un aplech e un vector cultural tot a l’encòp.

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+