Uei : 14/12/2017

La gramatica deu Renaud

« E ua gramatica gascona de mei ! » diseràn los uns. « Enfin, lo biaish per bien pegar au mon parlar negue », se regaudiràn los autes, belèu originaris de La Boèira, Trensac o Biscarròssa o Morcens. « Esbrigalhamament suplementari », sospiraràn quauques uns. « E n’i aurè pas d’autas causas mei essenciaus a hargar e a hicar en moviment ? » demandaràn d’autes esprits critics e ahamiats d’accion? Solide, la defénsa e la promocion de l’occitan ne manca pas de braç e de criticaires. Egau, lo joene Renaud Lassalle a tribalhat. Lo debat ne serà belèu enqüèra alimentat. Petita espiada. 

David Grosclaude : « Ua lenga qu'ei un objècte politic »

Lo son purmèr libe « Los mots e lo baston » que pareishó lo 30 d’octobre passat. L’ancian conselhèr regionau encargat de la lenga occitana, David Grosclaude, que conta lo son caminament personau e professionau.

La Setmana — Perqué aver decidit de sortir un libe adara ? Çò qui’vs motivè ?
David Grosclaude — Escríver aqueth libe qu’èra au començar la volontat de har quauquarren com un compte-rendut de mandat deus mens cinc ans de conselhèr regionau. Puish a fin e a mesura qu’escrivèvi qu’èi ajustat causas, e qu’ei vadut aqueth libe. Mes qu’ei logic pr’amor que volèvi sustot explicar que la question lingüistica ei ua question hautament politica. Qu’explica la dificultat qui avem a har acceptar en França qu’aquera question sia tractada. Prumèr pr’amor la classa politica que la considèra com secondària, contrariament a la majoritat deus país deu monde. Tanben pr’amor la classa politica francesa qu’ei estada educada , formada a l’idea que la question de las lengas ditas minoritàrias ei ua question perilhosa qui risca de reméter en causa l’unitat de la Republica. Donc que vòu díser que la classa politica francesa ei ignoranta d’aqueth problèma e sovent incompetenta. Qu’explica las dificultats qui conti, a cada còp que volem progressar en aqueth domeni.

LS — Qu’avetz emplegat un ton « jornalistic » en descíver la vòsta istòria. Perqué aquesta causida ?
DG — Lo ton jornalistic qu’ei pr’amor que soi jornalista a la basa. Que i a los hèits, e l’analisi que vien après. Mes totun que prepausi ua analisi de la situacion en partir deu constat qui èi explicat abans a saber l’incompeténcia , lo desinterès — qui pòt anar dinc au mesprètz — cap a la question linguistica de las parts de hòrt de responsables politics. Tanben que parli de l’occitanisme qui coneishi plan. Que’m sembla qu’a tribalhat hòrt mes que dèu compréner que la separacion enter çò culturau e çò politic ei un tracanard qui pòt estar mortau. Que’n cau tirar las leçons. Lo monde associatiu qu’a hèit un gran tribalh mes se dèisha la lenga en dehòra de las questions qui dèu préner en compte lo monde institucionau que’s comdamna pauc a pauc a la marginalizacion. En clar la question de la lenga qu’ei tròp seriosa entà la deishar sonque aus politics, sonque aus associatius o sonque aus lingüistas. La lenga qu’ei de tots e qu’ei, segon jo, la clau deu son desvolopament Que’m haci amics o enemics mei dab aqueth libe, aquò rai ! Que disi çò qu’èi a díser e après que debatem. Mes sustot que volèvi explicar que non credi pas a la reflexion pura se non i a pas ua accion concrèta qui segueish. Qu’espèri d’aver hèit atau dinc adara. E puish s’aqueth libe e pòt ajudar a dar arguments a monde qui deven explicar lo lor engatjament a’us qui pausan questions que serà estat utile.

LS — I a passatges deu libe qui estón mei mauaisits a escríver, qui’vs demandén mei de reflexion, que non pas d’autes ?
DG — Que’m sembla que de contar lo men tribalh d’elegit qu’estó pro simple, com de contar l’episòdi de la grèva de la hami. Que son hèits, eveniments. Mei complicat qu’estó de m’arrevirar suu men caminament pr’amor qu’ei ua mescla de hòrt d’elements. Totun qu’èi essajat d’explicar la centralitat de la question lingüistica en amuishar que lo combat per la diversitat culturau e luta per la sauvaguarda deu planeta que son dus combats ligats. La cultura e la lenga son biotòps qui condicionan la nosta faiçon de pensar. Tanben qu’èi volut parlar de la transversalitat de la question de la lenga. Pensar que tot aquò seré copat de las preocupacions economicas, sociaus, ecologicas que seré condamnar l’òmi a víver en lo monde qui descriu Orwell en « 1984 ».

Inf. : http://lasetmana.fr/index.php/oc/oc-boutique — « Los mots e lo baston » de David Grosclaude (2017) — Ed. de l’ADEO Prètz : 12 € (franco de pòrt enviada en França)

Provença — Lo prèmi literari dels joves es lançat

L'Associacion per l'Ensenhament de la Lenga d'ÒC (AELOC) e l'associacion culturala provençala lançan lo prèmi dels joves 2017-2018 per la promocion de la lenga d'òc en Provença. Una persona sola o un grop de classas d'un establiment escolar (escòla, licèu, collègi) ont es ensenhat lo provençal, pòdon participar al concors literari.

Vos calrà realisar un projècte collectivament, que siá lingüistic, literari, istoric, scientific o encara artistic, amb per objectiu de desvolopar la coneissença e la practica de la lenga d'òc.

Enviaretz una ficha que presenta lo projècte amb vòstra realizacion, que trobaretz aicí. Avètz fins al 9 de decembre. Tres prèmis de 500 € son a la clau. La ceremonia dels prèmis se farà en setembre de 2018 al Grand Prèmi Literari de Provença a Ventabren.

Inf. : www.acp-ventabren.org — Mandar vòstre dorsièr a l'Associacion Culturala Provençala de Ventabren, BP 12. 13122 Ventabren o per mèl a l'adreça : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. — Site : www.aeloc.fr — Associacion per l'ensenhament de la lenga d'òc, AELOC, 8 bis av. Jules Ferry — 13100 Ais de Provença.

  • Publicat dens Culture

Los plan·hèits deu conde

Lo conde qu’ei un objècte privilegiat a l’encòp de la literatura, orau e comparada. Qu’ei vector d’interculturalitat. Quau ligam religa lo conde e lo mainat ? Perqué aqueth desir d’escotar istòrias e aqueth besonh deu ligam enter lo cantaire e lo mainat qui l’escota, que lo conde teish per la magia deus mots ?

Article sancèr 

Los plan·hèits deu conde

Lo conde qu’ei un objècte privilegiat a l’encòp de la literatura, orau e comparada. Qu’ei vector d’interculturalitat. Quau ligam religa lo conde e lo mainat ? Perqué aqueth desir d’escotar istòrias e aqueth besonh deu ligam enter lo cantaire e lo mainat qui l’escota, que lo conde teish per la magia deus mots ?

Lo conde qu’ei ua pura ficcion, un raconte brac, escriut en pròsa o en vèrs, sovent meravilhós. Que hica en scèna ua panoplia de personatges (dab un prenom caracterizat per un trèit fisic o un accessòri), qui viven ua succession d’aventuras. L’eròi qu’ei confrontat a ua quèsta iniciatica. La grana majoritat deus condes que mian a ua fin urosa. Lo conde que s’acaba sovent per ua formula de clausura atau com « e tric e trac, lo conde es acabat » e qu’a ua morau implicita. Qu’ei tanben destinat a divertir e a ensenhar en divertí’s. Que’s distingueish deu roman e de la novèla pr’amor que perpausa racontes d’aventuras dab l’acceptacion de causas de non pas créder. Qu’existeish nombrós genres de condes com lo popular, lo filosofic o lo fantastic. Lo conde qu’ei vector d’interculturalitat. Quau que sia la nosta cultura d’origina, qu’avem tots lejut o contat condes e lo noste patrimòni culturau qu’ei tanben basat suus condes que’ns contavan los nostes pairs, pairans o los nostes ensenhaires. Que’s crea doncas ua unitat culturau a l’entorn deu conde. Dab los sègles, mantuas versions diferentas d’un medish conde que’s son hèitas, pr’amor l’elaboracion deu còrpus que s’enriqueish segon los collectatges e los escambis.

Grana riquessa e grana fragilitat

Qu’estó transmetut de manièra orau, probablament despuish la preïstòria. Los condes qu’an traversat los sègles per mèdi de la memòria deus òmis. Que’s notavan traças de tradicion orau deus condes dens bon nombre d’òbras medievaus e las purmèras reescrituras deus condes oraus de la nosta èra qu’apareishen en Italia a partir de la Renaishença (fin deu sègle XIVau dinc a la debuta deu XVIau). Qu’ei en França, a la fin deu sègle XVIIau que los condes e coneishen un gran succès dens los salons mondans. Entà subervíver e víver, lo conde qu’a avut besonh un contaire e un collectaire. Au briu deu sègle XIXau, totas las nacions europèas que’s son dotadas d’un recuelh de condes nacionaus. França, lhèu per l’existéncia deus condes de Perrault, n’a pas realizat nat recuelh. N’ei pas sonque après la Dusau Guèrra Mondiau, jos la Quatau Republica, au moment de la reconstitucion de l’Estat, que lo país e comencè un tribalh de creacion d’un catalògue nacionau. Aquera enterpresa qu’estó miada per Paul Delarue, regent, vadut vice-president de la Societat Francesa d’Etnologia. L’edicion deu catalògue que compren 4 tòmes, qui s’espandeish de 1963 a 1977. La classificacion deus condes que’s segueish uei lo dia dab lo CNRS (darrèra parucion de la seguida deu catalògue deus condes/novèlas que data de 2000). Las purmèras collèctas de las tradicions popularas qu’estón enterpresas per l’Academia Celtica. Aquesta qu’estó en 1804 per tres sabents parisencs apassionats per « tots los monuments deus Cèltas, deus Gallés e deus Francs ». En 1805, qu’elaborèn un questionari entà miélher conéisher las acostumas e tradicions deu lor país. Qu’ei difusat de 1807 a 1830 e qu’ei destinat a las personas « mei esclairadas deus departaments ». A la debuta deus sègles XIXau e XXau, transcriptors qu’assegurèn la transmission de nombrós condes dinc a nosautes : Joan-Francés Bladé (1827-1900), Antonin Perbòsc (1861-1944) o enqüèra l’abat Vincent Foix (1857-1932). Lo sénher Bladé que creishó dens ua familha borgesa on las hemnas, la soa mair-grana e las serventas, li contavan legendas e condes e cantavan comptinas en lenga nosta. Que’u horguè la soa vocacion vertadèra de passaire. Que partí a pè sus las rotas d’Armanhac, de Bigòrra, deu Comenge, de las Lanas e que tornè transcríver fidèlament los racontes dictats peus interlocutors en lo lor dialècte nadau. Lo son purmèr recuelh « Condes e arreproèrs populars collectats en Armanhac » qu’estó publicat en 1866. Lo ròtle deus regents dens la subervita deu conde e la soa transmission qu’ei tostemps estat reconeishut. La formacion a la collècta que’s hasèva dejà a l’Escòla Normau, dont la purmèra qu’estó obèrta a Estrasborg en 1794. Célestin Freinet, pedagògue celèbre dont la pedagogia activa ei seguida dens las escòlas Calandretas, qu’èra especialista deu conde de tradicion orau. Los condes que son vaduts çò qui podem aperar un supòrt pedagogic. La Setmana qu’a cercat a en saber mei suus plan·hèits d’aqueth genre literari present dens los programas escolars deu primari enlà dinc a l’universitat.

Lo conde : un apèr pedagogic

Que sia dens lo primari, lo segondari o a l'universitat, lo conde qu'ei un genre literari qui ei plan present dens los programas escolars.

Lo conde que’s prèsta a apròchis pluridisciplinaris, a lecturas pluraus e que perpausa numerosas espleitacions tà la mestresa de la lenga (orau e escriuta). Aqueths apròchis que permeten de botar en plaça apèrs d’analisi deu raconte, d’estructuracion narrativa, utilizables en lectura, escritura e dens la mestresa de l’orau. Suzy Platiel, etnolingüista e africanista que publiquè un estudi suu « mainat fàcia au conde ». Dens aqueste, que pren exemple sus las societats africanas, on aqueth « besonh d’istòrias coïncideish dab la desvesada […]. En çò deus Sanan, populacion deu Burkina Faso, los condes dinc a las annadas 70 qu’èran, a partir de la naishença, partida integranta de la vita de tota la comunautat. […] Si demandatz aus Sanan a qué serveishen los condes, los vielhs que’vs diseràn alavetz : “ Los condes que serveishen a apréner a mestrejar la paraula ”. Dens lo desvolopament deu mainat, qu’ei cap a un an e miei e dus ans que lo lengatge en formacion non dèisha pas d’acompanhar l’acte en cors, segon Jean Piaget (1971), psicològue. Pertant ad aqueth atge, ne mestreja pas enqüèra lo lengatge. Totun dab la socializacion e l’alargiment deu son orizont, que s’aubreish au monde, la soa relacion dab l’aute que’s modifica e que vad curiós deus autes e de çò qui l’entorneja. Los condes que jogaràn un ròtle important dens l’aquisicion deus fondaments intèrnes e inconscients deu lengatge qui’u son indispensables tà passar las divèrsas etapas necessàrias a la soa mestresa. Ad aqueth atge, quan lo mainat demanda condes, que comença a passar l’estadi deus mots isolats tà non solament har frasas sancèras mes tanben las encadenar las uas a las autas dens aquestes racontes.

La socializacion peu conde

En primari, l’un deus objectius d’aquesir peus escolans qu’ei d’estar segur de si, de saber exprimir las soas emocions, de trobar las deus autes, d’estar atentius aus autes, d’ajudar e d’estar solidari atau com de respectar las règlas. Lo procèssus de socializacion que’s hè tanben dens las interaccions enter escolans e mèste puish enter escolans e pairs. Lo conde qu’ei motor de socializacion. La personalitat deus mainats que s’afirma enter lo moment quan començan a frequentar l’escòla mairau e lo quan acaban lo primari. L’aprenedissatge de la vita sociau qu’ei un deus aspèctes màgers deu desvolopament de la personalitat e, entad aquò, que’us cau integrà’s dens un grop. Los condes que transmeten valors aus mainats. Que privilegian lo rapòrt a l’aute. Catherine Velay-Vallentin, mèste de conferéncias a l’EHESS (Escòla deus Hauts Estudis en Sciéncias Sociaus), qu’arrejunh l’idea que lo conde participe au procèssus de socializacion en çò deu joen mainat « per tant que lo son eròi, anonime lo mei sovent, poderé estar tot lo monde. Qu’ei un joen, e las espròvas dont pateish que’u deven perméter de vàder adulte, de’s maridar e d’eretar d’un reiaume doncas governar en lòc d’estar governat, entad ac har, que’s cau liberar deus imatges parentaus ». La lectura e l’oralitat que favorizaràn lo desvolopament de l’imaginari, puish l’escritura a l’escòla primària. Lo conde qu’ei un supòrt privilegiat entà estimular a l’encòp las capacitats reflexivas, l’imaginari e la creativitat deu mainat dont la personalitat e las facultats cognitivas e son en plea construccion. Lo contaire que s’esfaça e n’ei pas jamei l’eròi, ni quitament partida beneficiària de l’istòria, çò qui dèisha tota libertat au mainat de se l’arrecaptar e d’identificar-se a un deus personatges.

Capture decran 2017 11 29 a 10.36.40

Lo conde de Camacruda que pertòca subjècte grèus com lo canibalisme e l’incèste. (DR)

L'identificacion aus personatges

Que i a la possibilitat de trobar dens los condes, personatges qui exprimeishen emocions viscudas peu joen e que’u permeten d’ajustà’s a la realitat a l’entorn. Lo mainat que’s va poder crear ua vertadèra identitat en hicà’s a la plaça deu eròi e en partatjar las soas experiéncias. Lo mainat que realizarà que poderé eth tanben har fàcia a las soas dificultats. L’identificacion qu’ei d’autant mei facilitada que l’eròi e pòrta un petit nom brac o ua etiqueta relativa a tèmas generaus o descriptius. Que’s pòt identificar a un personatge simpatic com a un personatge negatiu deu conde. D’un biais generau, los monstres, las broishas, los personatges esvarjants ne son pas sonque projeccions imaginàrias deus fantasmas que lo mainat e pòrta en eth : paur d’estar abandonat peus pairs, paur d’estar minjat, paur de la rivalitat fraternau, etc. Lo mainat que compren intuitivament que tot en estar reaus, aqueras istòrias que son vertadèras, qu’aqueths eveniments n’existeishen pas dens la realitat mes qu’existeishen com experiéncias interioras e com desvolopament personau.

Quin estudian los condes après la 6au ?

Au collègi, los condes e racontes que son au programa de sheisau. Los collegians que deven léger au mensh dus condes causits peu lor professor. Los objectius pedagogics visats que son l’estudi de la lenga e de l’estructura deu conde, la lectura analitica, la lectura de l’imatge e l’expression escriuda. Tres tipes de condes que son perpausats : lo conde a moralitat, lo conde orientau e lo raconte d’aprenedissatge. Las questions de compreneson que pòrtan sus l’estructura, l’esquèma narratiu e « actanciau ». Au licèu, a la diferéncia deus programas obligatòris deu licèu generau e tecnologic, lo programa deu bachelierat professionau que s’apita suus condes. En segonda professionau, los liceans qu’estudian lo caminament deus personatges e mei particularament los eròis literaris, l’evolucion d’un personatge, las valors qu’incarna e lo son impacte suu lector. En purmèra, un objècte d’estudi qu’ei consacrat a l’imaginari. Que’s questionan sus la foncion deus condes. Los condes e racontes meravilhós n’apareishen pas dens los programas obligatòris deu licèu generau e tecnologic. Lo conde filosofic qu’entra dens lo còrpus en purmèra literària sus l’estudi deu tèma « las reescrituras deu sègle XVIIau dinc a uei lo dia ». Que pòt tanben estar abordat dens l’ensenhament d’exploracion « Literatura e societat » en classa de segonda generau e tecnologica o au moment deus TPE en purmèra literària. A l’universitat, los condes que son abordats dens los programas d’istòria e cultura dens los estudis de Letras o dens los cursus especifics.

Compréner los tèmas deus condes

Lo rei que representa lo noste desir d’evolucion, la nosta facultat de discerniment L’eròi qu’incarna l’accion, la mesa en òbra deu cambiament
La hada qu’ei la nosta part de magia, d’inconscient. Los condes de Charles Perrault qu’abòrdan subjèctes deus pesucs e dificiles : « Peu d’aso » que conta l’interdit de l’incèste, « Cendrillon », la rivalitat fraternau e « Lo petit capulet roi », la temptacion sexuau e la separacion. Los condes que parlan de causas gravas, seriosas. Los tèmas abordats que son hòrts. Per exemple, « Lo prince graulha » que parla de la metamorfòsi, « Raiponce » de Grimm, de « l’embarrament ».

 

Entervista : Laurence Chenou

Capture decran 2017 11 29 a 10.41.13

« Après que contan dens las mairaus […] qu'ei important que posquin estar avalorats peu lor tribalh »

Originària de Pesenàs (34), Laurence Chenou qu'ei contaira. Que conta istòrias d'amistat, de saunei, de legenda e d'amor.

Professora de matematicas, qu’a descobèrt lo conde en 1996 : « Qu’èra mercés a Jean Porcherot deus talhèrs de l’arrua Raisin a Sent Estèfe. Qu’ei mercés ad eth qu’èi descobèrt lo conde en mitan escolar e que soi plan plaçada tà saber qu’ei un apèr pedagogic deus meravilhós. Tot en foncionar sus un mòde “ ludic ”, lo conde qu’estimula la capacitat d’escota, qu’estructura lo lengatge e capvath eth, la pensada », çò nse hidè la contaira. En 25 ans, Laurence Chenou qu’a format nombrós adolescents contaires en Eraut, dab tostemps ua « esmiraglada intacta ».

La Setmana — E perpausatz formacions dens las escòlas despuish annadas. Quin e’s debanan ?
Laurence Chenou — Que’s debanan dens lo circuit escolar, generaument en sheisau. Lo conde qu’ei au programa de francés de sheisau, que permet ua obertura. Sia que’s debana en classa sancèra dab l’acòrd deu professor, sia jos fòrma de club e, aqueste còp, qu’ei sus la basa deu volontariat. Lo principi qu’ei de non pas sonque tribalhar dab l’orau, los mainats n’an pas jamei lo tèxte de çò que contan. Que’ns hicam en cerc, dab arren tà escríver e lo contaire que conta. Que i a ua magia qui’s hè, lo conde qu’ei tan poderós, que hè lo son tribalh solet. Lo contaire que mia istòrias, qu’emberogeish dab devinalhas e jòcs verbaus, çò qui permet de guardar l’atencion, pr’amor escotar pendent ua òra, qu’ei hèra mauaisit. La setmana qui segueish, quan tornam, que’ns demandam « çò qu’avem contat l’aute còp ? De çò que’ns brembam ? ».

LS — Ei interessant de véder las versions de cadun deus mainats evolucionar ?
LC — Totaument ! Los mainats n’an pas comprés la medisha causa, n’an pas retienut la medisha causa. Que i a detalhs qui n’an vertadèrament marcat uns. Que i a mainats qui an ua memòria hèra estructurada, un conde qui durè 10 o 12 minutas, qu’ac van tornar díser en 2 segondas dab los temps hòrts. En tot cas, tot qu’ei aquiu, dab totas las personalitats, totas las istòrias que son aquiu.

LS — En primari, lo conde que hè tribalhar lo lengatge deus petits e tanben la lor socializacion. Ei la medisha causa taus collegians ?
LC — Qu’ei la medisha causa a tots los nivèus, tà las personas qui son sus un camin d’evolucion o en dificultat. Lo conde qu’a aqueth poder de balhar ua morau, shens estar moralizator, especiaument lo conde meravilhós. Que cau que l’eròi agi l’actitud justa, si ei lo cas, que s’escaderà a las espròvas, senon non. Au delà, lo conde que balharà còdis sociaus e especiaument en sheisau, qu’ei visible dab los condes faceciós. Lo conde faceciós que hè arríder los qui an lo medish còdi. Los mainats qu’aprenen chic a chic a contar dab la mea formacion, que’s fòrma capvath lo grop un còrpus de condes fin finala. Après, que’us contan dens las escòlas mairaus e primàrias per exemple. Qu’ei important que quan aprenen causas, e posquin estar avalorats peu lor tribalh.

LS — Que hè 25 ans que hètz aquò, avetz tornat contrapassar joens despuish, qui aurén guardar soviers deus vòstes cors ?
LC — Quan torni contrapassar joens, ne’us reconeishi pas briga, pr’amor qu’an d’ara enlà 25 ans, e après, que’us disi « e’t brembas ? » e que’m responen « Dauna, de las matematicas, ne’m brembi pas, mes de las istòrias que ns’avetz contat, ne las desbrombarèi pas jamei ! » (arríders).

LS — Despuish dus ans, qu’utilizatz lo conde tà d’autes projèctes. Quaus son ?
LC — Qu’ei capvath ua formacion que hasoi dab Marc Aubaret au CMLO (Centre Mediterranèu de Literatura Orau) a Alès en Gard. Despuish bèra pausa, qu’èi las matematicas e qu’èi lo conde, e tà jo, qu’ei complementari, que me’n vedèvi tà compréner a quin nivèu e a transméter. Marc Aubaret que m’ajudè a estructurar tot aquò. Augan, dens l’encastre de l’Acompanhament personalizat en sheisau, qu’èi perpausat un projècte sus las cartas mentaus. Dab lo grop d’escolans, que conti ua istòria, sovent un conde meravilhós long e dab arrevitadas, quauquarren de hèra estructurat. Que’ns demandam a la fin quaus son los lòcs de l’istòria, que dessenham suu tablèu tots los lòcs, lo castèth, la seuva, lo camin qui mia cap tà ua auta seuva, o un aute castèth. De la medisha faiçon, que dessenhi los personatges, on apareishen peu purmèr còp dens lo conde, puish los personatges qu’encontraràn, la broisha, lo gèni, etc… Suu grafic, que hèi aparéisher causas drin mei auxiliaras com las bèstias, los objèctes e a la fin, que hèi aparéisher dab sagetas los desplaçaments. Aqueth grafic qu’ei afichat sia dens la classa, sia au CDI, dens un endret on los mainats ac pòden espiar. La setmana qui segueish, que torni hicar lo grafic au tablèu e que’us disi de’m contar l’istòria. E l’istòria que torna, que’s serveishen deu grafic en se díser : « espia, aquò ne va pas aquiu, dab la sageta que vedem que va acerà e non ací ». Aquera carta mentau que’us ajudarà a trobar quin ei fabricada aquera istòria. Dens un dusau temps, que conti ua dusau istòria e que’us perpausi de har petits grops, que hètz la vòsta carta mentau, e que s’i escaden plan ! Que’us disi que d’ara enlà an un utís e aquera carta que se’n pòden servir tà apréner ua leçon de geografia, de matematicas o de sciéncias fisicas.

LS — Que cau que venga un automatisme ?
LC — Quiò ! Suzy Platiel, grana hemna, lingüista, que partí dens ua tribú africana, los Sanan, cap a las annadas setanta. Qu’ac hasó dab la mira de’us miar lo lengatge e l’escritura. E fin finala, que descobrí que justament capvath lo conde e la soa estructura, n’avèvan absoludament pas besonh l’escritura e capvath lo tribalh de l’oralitat, que sabèvan hèra plan educar mainats qui vadèvan adultes responsables dens lo lor grop sociau. Qu’a estudiat quin se debanava e l’ua de las soas explicacions èra que nosautes, qu’èm dens lo monde de l’escriut. Que legim d’ua faiçon lineara, un mot après l’aute e aquò ne’ns balha pas l’esperit sintetic, de logica, de construccion, de quin las causas s’articulan, e lo conde que’ns balha aquò.

LS — Avetz un conde qui v’agrada mei ?
LC — Qu’ei un conde fetiche mediterranèu qui m’estó transmetut per Jean Porcherot. Qu’ei un òmi qui parteish pr’amor n’a pas mei tribalh e qui s’arretròba a tribalhar tà un vielh òmi, un vielh savi. A la fin deu son tribalh qui durarà 10 ans, lo vielh òmi que’u balhè tres conselhs e qu’ei mercés ad aquestes tres conselhs, que l’òmi tornarà tà casa on encontrarà fortuna e l'amor.

  • Publicat dens Dossiers

Retorn sus accion

Solide, qu’apareish com un petit obratge pro domo. Mes lo libe recentament sortit deu David Grosclaude qu’es interessant. Espiada e impressions.

Pleitei pro domo belèu mes hòrt interessant aqueste petit obratge recentament sortit, titolat Los mots e lo baston. Qu’es escriut – en gascon (mes qu’existeish tanben ua version en lenga francesa) – per lo David Grosclaude qui torna sus son engatjament de mei de 40 ans per la lenga d’òc. Per eth, enqüèra mei que per d’autes defensors et promotors de las lengas ditas regionaus, n’es pas un simple passatemps, un léser o hobby de fin de setmana. Qu’es un prètzhèit arribat de la soa enfància bearnesa au « país deus monts e de las arribèra » on son pair, lo « Miquèu » (1926-2002), dab lo Rogèr Lapassade (1912-1998) e d’autes valents, militava per la lenga nòsta, dens l’encastre de l’associacion Per noste a Ortés, deu temps on èra « seccion bearnesa » de l’Institut d’estudis occitans (IEO).Per l'onor deu país sosténguer e per sa dignitat manténguer " com ic escrivó lo Pèir de Garròs, gascon de Lectora au sègle XVIau : ua citacion qu’aimava a rapelar lo Rogèr Lapassade…

Occitanisme : quin reng ten la femna ?

Se parlava autres còps de « patriarcat », ara de « dominacion masculina ». Lo movement occitanista escapa a tot aquò ? Òc e non, nos respondon d’unas femnas.

Foguèt una vision sasissenta. Pel tantòst del collòqui organizat lo 4 d’abril de 2015 a Tolosa per Convergéncia occitana e País nòstre (tocava a la fusion venenta de Lengadòc-Rosselhon e Miègjorn-Pirenèus), una sola femna prenguèt la paraula... Una catalana del sud. Tot lo demai de las intervencions foguèron menadas per d’òmes. Lo matin, èra presenta la candidata socialista Carole Delga. Es tot. La remarca foguèt faita al president de Convergéncia Joan-Francés Lafont qu’expliquèt tot simplament qu’una bona part de las femnas contactadas avián pas desirat prendre la paraula sus l’empont. Desinterès ? Pudor ? Mistèri. L’encargat de produccion d’Òc Télé, Stéphane Valentin, esprovèt las meteissas dificultats a trobar d’interlocutoras per una edicion del d’Òc Show... especialament consacrat a las femnas occitanas ! Èra a la fin de 2015 e lo subjècte causit èra las « femnas en lucha ». Mas aquí s’opausèron d’incompatibilitats d’agenda plan comprensiblas dins la mesura que, dins lo mitan occitanista, una bona part manca pas de trabalh.

p7 femna d oc

D’autras opausèron lor repugnància a parlar davant una camerà. Pasmens, trobam de mai en mai de femnas a de pòstes a responsabilitat al dintre de las grandas entitats occitanistas, que siá demest los quadres o dins los burèus d’associacions. Trobam encara de femnas que se fan ausir dins lo domeni cultural coma la creacion musicala. Trobam de femnas que van al front quand s’agís de militar o d’organizar d’operacions militantas, coma foguèt lo cas per las manifestacions Anem Òc. Trobam encara de femnas que s’engatjan politicament e que se marcan sus de listas electoralas. O avèm pogut constatar a las darrièras eleccions municipalas al dintre del movement « Bastir ».

Pasmens, qué que siá lo domeni, lo constat es totjorn lo meteis : n’i a pas pro. Avèm volgut menar la nòstra reflexion sus dos fronts.
Nos sèm interrogats sus l’existéncia d’un movement feminista e occitanista pel passat e sus l’integracion de las idèas feministas al temps nòstre. Emergiguèt un movement, cap a la fin de las annadas setanta duscas a la debuta de las annadas ochanta. Se diguèt tot simplament « Femnas d’òc »... En soma, del temps que l’occitanisme, fòrça politizat e militant, se calcava mai o mens suls movements d’extrèma-esquèrra d’aquel periòde. Fa tot juste quaranta ans. Fòra lo mitan, assistissèm encara a de scènas de sexisme agressiu. De femnas politicas o encara de femnas jornalistas politicas ne poiràn testimoniar, se pensam a l’afar de la rauba a flors de Cécile Duflot o encara als afars Sapin e Baupin. Quitament al dintre de l’occitanisme, se parla encara de mesa a despart o de refús a priòri d’escotar una persona del « sèxe polit ». A l’ora d’ara, quand se parla de tornar definir las basas de l’occitanisme (veire lo nòstre article sus La Dintrada dins lo numèro que ven), se cal tanben demandar se de fondamentals coma la paritat òme-femna son plan dintrats dins las mors. Coma nos o an fait remarcar de femnas qu’avèm interrogadas sul sicut, lo movement occitanista, al còr d’una cèrta societat, escapa pas a sos defauts. Se parlèt encara d’una necessitat de destriar çò bon e çò marrit dins la tradicion que nos emplegam a servar. La lexicografa Josiana Ubaud (que s’exprimís dins aquel dossièr) a menat per exemple un estudi tocant al lexic o encara als provèrbis misogins qu’an traversat lo temps. En soma, se lo movement en favor de la cultura nòstra se distinguís sus d’unes punts, d’autres nos menan a pensar que sembla totes los autres.

Retro : controvèrsia a l'entorn de la femna

Fa 40 ans tot juste, un debat sul sicut opausèt d'occitanistas « exiliats » a París a d'occitanistas demorats al país.

Entre la segonda mitat de las annadas setanta e la primièra mitat de las annadas ochanta, lo movement occitanista coneguèt el tanben de remolins a l’entorn de la plaça de la femna e de l’orientacion sexuala. Aquò consistiguèt en se demandar se se caliá contentar de transmetre la tradicion amb sos arquetips a còps retrogradas o alara integrar d’unas idèas que gorgotan amb lor epòca. « Per las feministas occitanistas s’agissiá de refusar de se contentar del ròtle de simple vector de las tradicions per la femna, çò nos a explicat l’anciana jornalista Rose Blin-Mioch, autora d’una tèsi sus la felibressa roja Lydie Wilson de Ricard, sabi que d’aquel temps, la meteissa question se pausava en Bretanha ». Femnas e omosexuals exiliats L’escrivan Alem Surre-Garcia (present a París a aquel moment) escriguèt mantuns tèxtes sul sicut dins las pauras revistas « Fòrabanda » e « Talvera ». Dins aquel match que l’opausava per exemple al militant viticòla Henri Fabre-Colbert (1914-2000) èran doas logicas que s’afrontavan. « Aviam volgut donar la paraula a de femnas partidas del país, e pas unicament per de rasons economicas, çò nos a dit Surre-Garcia, n’i a que son partidas en causa de tradicions que podián pas mai suportar ! Meteissa causa per d’òmes omosexuals qu’èran pas acceptats, que siá a la campanha o en vila ». Del costat dels occitanistas « locals », aquò passava mal. Òm parlava alara de « digressions parisencas » (sic), de monde desconnectats d’una realitat qu’èra encara pro rurala d’aquel temps. Coma o a soslinhat Josiana Ubaud (veire p.9) dins sas recèrcas, avèm eiretat de tot un corpus lexical e proverbial degradant per las femnas. Per ela, son la marca d’una crenta de las femnas, d’una ginofobia e de la necessitat absoluda de gardar las tascas quotidianas plan sexuadas e plan delimitadas.

« L'opressat opressor »

Mas aquel « match » se fasiá pas unicament a distància. Dins un document que nos es estat transmés per l’estudianta paulina Victoria Sibé, (eissit de las archivas del CIRDOC) constatèrem que d’unas occitanistas volguèron elas transmetre las valors del feminisme de l’interior. S’agisson de doas fuèlhas compiladas dins los annèxes dels actes de l’Escòla Occitana d’Estiu de 1978 a Vilanòva d’Òlt (47). Son lo rendut-compte d’un « talhièr de las femnas » organizat dins l’encastre de l’EOE. S’i soslinhèron ja las contradiccions entre l’idealizacion d’una civilizacion eterenca de l’amor cortés e... lo comportament de cada jorn : « èrem nombrosas, dins aquel talhièr, a sentir dins la vida de cada jorn e quitament dins l’Escòla d’Estiu, una contradiccion entre çò qu’avèm de viure ara e nòstre imatge fargat cada jorn pels sègles de civilizacion mediterranenca ont la femna non pòt èsser que “ del defòra ” o “ del dedins ” : la Maria a l’ostal e la puta a la carrièra ». E lo rendut-compte d’encadenar sus d’unes exemples de provèrbis misogines que florisson dins la lenga nòstra (veire encadrat). Qué que ne siá, aquel talhièr getèt las basas de l’inclusion dels principis del feminisme aplicats a l’occitanisme : « Lo nòstre prepaus es pas de nos batre contra los òmes mas de poder existir l’un còsta l’autre, e dins lo meteis temps (...) lo Mascle occitan (sic) non pòt èsser que viril e autoritari. Es a l’encòp oprimit dins sa condicion de mascle e opressor de la femna, EL QUE PENSAVA PAS ÈSSER QU’OPRIMIT PER L’ESTAT FRANCÉS ». Lo document es signat « Femnas d’òc », movement feminista efemèr que desapareguèt quasi en meteis temps que lo quasi ensemble dels movements occitanistas politics a la debuta del primièr mandat de François Mitterrand.

Exemples de provèrbis misogins - « Un ostal dins una vinha, una femna dins l’ostal, n’i a tant que cal » - « Tres olas dins un ostal, signe de fèsta, tres femnas dins un ostal, signe de pèsta » - « Del temps que lo colhon se crèba al trabalh, la femna amb un autre s’amusa a l’ostal » Sorsa : talhièr de las femnas, annèxa actes EOE 1978.

Literatura : estudiar mai las òbras femininas

Capture decran 2017 11 23 a 12.36.55Dins una comunicacion faita a l’escasença d’una Universitat Occitana d’Estiu consacrada a la femna occitana, l’ensenhaira Maria-Joana Verny s’interessèt a las « Escrituras femininas de l’après-68 » (cf. Actes UOE de Nimes 2013). Pesquèt especialament de poèmas militants dins las revistas « Viure » e « Obradors » o encara l’antologia bilingüa establida per Maria Roanet « Occitanie 1970. Les poètes de la décolonisation » (París, PJ Oswald, 1971). Indica que d’unes noms apareisson, especialament lo de Rosalina Ròcha (nascuda en 1946 a Alès) Marisa Ros e Coleta Deverdet. « Es Rosalina Ròcha qu’es la mai sovent presenta, çò escriu Maria-Joana Verny, Marisa Ros o es un pauc mens per çò qu’es de son òbra de creacion, mas dona de tèxtes de reflexion. D’autres noms i apareisson, coma aquel de Miquèla Stenta o d’Elena Gracia, que venguèt a l’occitanisme dins las annadas 40. Aquela militanta del sector pedagogic de l’IEO i dona doas novèlas dins los numèros 7 e 8 de 1966. De notar que l’expression en pròsa es una excepcion dins los supòrts que ne parlam. Rai qu’es estat totjorn mai aisit, per las lengas minoritàrias e per los escriveires que se cercan, e pas solament per las femnas, de començar per la poësia ». De son costat, Rose Blin-Mioch explora mai que mai las autoras del sègle XIX. Ne faguèt quitament un subjècte de tèsi puèi que s’interessèt a la correspondéncia entre Lydie Wilson de Ricard (fòto DR) e son òme Louis- Xavier de Ricard. Pendent sa vida corta (moriguèt a trenta ans) se contentèt pas d’èsser la protegida d’August Fourès, felibre roge d’Aude. « [Lydie] mostrèt que las femnas podián far quicòm mai que cargar lo vestit arlatenc... Aviá de coratge, aguèt lo de se batre per se maridar amb un comunard que la situacion èra pas encara segura, çò nos diguèt Rose Blin-Mioch, s’acordèt una libertat qu’èra pas permesa d’aquel temps : escriure a un òme qu’es pas de sa familha. E d’egala a egal. Es ela qu’escriguèt sas òbras occitanas, aprenguèt lo lengadocian de Montpelhièr amb Fourès e Tourtoulon. Amb son marit, partejavan las meteissas idèas, politicas republicanas, feministas e federalistas » (veire La Setmana n°948, p.10).

Paraulas de femnas

De qu’es lo sentiment de las primièras interessadas respècte a aquelas questions ? Avèm contactadas mantunas femnas implicadas de prèp o de luènh per la lenga e la cultura nòstras.

Avèm ensajat de destriar d’unes constats convergents e d’unes prepausses salhents a travèrs las personas qu’an acceptat de respondre. Las avèm contactadas pel biais dels malhums socials en lor pausant tres questions : « pensatz que las femnas son puslèu en arrièr o endavant ? » ; « pensatz que i a encara pro de sexisme dins lo mitan occitanista ? » ; « avètz ja patidas remarcas sexistas al cors d’una manifestacion, d’una acampada, etc. ». Caduna respondèt segon son sentit e segon son viscut. Son de personas de generacion, de mitans socials e de professions divèrsas. D’unas considèran lo sexisme plan present, d’autras o an pas sentit particularament.

Òmes davant, femnas darrièr

Primièr constant pro recurrent : lo fait que las femnas occitanistas se meton pas gaire endavant sus l’empont. Per las grandas escasenças (manifestacions, collòquis, taulas redondas, etc.) las voses que se fan ausir son sovent masculinas. Òm vei mai que mai las femnas a l’obratge sul terren, dins de foncions administrativas (per de pòstes a responsabilitat o pas) o d’organizacion mas pas gaire per far de representacion. « Lei femnas son un motor de l’occitanisme mai dins leis accions de granda importança, quora regardatz de manifestacions grossassas, me pareis pas èstre ben en avant, çò pensa la jornalista provençala Amy Cros, l’ai remarcat, per exemple, a Castelnòu d’Arri, embé de taulas redondas pron masculinas. Aquo’s pas una acusacion, mai un constat ».

Lo sexisme present d'en pertot

Segond constat recurrent : lo sexisme es present dins lo mitan occitanista pr’amor es present en-defòra. Logic ? Evident ? Descobèrta de l’aiga tebessa ? Benlèu, mas es aparentament necessari d’o rapelar. « Lo mitan occitan escapa pas al patriarcat puèi qu’evoluciona dins una societat patriarcala, çò pensa la cantaira e flaütista Maud Seguièr, lo sexisme es mens violent dins las estructuras qu’an de foncionaments vertadièrament democratics. Mas per capitar d’aver una egalitat òme / femna, cal una vertadièra discutida e soscadissa sus aquel subjècte ».

Lo sindròm mediterranèu

Un tresen constat : una tradicion pro « masclista » del costat de las ribas de Mediterranèa en contradiccion amb las valors de convivéncia cantadas d’en pertot pel movement occitanista. « Ai assistit a de collòquis (coma intervenenta o dins lo public) onte, per un còp que i aviá una femna a la tribuna, la sala se vugèt de la mitat de seis òmes, çò nos a dit la lexicografa e etnobotanista clapassenca Josiana Ubaud, lo considèri coma un escup vertadier. Mai en faciada, [los occitanistas] son “ trobadors-convivéncia ” e bla bla bla ! (...) Es dificil de comparar lei medalhas en matèria d’orrors... Mai diriáu que la part mediterranèa d’una part dau territòri arrenga pas lei causas ».

En soma las dificultats patidas per las femnas d’òc semblan tot simplament las dificultats patidas per las femnas dins lo monde occidental. Sus son blòg albergat pel jornal en linha Mediapart, la cronicaira Ségolène Roy parla d’una dominacion masculina « omnipresenta e invisibla ». Valent a dire qu’a pres de formas a còps mai insidiosas que non pas una publicitat porno-chic o encara d’agressions fisicas de totas menas. « La dominacion masculina es d’en pertot, çò escriu Ségolène Roy, dins la nòstra lenga quotidiana, dins lo nòstre biais de carrejar un nenon de sèxe femenin o masculin, dins la galantariá, dins lo “ ieu ” filosofic, dins lo biais de far l’istòria, dins la negacion d’aquela dominacion e duscas dins las conquistas de las femnas que se viran contra elas ». Los occitanistas poiràn despassar aquel fait ?

Virginia Lago, ensenhaira, Tolosa

Capture decran 2017 11 23 a 12.40.55

« Èi pas l’impression que las hemnas aucupen lo davant de l’empont. Ei meslèu l’impression de las véser s’encargar deus ahars, de la vita vitanta... Aquò dit, solide que i a tanben hemnas qu’aucupan plaças mès importantas »

Alícia Champollion, estudianta, Antíbol.

Capture decran 2017 11 23 a 12.41.03

« Coma lo mitan occitan es puslèu un mitan de classa mejana, si plaça dins la nòrma. Es a dire qu’es puslèu d’acòrdi sus li idèas feministas mas amb encara de comportaments sexistas, coma dapertot »

Amy Cros, jornalista, Nimes.

Capture decran 2017 11 23 a 12.41.08

« Ieu cresiau que lo mitan occitan èra diferent. Mai i ai descubert lei memei guèrras pichotas qu’animan cada mitan militant. Se tracta pas especialament de la condicion feminina, mai dei enjocs ideologics mai especificament »

Maud Seguièr, intermitenta de l'espectacle, Montpelhièr.

Capture decran 2017 11 23 a 12.41.17

« Personalament soi pas victima de comportament sexista dins las associacions ont trabalhi perque avèm un foncionament de grop vigilent sus aquela question, e qu’avèm un foncionament orizontal ».

Josiana Ubaud, etnobotanista e lexicografa, Montpelhièr.

Capture decran 2017 11 23 a 12.41.13

« Nos fau provar, de lònga provar, provar tres còps mai, que siam autant legitimas que leis òmes. Mantuna a donc abandonat lo combat talament es usant... òm pòt pas èstre eiretier d’un lexic abominable envèrs lei femnas, de provèrbis vergonhós, de rabaissaments perpetuaus a travèrs aqueste lexic e lei dichs provèrbis (sens degun equivalent per leis òmes) sens que i ague de consequéncias sus lo present ».

 

Dorsièr signat de Clamenç Pech dins lo numerò 1057 de La Setmana, paregut lo 19/08/16

  • Publicat dens Dossiers
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 
Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+