Uei : 23/02/2018

Lo jornal de guèrra de Juli Cubainas

L’escrivan carcinòl Juli Cubainas (1894-1975) es mai que mai conegut per sa poesia (La tèrra e l’ostal) e sas reviradas (Los evangèlis). Pasmens, los especialistas sabián que quand desfuntèt, dins sas tiretas aviá un diurnal de guèrra. Fraita de sosten institucional per la cultura nòstra e doncas de la pauretat de l’edicion occitana, aqueste manescrich demorèt dins la posca pendent de decennis. Urosament Rogièr Lassaca e la seccion naut-carcinòla de l’Institut d’Estudis Occitans agèron èime de lo metre a posita del public per lo qual èra estat escrich. Dins son prefaci, lo normalizator-adaptator grafic (e traductor al francés), Rogièr Lassaca nos suspren : «... gaireben un mainatge, butat coma plan maites contra son gat dins aquesta òrra aventura que foguèt la primièra guèrra mondiala ». D’efièch, per parlar de la guèrra de 1914-1918, puslèu que de la qualificar d’òrre chaple, de crimi contra l’intelligéncia umana, d’ignominia inqualificabla, d’inumana aberracion ; nos prepausa pas que l’eufemisme « d’òrra aventura ». Una « aventura » que, siá ditz en passant, de milions e de milions d’òmes, de femnas e de mainatges se’n serián passats. Emai dins d’endevenéncias peniblas, coma la vida de militar en temps de guèrra, Juli Cubainas se despartissiá pas de sa panta poetica. En mai de trobat de temps en quora lo temps e l’inspiracion per escriure de poèmas, arriba tanben d’entemenar sas reviradas dels tèxtes sacrats e de redigir son jornal. Malgrat la pression contunha e l’incertesa de la vida de soldat en temps de guèrra, lo jove seminarista carcinòl demòra sensible a la poesia de la natura : « N’èrem, pr’aquò al desfolhament, al ros despolhament dels platanièrs al tap de las rotas e lo dòl dels bòsques tot al ras. Novembre, despietadós, èra ben, coma l’apelam, lo mes mòrt ». Dins aqueste jornal de guèrra lo jove escrivan nos conta sa vida d’encasernat al temps de las classas. Puèi, per en causa d’una vista defalhenta, foguèt pas mandat sul front, mas emplegat coma gastapapièr d’un regiment. Çò que li permetrà de passar, mai o mens (doblidessem pas que sièm en temps de guèrra), los ivèrns al caud dins de burèus. Benlèu que se foguèt pas mandat en primièra linha èra solide per de rasons de santat, mas tanben benlèu per çò que son fraire ainat èra ja jos la mitralha. D’unes centres de recrutament -pas totes- fasiá mèfi de mandar tota una fratria al fuòc. Cossí que ne vira, dins son libre, Juli Cubainas nos escalcís la vida del cadajorn d’un soldat urosament constrench a gastar mai de tinta que non pas de plomb. Al final, se no’n tenem a son diurnal, lo soldat Cubainas agèt pas a tirar un sol còp de lebèl de son temps d’armada.

Lo navèth site de las edicions Letras d'Òc qu'ei arribat

Lo navèth site internet de la maison d’edicion Letras d’òc qu’ei d’ara enlà en linha a l’adreça : www.letrasdoc.org. Lo site bilingüe que’vs perpausa de descobrir lo navèth catalògue de las edicions, romans, poësia, condes, teatre, atau com la navèra colleccion de libes audiò com « Las Aventuras de Rainard e Isengrin » adaptacion d’Andrieu Lagarda, « L’Ostau deus Lops » d’Andrieu Lagarda, « Contes atal » d’Antonin Perbosc, « Lo Rei de las Agraulas » de Jean-François Bladé e « Lo Capuleton roi » de Charles Perrault en version gascona e lengadociana.

Inf. : Edicions Letras d’Òc/Camins, 5 arrua Pons Capdenier — 31500 Tolosa — Site : www.letrasdoc.org — Mèl : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

L'autor de « Petite histoire d'Occitanie » a l'Ostal occitan de Narbona uèi

Jean Sagnes es un istorian e especialista de l'istòria contemporanèa, notadament de la del Lengadòc-Rosselhon. Es l'autor dels libres « Jean Jaurès et le Languedoc viticole » (Presses du Languedoc/Max Chaleil, 1988), « La révolte du Midi cent ans après, 1907-2007 » (PUP, 2008) e « Les Biterrois membres de l'Académie Française » (PUP, 2009). L'an passat, sortiguèt « Petite histoire d'Occitanie » a las edicions Cairn. Jean Sagnes prepausar d'explorar l'ensemble geografic nomenat « Occitània », unit entre autres per la lenga.

Uèi, es convidat a venir presentar son trabalh a partir de 18 oras a l'Ostal occitan de Narbona. Un moment d'escambis es previst amb lo public.

Inf. : Ostal Occitan de Narbona, 31 carrièra Jean Jaurès — 11100 Narbona — Tel. : 04 68 65 15 60 — Fb : ostal.occitan

Capture decran 2018 02 16 a 11.30.16

  • Publicat dens Culture

Lenga : l'occitan, simpla lenga de trabalh ?

E se aviam interiorizat l'argument utilitarista que nos fa tan de mal ? Es una interrogacion benlèu inutila dins aquel temps que la nòstra lenga es en perilh d'extincion… o pas !

Las responsas pòdon semblar evidentas mas aquela interrogacion, es necessari de la tornar aver de temps en quora. Amb Eric Fraj (Fòto LS), autor d’un ensag a succès sus l’avenir de la nòstra lenga (1), nos sèm demandat se caminam efectivament sus las doas cambas. Aquò vòl dire que cal veire se consideram efectivament la lenga coma un aplech e un vector cultural tot a l’encòp.

Cronica Diu Negre « Insulars II » Part. 1

Après ua caminada de las bracas, las duas gojatas, Mia e Ka, que’s trobèn davant aqueth edifici impausant suu quau podón léger dus mots pintrats d’un blu eslavat : Union europeana…

Darrèr lo son burèu, identic de plan a tots los qui pleavan la sala d’arcuelh, un secretari grisejant que classava ua piela de documents d’ua importància relativa : qu’èran las autorizacions de prospectar qu’avèva a verificar cada dia. Lo prètzhèit qu’èra de controlar los anars tornars de totas las barcas deu Solh per las zònas maritimas de l’Union. Ua carga de las pesugas qu’eth e un centenat deus sons collègas e prenèvan au seriós. Lo quarantenari de la cara prima e fatigada ne lhevè pas lo cap quan las duas gojatas e’s presentèn au son burèu. Portat peu briu de l’acostuma que sagetava las huelhas bluas d’un biaish quasi automatic. Las lors preséncias ne serén pas estadas remarcadas se Mia, après ua espèra de las longas, ne las avossi pas manifestadas per un escarrada de garganta. Ad aqueth brut, un detzenat de caras que’s lhevèn, los uelhs cargats d’arcasts per las personas qui gausavan destorbar ua òbra que los foncionaris estimavan de talha. La horrèra muda que tornava a la soa tasca vitau per l’administracion. Cada element qui la compausava qu’avèva tornat préner lo son ritme de tribalh, deishant las intrusas a la carga d’un collèga qui ensajava totun de contunhar : « Que supausi que voletz ua navèra afectacion. Avetz lo contracte precedent dab vos ? » La votz qu’èra monocòrda e hreda, quasi flaca. Lo foncionari qu’articulava de plan e que pontuava cada frasa per un long sospir. Ua actitud negativa qui hasèva sentir a las gojatas tota la lassitud qu'avèva provocat la lor intervencion.

« E l’avetz ? Çò tornè díser l’òmi shens espiar-las. - Òc que l’avem, çò tornè Mia en cuélher lo papèr jaunit dens la soa biaça, atau... » L’òmi qui èra tostemps capbaishat que prenó lo papèr. Que’u pausè davant eth entà’u léger. La soa cara n’amuishava pas nada expression manca la qui n’avèva pas deishat despuish lo començar. Un silenci deus longs que s’installava lavetz dens lo recebedor on ne rasonava pas sonque los bruts deus dits qui maquinapicavan adarron. Las gojatas que semblavan d’estar nerviosas. Ka que’s sentiva opressada per aqueth bastiment lugubre e mau esclairat. Vertat qu’èra mei acostumada aus grans espacis deus limites invisibles e a la corruda descabestrada deu vent. En aqueth lòc, au contra deu son enviroament naturau, los limites qu’èran vededers, marcats per las murralhas espessas e aigolejantas qui cenhèvan un edifici deu quau lo vent èra hòrabandit. La capdèta ne volèva pas sonque ua causa, tornar sus la plana de las andadas. Mia, qui ne deishava pas d’espiar l’òmi davant era, ne podèva pas har empach ad aquera paur qui creishèva mei anar mei peu son dehens. D’acostuma qu’èra la soa mair qui vienèva cuélher la lor navèra afectacion e eras que demoravan a la barca a cargar los arrecaptes. Qu’avèva ua sentida de las maishantas. Ne cranhèva pas de non pas recéber ua afectacion, tots los qui avèvan ua nau ne podèvan aver ua shens nada dificultat, mes çò qui la sanglacè qu’èra la possibilitat de’n recéber ua tròp aluenhada deu Solh.

Quan avó acabat de verificar l’autenticitat deu document, lo foncionari que’n prenó un aute pausat sus ua piela a proximitat. En bèth tornar au son tribalh, l’òmi que prenó un sagèth deu mange fatigat. Que’u hasó préner ua tinda blavassa e oliosa abans de trucar flac lo pè de la navèra pagina entà’i inscríver l’estampilha oficiau. Mia, ansiosa, que prenó lo document quan lo foncionari l’ac parè dab deishèr. La gojata que trantalhè un moment. Que sentiva a créisher peu son dehens aquera apreension, la paur de’s véder enviada enlà de la zòna de seguretat de l’Union. Que’s cluquè los uelhs sospirant long. Que l’avèva calut mantua minuta abans de gausar léger aquera pagina de papèr deus angles eslorits. La soa lectura qu’èra esitanta e que trebuquè sus la màger part deus mots, mes que comprenó çò de màger. Peu demiei deus paragrafes escriuts dab ua emfasi de mau léger, la gojata que trobè pro lèu çò qui l’interessava vertadèrament : las coordenadas de la zòna on èran afectadas lavetz. Ne coneishèva pas l’endret indicat, çò qui ne la rassegurava pas briga. En bèth saludar l’òmi qui ne responó pas, Mia que sortir deu bastiment oficiau, seguida de près per Ka... Tanlèu dehòra las gojatas que’s hiquèn a cercar ua taula, un taulèr o ua susfàcia pro plana entà desplegar la lor mapa maritima. Que s’estanquèn a un chauchinís qui n’ameritava pas briga lo nom que l’estó balhat peus proprietaris. En efèit, l’endret n’avèva pas arren d’un palais, mes qu’i avèva cadièras entà s’assèder e aiga purificada entà béver. Las gojatas ne’n demandavan pas tant. La patrona de la gaudonha, acostumada au herumi deu parçan, que deishè Mia e Ka desplegar la lor vela sus ua taula, shens destorbar-las. La grasseta qu’esperava qu’avossin acabat abans de préner la paraula dab ua votz joviala e mendreta. Las gojatas de la vela que’u responón que ne volèvan pas sonque aiga. Ua responsa a la quau la patroneta sorridó d’un biaish charmant abans de deishar las soas practicas qui pareishèvan d’estar concentradas sus la lor navèra destinacion. En efèit, clinadas de cap a la mapa, Mia e Ka que cercavan dab ànsia lo punt precís on se crotzavan la latitud 78° 54’ 00’’ nòrd e la longitud 18° 01’ 00’’ èst. L’ainada que sospirè quan comprenó que la lor navèra afectacion que las anava enviar enlà de la zòna de l’Union. Luenh au nòrd, enlà deu Vielh Hòi. Aqueth òmi de gres qui s’en·honsava drin a drin dens la mar. Mia que tornè plegar la soa vela. Lo portolan familiau ne’u hasèva pas mei besonh. Que sabèva de plan on avèva a anar e aquera idea que la sanglacè...

Diu Negre

Inf. : www.diunegre.com — Fòto ©Wiktor Dabkowski

Cronica Diu Negre « Insulars I » Part. 2

Sus las mars de las galèras, Mia e Ka que pateishen de la lor pèrda en un silenci de fin deu monde. Mes lo lor passatge peu Solh, que va dar l’aviada a un maishant vent.

Qu’èra un èste autan gran com larg qui ne celava pas briga la soa hami insaciabla entà tot çò qui’s podèva minjar. Qu’avèva la cara redona, quasi difòrma. Lo graish qui la compausava qu’avèva esvanit bèth temps a tots los trèits amicaus qu’avèva podut aver, se n’avèva avut un dia. Sols los sons uelhs verds escurs que brembavan enqüèra çò qu’èra estat : un gojat charmant qui sabèva parlar las gojatas. Quan èra joen qu’ac hasèva de plan, sustot quan volèva amusà’s drin. D’aqueth temps que s’i escadèva sovent a obtiéner çò que volèva, mes qu’èra passat. Un passat luenhèc deu quau ne’u demorava pas sonque soviers foscs e ua nostalgia malenconiosa. Decennias de tribalh que l’avèvan enledit e redusit lo son còs a un estat de degenerescéncia avançat qui en·hastiava la màger part deus sons interlocutors. Be n’èra conscient. La soa vita sociau ne’s fondava pas sonque sus l’obligacion qu’avèvan las soas practicas a marcadejar dab eth. Be sabèva estirassar, convéncer e tirar lo prètz miélher de totas las causas que l’èran presentadas. Tà díser la vertat n’avèva pas perdut arren de la soa capacitat a obtiéner deus autes çò que desirava, mes la quita natura deu son desir qu’avèva cambiat. D’ara enlà, los sons pòts greishós ne mimavan pas sonque un mot, minuta per minuta, arcuelhent d’un medish biaish tots los qui s’estancavan davant lo son taulèr : quant ? Aqueste mot, au paréisher simple, que pausava en hèit tres questions preestablidas e reglamentadas per la lei comerciau deu Solh. Tres interrogacions qui constituivan l’integralitat de las interaccions acceptadas suu mercat : quantes objèctes voletz véner o crompar ? Quantes quilogramas de herralha avetz o voletz e fin finau, lo prètz desirat. Quant qu’estó d’aulhors lo purmèr mot que getè l’òmi a las gojatas quan las vedó, desembalant suu taulèr tot çò qu’avèvan trobat. Lo mercadèr qu’avèva remarcat plan segur lo cambiament d’interlocutora. D’acostuma ne parlava pas sonque dab la mair e las gojatas qu’escotavan bravetament. Que comprenó de tira que quauquarren de grèu s'èra passat sus la plana de las andadas, mes saber de qué s’agiva ne l’interessava pas briga. La creatura de las vorrugas que demorè caraclavat en bèth esperar la responsa de Mia qui ne tardè pas : « Duas setmanas de racion per duas. - Duas setmanas ? çò tornè díser l’òmi d’un ton escarnidor, çò que m’amuishas ne las vau pas briga. A vista de nas, çò contunhè en estimar çò qu’avèva davant eth, que diserí ua setmana e qu’ac i cau tot, mes que soi comprenedor e en memòria de la vòsta mair qu’i consenteishi. Qu’ac cau préner o deishar. - Ua setmana ? D’acostuma que son duas entà un tau pes ! - D’acostuma, çò’u shiulè l’òmi, ne tracti pas dab las drolletas. Lavetz ? » Après ua pausa de las bracas Mia qu’acceptè a degrèu. Que sabèva que ne trobaré pas miélher aulhors e l’òmi qu’ac sabèva tanben. Au quite moment quan la soa mair avèva deishat d’existir la gojata qu’avèva comprés çò qui’us esperava dab la sòr.

Qu’èra la règla pr’ací de ligar los acòrds dab la persona qui’us passavan. Quan la persona moriva, los acòrds que desapareishèvan dab era. Mia que tirè los bilhets oficiaus de la man oliosa qui l’ac parava, arroganhant de ràbia en dehens davant la soa impoténcia. Chepicosa, qu’espiava a Ka qui ne s’amuishava pas briga pertocada per çò qui vienèva de’s passar. Lo son interès qu’èra focalizat despuish un moment per un taulèr vesin. N’èran pas las pequinhadas dispausadas d’un biaish organizat suu sòu, qui captivan lo son espiar mes la vielha qui n’avèva la guarda. Que semblava tan a la soa mair abans que desapareishossi : lo son peu espars e prim que denudava de hèra un crani pigalhat e cremat peu sorelh. Aqueste que semblava d’estar un portolan deu quau totas las islas e serén representadas peus plaps bruns qui amantavan ua pèth moreta e seca. La vielha qui percebó la preséncia de Ka que lhevè la soa cara amuishant atau los sons uelhs de las pupillas blancas. La semblança qu’èra desconcertanta, mes la gojata que sabèva que n’avèva pas arren d’unic. Avossi volut dar lo torn deu Solh, qu’averé podut trobar un centenat de personas parièras a la qui’s trobava davant era. Aqueth èste escarnat, òrb e croishit, que tornava a la gojata, com un miralh, ua vision de l’aviéner. Qu’èra lo hat de tots los qui acceptavan de víver sus la mar de las galèras. Un dia, la soa vista que vaderé opaca. Los arrais deu sorelh que’u serén de mau sofrir. La soa pèth que’s seré cathada e fin finau, au moment de partir, que’s torceré de dolor, uglant a desalenà’s abans d’assemirà’s sus era medish e de clucar los sons uelhs telats un darrèr còp. La gojata que tridolè. La perspectiva d’un tau aviéner que la petrificava. N’i avossi pas Mia entà la tirar de la soa letargia que seré demorada pauhicada davant aquera vielha qui ne la podèva pas mei véder. Enter lo present e l’aviéner, Mia que claverava los sons uelhs verds sus Ka dab tot çò qu’avèva de tendressa. Que se n’anava temps que gahèssin lo camin de cap au Burèu deus Ahars Maritimes entà obtiéner ua navèra zòna de prospeccion... Ua causa qui ne seré pas de bon obtiéner, adara qu’èran soletas. Mia que sospirava getant lo son espiar de cap ad aqueth bastiment de beton qui èra en suspart deu Solh. Qu’èra un carrat gris fanit qui quilhava un drapèu blu esperrecat suu quau s’aubiravan enqüèra quauquas estelas blanquejadas peus embrums. Quauquas minutas mei tard, après ua caminada de las bracas, las duas gojatas que’s trobèn davant aqueth edifici impausant. Pauhicadas, que demorèn davant la pòrta d’entrada. Ne sabèvan pas briga çò qui las podèva retiéner au lindau deu B.A.M... Èra l’apreension d’un aviéner incèrt ? O aquera inscripcion quasi esvanida qui las arcuelhèva e que n’avèvan pas jamei remarcat ? Dus mots pintrats d’un blu eslavat tant per tant legeders. Qu’ahroncilhèn los uelhs entà deschifrar çò qu’i avèva escrivut. Que lejón dab pena : Union Europeana...

Diu Negre

Inf. : www.diunegre.com

Quin occitan per 2018 ?

Un còp per an, que s’i cau tornar... Plear la huelha deus impòsts a la prèssa ? Quiò, tanben, mes shens qu’aquò... Quauquarren de mei important enqüèra : la lectura de « Quin occitan per deman ? ». Hòrt sovent, l’actualitat que m’i prèga, d’anar verificar se per cas, n’estossen pas seguidas, las recomandacions d’Eric Fraj. Quiò, qu’ac sèi, qu’ei modèste lo tipe, e a nat moment ne’s permet d’i parlar de « recomandacions », mes totun. Per tant modèste que sia, qu’ei mei avisat que la màger deus donaires de leçons, qui s’acontentan de redigir quauques articles o de cançonejar sonsaïnas vielhas. « Quin occitan per deman ? » qu’ei un tesaur, e qu’ei justament perm’or d’açò que’m hè dòu de constatar que uei lo dia, n’a pas aviat nat cambiament concrèt. Nat. Mei de quarante ans de militantisme, de reflexions, d’analisis e d’escambis amassats dens un libe, tà un resultat nul, sonque lo meriti d’ac aver hèit, e la valor intrinsèca de l’òbra. Qu’ei sharre. Mes atau, ne’s cau pas estujar la cara, n’a pas cambiat arren a la hèita (en tot cas dinc adara), e qu’ei un crèbacòr. Totun, au moment de la soa pareishuda, tots que s’avienèn tà’n reconéisher la grana qualitat e l’interès vertadèr. E de çò que’n sèi, n’èran pas nombrós a opausar arguments a l’autor au parat de las conferéncias qui seguín.

Alavetz : perqué n’avem pas considerat aqueth cap d’òbra com se deu, qu’ei a díser com un apèr tà’s melhorar, e non pas com ua òbra literària en occitan qui serveish lo noste interès en tot muishar « que’s pòrta plan, la nosta lenga, espiatz un pauc, un intellectuau qu’i consacra un libe ». Mes har a l’estrucci ne reglarà pas lo problèma, qu’ac sabem tots. Totun, au sortir de cada lectura, que senteishi ua sòrta d’estrambòrd au dehens, la hami de bastir quauquarren, o meilèu de tornar bastir. Pr’amor qu’ei açò l’enjòc màger, lo còr deu noste problèma : tornar har çò de mancat. Mes tà aviar l’annada de com cau, que’m soi dit qu’èra ua bona idea de se’n brembar. Un còp mei.

Joan-Nadau Commères

  • Publicat dens Éditos

1ièr roman de Miquèu Arnaud

Fa totjorn gaug de véser aparéisser en literatura nòstra un novèl vengut. Pròva que, malgrat una baissa preocupanta de la venta dels libres, d’unes afogats de literatura sabon trobar los camins de la creacion. N’es lo cas per Miquèu Arnaud. Anam pas botinhar nòstre plaser de véser pasta levar. La quatrena de cobèrta de son libre nos balha qualques indicas sus l’autor provençal. Entre maitas causas pòrta que d’ora Miquèu Arnaud agèt una enclinacion per la lenga e la cultura nòstras. Aquò lo menèt naturalament a escriure dins sa lenga d’èime e de còr. De tira, aquel obratge suspren. D’efièch, tre la debuta l’autor passeja son legeire dins un contraste entre traccion animala e veïculs futuristas, entre arcaïsmes e sciéncia ficcion. S’agrada a mesclar los genres. Ensaja d’enfaciar e d’explorar mantunes biaisses de viure, mantunas proposicions de desvolopament economic. O, puslèu, los met en parallèl dins un anar gaireben binari : un esclòp dins lo passat, un autre dins l’avenidor. L’autor daissa son imaginacion s’anar passejar suls camins traversièrs d’endemans tan improbables que politicament incorrèctes. Encara que... encara que l’utopia aja totjorn format part de la vida coma de la literatura. Sèm en l’an 2200, a l’epòca de la transvision electrooptica en Occitània Orientala, e las causas van tan plan e tan mal qu’en 2017.

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+