Uei : 22/09/2017

« Esclarmonda de Perelha », un roman istoric d'una grand sensibilitat

 

Raimonda Tricoire es segurament una autora de descobrir. Personalament la coneissiái de nom, mas d’ela aviái pas encara legit res. Quin pecat d’aver esperat tant de temps sens ensajar de trevar son imaginari ! Un imaginari plan enrasigat en tèrra comtadina de Foix. Sabiái l’autora occitanista. D’alhors, d’aprèp la lectura que veni de far del seu roman « Esclarmonda de Perelha, martira catara », es evident que Raimonda Tricoire èra una occitanista afogada. Los qu’an legit lo libre e los qu’acabaràn per lo legir un jorn, se son onèstes - çò de qué soi solide - me poiràn pas contradira. Emai s’a fòrça escrich en francés, Raimonda Tricoire a tanben escrich qualques obretas en lenga nòstra. A fach l’esfòrç d’escriure en occitan, çò que pròva plan son engatjament per l’illustracion de la cultura. L’escrivana foisenca aviá l’anma patriotica.

« Na lonja lonja viá » o aver 20 ans dins las trencadas

Sebastian Berry es un escrivan estranh, probablament tan embalausissent coma son país d’Irlanda. Sas òbras son d’una granda densitat. Son sovent inspiradas per son pròpri roman familial. Va cercar e cavar dins la memòria e los secrets de familha. Mas l’autor es un vertadièr patriòta irlandés. Son inspiracion la va tanben posar dins l’istòria e los paisatges de son país. Es un grand e vertadièr escrivan enrasigat. Çò que ne fa son fachin e son universalitat. Sens èsser un especialista de la Bèlas Letras nimai un miraclon en enologia, me pòt arribar, qualques còps, de comparar la literatura al vin. D’unas òbras, mai que mai los romans, pòdon èsser espessas jos la lenga e d’autras pus clarinelas. N’i a que rajan lo solelh, leugièras coma un vinòt vengut en Occitània ; mentre que d’autras son mai pesugas, faissudas coma un vin cargat de tèrra fòrta. Al sègle XIXen èra de mòda d’escriure cargat. Semblariá que Sebastian Barry siá estat influenciat per aquel biais d’escriure. Un biais d’enfaciar la frasa, amb de subordonadas, aquí ne vòls, aquí n’as. Es una opcion que se vòl classica per referéncia als sègles passats. Es un mejan d’expression que sembla convenir a Sebastian Barry. Per ma part auriái presat una escritura mai cristallina, mas lo sicut narratiu causit per l’autor s’i seriá pas pretat. A i soscar plan, l’autor irlandés a fach correspondre temporada de narracion amb estil escriptural. Emai dins una òbra tras que sorna coma aquesta, Sebastian Barry a l’engèni de s’impausar una descripcion menimosa dels paisatges. Dins las peregrinacions involontàrias e plombadas de son personatge principal, se sap arrestar sus un detalh. Sap descriure l’infèrn d’un monde en guèrra. Malgrat lo canon tronèsse de totas parts, al mièg d’un patiment insostenible, percevem la beutat dels camps cultivats e dels bòsques que son provisiorament passats per malhas. Entre doas canonadas los aucèls troban la fòrça per cantar mentre, qu’a la sason, las amoras amaduran suls romencs de las qualques randuras que son pas encara estadas lauradas per la mitralha. Lo personatge central d’aqueste roman, Willie Dunne, es un dròlle sensible. Talament qu’a d’unes moments pòt paréisser per ninòi.

Un gojat que partís a la guèrra en s’imaginant que la guèrra es pas qu’una aventura coma las autras. Aquò me fa pensar que n’i a que partisson a l’aventura de la guèrra per aver pas a partir a l’aventura de l’amor. Lo jove irlandés, coma totes los jovents del monde - lo tèma es universal -, abans d’i èsser confrontat per a de bon, crei e pren la guèrra per un jòc. Quand comença d’i metre los pès, se maina lèu que son figas d’una autra desca. En aquestas temporadas del centenari de l’afrós chaple de 1914-1918, me sembla judiciós d’aver revirat e publicat aquel roman de Sebastian Barry. Es d’ont mai oportun que fins ara se coneissiá pas, o gaire, la vision irlandesa del conflicte. Quitament se se tracha aicí d’un roman, ne demòra pas mens que l’autor a segurament apevat sa narracion sus de testimoniatges o/e de documents fisables. L’obratge es d’ont mai emocionalament cargat qu’a l’epòca d’unes Irlandeses se batèron sul continent dins las armadas de l’empèri britanic, mentre qu’en Irlanda la lucha de liberacion nacionala èra a se debanar (Pascas sangnosas de 1916). Aquelas tensions politicas avián, plan solide, de consequéncias sul moral dels soldats levats en Irlanda. Son causas que tranpareisson dins lo roman, siá clarament a d’unes moments, siá en filigrana a d’autres. Dins aquesta òbra, l’autor retracha las misèrias de la guèrra, l’inumanitat e la barbaria de la guèrra. O fa tocant a sos aspèctes materials, mas subretot morals. La guèrra assalvatgís l’èsser uman, lo fa regressar fins a un estat primitiu, bestial. La sexualitat del guerrièr es redusida a l’estricte assoviment d’un besonh natural dins lo cal la patenària compta pas per res : « Quò era malaisat per sa testa d’aimar e de se pensar d-a l’avenidor quante podiá pus sentir sos pès ». Dins aqueste roman i a de passatges punhents sul l’avaliment dels sentiments umans. Atal l’autor nos significa que l’infèrn de la guèrra es gaireben la mòrt de tot. Es un pauc la mòrt abans la mòrt. Cada subrevivent sap qu’es un sursitari. Atanben lo pelut de las trencadas, que siá irlandés, francés, anglés o alemand, quand ven pas completament fòl, es pasmens incapable d’investir sentimentalament. N’arriba a aver un encefalograma emocional planièr. Sa convalescéncia serà longa. Urosament la pulsion de vida torna, a passas, prene lo dessús. Las nafraduras assanissan pauc o pro, segon lor pregondor.

E tanplan, sul fems de la guèrra, qualques generacions enlà, pòt butar una flor resplendenta de literatura. Sebastian Barry es aquí per ne portar la pròva. Seriá benlèu tròp long de ne parlar e coneissi pas pro la biografia de l'autor, mas per aqueste libre se poriá parlar de memòria transgeneracionala e quitament de « roman familial ».
Demest la negror de la guèrra qualques còps se pòt escàser un miracle, coma per exemple lo de poder prene un banh caudet dins una banhadora vertadièra al moment ont los soldats o esperavan lo mens. D'aquel fach, probablament collectat, l'autor ne fa sa mèl : « L'aiga lo tocava coma una maire, apasimava sos braces e sas chambas, rialava lo torn de sas naturas coma la lonja chabeladura d'una amanta ». Dins la narracion de Sebastian Barry la poesia es pas jamai plan luènh.
« 'Na lonja lonja viá » es un libre d'una grand umanitat, ont l'autor es anat cercar sos mots e sas frasas al mai pregond de sos sentits. Se tracha d'un roman poderós dins lo qual l'autor recorís sovent a la simbolica. A long long way ; 'Na lonja lonja viá en occitan, es un roman espés que fa 290 paginas. Sa revirada es de Joan-Pèire Lacomba. La transmudason d'una lenga a una autra es una curiosa alquimia. Solide que per aquesta revirada Joan-Pèire Lacomba volguèt crear una lenga literària que pegue al pus prèp a l'originala. Emai i capitèt remirablament plan. Pasmens, semblariá que lo reviraire aja causit de s'enfonsar dins las prigondors d'una dialectalizacion plan quichada, quand es pas de se negar dins los abisses engerdables d'una josdialectalizacion castratritz. Soi pas solide que l'eqüacion : « far mai josdialectal per far mai literari », siá la bona. Mas, coma cadun sap, tot aquò es pas qu'una question de sensibilitat…

Inf. : « Na lonja lonha viá » de Sebastian Berry. Edicions « Letras d’Òc ». Acabat d’imprimir pel primièr trimèstre de 2017 — 290 paginas.

Sèrgi Viaule

Las edicions Letras d'Òc al Salon del Libre de Banhèras de Bigòrra (65)

Las edicions Letras d'Òc - Camins seràn presentas al Salon del Libre de Banhèras de Bigòrra (65) dissabte 30 de setembre, de 10 o a 19 o, e dimenge 1ièr d'octobre de 10 o fins a 18 oras.

Sortida recenta : « 'Na lonja, lonha viá » de Sebastian Barry, Willie Dunne, jove soldat irlandés, que viu dins las orrors de la guèrra de 14-18 sus la tèrra de las Flandres, es un eròi innocent d'aquel roman istoric de Sebastian Barry. Al mièg dels combats e del carnatge, Willie descobrís la complexitat de l'aventura umana (296 paginas — Prètz : 25 €, traduch de l'anglés en occitan per J.P. Lacombe)

Sèrgi Viaule faguèt la critica literària d'aquel libre dins La Setmana n° 1083. La podètz retrobar aicí. 

Inf. : www.salondulivre-pyreneen.fr — Site : www.letrasdoc.org — Mèl : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Lo Jaume Chauvin es mòrt

Lo Jaume Chauvin es mòrt. Lo país de Combralha es en dòu, en grand dòu negre. Mas lo monde de Combralha zo saben pas. Saben pas jamai quand lor 'rieba lo dòu, quand son en dòu, que dòu deurian portar. Zo saugueren pas mai quand moriguet Granier.
Son dòu, lo porteren pas 'laidonc. Portatz dòu, monde de Combralha, portatz planh, grumilha, grand tristum, monde de Lemosin, d'Auvernha, chantatz grand planh, monde d'Occitania, un poeta es mòrt.

Portatz planh, chantatz planh, jugatz regrest a charamela, planh de fuec mai de sang, 'près 'quò silenci. Au país de Combralha, lo Jaume Chauvin, poeta-pastor, es mòrt. Portet sa joia mai sa crotz, siguet de crana presencia au monde, activa, militanta, revolucionaria, siguet d'esperitalitat prunda, nuirida de tot çò que l'umanitat, d'aqui lai, pòrta d'eime. Que n'autres, dau mens, li gardessam memòria.

Adiu, mon Jaumeton, coma te disias amistosament dins tas letras. Jaumeton, quasi saumeton, saumeton asinon de Diu, asinon pòrta Diu. Adiu mon Jaume, que tas cendres, coma un fum d'estialas, n-anessan pòuvera au chamin de sent Jaume.

 

Jan dau Melhau

 

 

Inf. : Dau Jaume Chauvin se poden trobar a Las Edicions dau chamin de sent Jaume :

RETRACHS QUE RACONTES, 'na vintena de textes corts que parlen mas de l'essenciau en nos campar dau monde de Combralha, son monde, sovent de familha. L-i chercharetz pas la riseia, que la trobariatz pas - l'umor si ! -, la vita l-i es aspra, negra, violenta, mas la lenga de prumiera borra, l'estil de mestresa crana : aitau dau sorne nais la lutz.
Prètz 12 euròs, pòrt compres.

CHANTS D'ORFEU. Jaume Chauvin, dins son òbra convida tanbe Narcissi mai lo quite Adonis, mas lo convida tots au país de Combralha, ente es la serp d'Euridicia, la font de Narcissi, lo singlar d'Adonis. E lo grand buòu dau sacrifici pais los prats en flors de las tapissarias d'Aubusson. Orfeu, biais de Criste davant ora, un Criste violonaire que minja pas de charn au país que ne'n viu, de braiaud a maselier. Jaume Chauvin lo fai viure en Combralha coma Bruegel, lo vertadier, en Flandra o Dürer en Franconia. Aitau vesin, lo mite se reviscola, lo mite es viu, es d'aüei, es nòstre. E los imatges dau Jan-Marc Simeonin 'chaben de lo nos rendre pròpche.
Prètz 15 euròs, pòrt compres.

Literatura — Quin avem tuat las nostas vilas ?

L'autor Olivier Razemon (©Jeanne à vélo) que serà a Besièrs aqueth dijaus entà presentar lo son navèth libe « Comment la France a tué ses villes ». Lo jornalista/reporter independent que tribalha peu jornau Le Monde. Lo son blòg L'interconnexion n'est plus assurée, qu'ei vadut ua referéncia suu subjècte de la mobilitat.

Hòrt deu succès deu son libe passat « Le pouvoir de la pédale », que torna dab « Comment la France a tué ses villes ». Veirinas vueitas e escuras, estòrs metallics baishats, Calais, Agen, Avinhon, Lunéville, la crisi urbana que roganha las prefecturas e sosprefecturas, e las destruseish de l'interior. L'autor que s'indigna de l'ofensiva deliberada de la grana distribucion en periferia qui tua los comèrcis deu còr de vila e deus barris ancians, en « sacrificar los emplecs de proximitat ». Qu'obsèrva las consequéncias suu territòri, e los mòdes de vita hòrtament ligats aus mòdes de desplaçament.

Inf. : Libreria Claretons des sources, 15 arrua de la Coquille — 34500 Besièrs — « Comment la France a tué ses villes » — Collection Diagonales — Tarifa : 18 €.

 

Literatura : Joasiana Ubaud nos porgís una reflexion sus l'estetica païsatgièra

Se tracha d'una segonda edicion de l'obratge, justificada per la demanda fòrta del public que la primièra foguèt lèu agotada. Aquesta es estada a pro pena augmentada talament la precedenta èra ja complèta. Just i foguèt portat qualques mesas a jorn. Una actualizacion necessària que, coma o fa condreitament remarcar l'autora, las sciéncias avançan cada jorn un pauc mai.

De mercés a n'aqueste obratge, mas tanben a las conferéncias e autras formacions que Joasiana Ubaud prodiga davant de publics de professionals o d'amators dels païsatges, fa temps que l'autora sensibilisa a la salvagarda dels païsatges miègterranencs. Aquesta contribucion a la transmission de la cultura païsatguièra miègterranenca es pas totjorn aisida de prepausar. L'autora o sap ben pro qu'es de contnh confrontada a d'elegits o de professionals del sector que sovent se trachan d'aquel patrimòni coma d'una figa. Atanben, li arriba condreitament de parlar d'incultura de la part dels decideires uniformisaires que matrassan cada jorn un pauc mai lo nòstre environament familièr.

L'escarniment benlèu mai visible d'aquelas politicas dessenadas de subtitucion païsatgièra se vei sus las ribas de Miègterrana, mas tanben al delà. Joasiana Ubaud balha l'exemple significatiu de la tissa qu'an pres Comunas e Conselhs Despartimentals de transplantar, dins gaireben totes los giratòris rotièrs, d'olivièrs venguts d'Espanha o de Portugal. Arriban a ne carrejar fins en Albigés e benlèu plan pus naut. L'autora ne fotografièt un en Bigòrra !

Aqueste libre de Joasiana Ubaud es un obratge de sensibilizacion a la lectura del païsatge miègterranenc. Se pòt enfaciar coma un manual d'engimbradura païsatgièra. Es una contribucion a la preservacion de l'identitat miègterranenca d'una part d'Occitània. D'alhors, l'autora fa de longa l'anar-tornar entre lenga, literatura e botanica. Grand gaug qu'agèm de gaitas coma ela per velhar a n'aquel patrimòni, a n'aquela cultura milenària d'alestiment païsatgièr. Nos devem totes sasir d'aquestas coneissenças e demorar vigilents a una lectura, mas subretot a una escritura, occitanas dels païsatges nòstres.

Aqueste libre es un long viatge en Provença e Lengadòc-Bas. Una visita menimosa, facha a passes menuts de flandrin. Joasiana Ubaud nos convida a levar lo cap e regassar de longa quand traversam lo campèstre miègterranenc. Causa que siem de mens mens acostumats de far. D'un autre latz, cal ben reconéisser qu'a l'ora de l'automobila, la causa es pas mai possibla en defòra d'unes moments dedicats.

L'obratge apren a legir l'istòria dels sitis. Cada associacion arbre/airal exprimís un messatge daissat per lo, o per la, que caussiguèt l'esséncia per l'endrech. Que siá aièr o d'uèi, l'acte de bartir e de plantar es pas jamai estat neutre. Carrèja totjorn una significacion que s'adreiça als vesins coma a las generacions futuras.

Tot al long de l'obratge, Joasiana Ubaud recorrís als autors occitans per illustrar e quelques còps venir sosténer sos dires, afortir una assercion. Aquel biais d'enfaciar son trabalh es pro unic. Es segurament la sola etnobotanista a aver una coneissença tan prigonda de la literatura nòstra. Per cada arbre presentat, marcaire social o d'usatge, balha una patrocada de citacions literàrias. Sa paleta d'autors es immensa, incluís totas las epòcas e totes los genres literaris, emai se, plan solide, la poesia i es predominanta. Atal, aquel libre de botanica es, causa inesperada per aquela mena d'obratge, remirablament mirgalhat de verses e dichas popularas. Son erudicion tocant gaireben totes los domènis de la cultura occitana li permet de cavar prigond sos estudis païsatgièrs, tant es vertat que la botanica, coma totas las autras sciéncias, se pòt pas isolar. En filigrana i a tanben qualquas amiras istoricas tocant lo país.

Aquel libre es un obratge de vulgarizacion que parlarà a totes, ensenharà a totes. Es un libre d'educacion populara, un obratge d'esvelh e de salubritat publica a metre dins totas las mans dels aprendisses païsatgistas. Es de plànher que d'autres estudis, dins maites domènis de l'activitat umana, siaguen pas menats coma Joasiana Ubaud mena sas recercas dins lo domèni etnobotanic. Son libre es lo plaidejat d'una avocata del maïsatge miègterranenc autentic. L'autora s'insurgís contra la politica del tot-torisme quand aquesta es unicament apevada sus l'artificialitat e la negacion de la cultura autoctòna. Atanben, son libre es un requisitòri energic contra la farlabica dels païsatges engimbrats per de sembla engenhaires païsatgistas que coneisson pas las possiblitats que balha l'arcolan de la vegetacion miègterranenca. Joasiana Ubaud convida las gents d'alestir armoniosament lo païsatge miègterranenc tal coma se faguèt desempuèi quasi l'Antiquitat, amb, a l'epòca, l'introduccion en Occitània d'esséncias novèlas.

D'uèi, a voler far exotic e a voler a tot pèrdre importar d'arbres estrangièrs jos nòstre cèl, n'i a que s'i copan lo nas. L'autora balha l'exemple significatiu del palmièr en Lengadòc-Bas. Aquela tissa de voler aver mai de palmièrs sus las avengudas de Montpelhièr que sus las de Sevilla, còsta car als contribuables Clapassòls. Per cas d'ivèrn un pauc mai freg que los autres, los gastes son importants, quand es pas l'ecatomba. Semblariá que n'i a qu'an pas páur d'escometre sus lo rescalfament climatic ! Que lo palmièr siá pas completament adaptat a las regions occitanas miègterranencas, los promotors de la Florida occitana s'en chautan coma d'una pimpanèla. Dins aqueste obratge, Joasiana Ubaud denóncia de longa lo « qué-que-siá-ont-que-siá ». Parla d'impostura.

Se pòt pas parlar d'aqueste « D'arbres e d'umans » sens parlar de las illustracions iconograficas. Las fòtos, totas de color, son de l'autora. Son estadas presas a las quatre sasons per mostrar los diferents cicles de la vegetacion. Aquestas venon completar las demonstracions escalcidas dins l'obratge. N'i a una soma considerabla e son totas lisiblas del primièr còps d'uèlh.

Dins un estil personal, amb un anar permanent entre sciéncia e literatura, Joasiana Ubaud nos ofrís una reflexion positiva sus nòstra cultura e nòstre biais d'enfaciar lo monde. Nos porgís de qué soscar a nòstras relacions amb l'arbram. Es un libre que liga « sciéncia e consciéncia ».

Inf. : « Des arbres et des hommes »  de Josiana Ubaud — Edicion Edisud. Acabat d'imprimir en abrial de 2017 — 364 paginas.

 

Sèrgi Viaule

Eròïs de papier

« Son leis eròis de deman, lei libraires e lei bibliotecaires » me disiá una amiga professora de castilhan mentre que marchaviam ambe leis escolans nòstres dins Barcelona sus lei piadas dau Borèu de Gaudí, lo roman policier d’Aro Sainz de la Maza. M’explicava la dificultat de faire legir dins una societat de l’informacion d’outrança. Dangier culturau e politic d’una societat sensa libres : siam a la darnièra etapa de la subrevida dei militants de la lectura. « Lei librariás independentas son a morir una-a-chauna. Nos fau encoratjar aquelei que fan de talhiers dins lei ciutats, que barrulan per vendre, que tòrnan lo libre a la vida videnta ».

Mai qué ven lo rituau de la lectura ? Coma i pensar ? Sollicitats per lo tot numeric, nos manca lo temps per se prene un obratge, per lo pausar, per lo recaptar, lo temps de lo careçar, de lo sentir, de lo respectar ò de lo descantonar, de passejar per eu, cercar l’ombra, lo liech, lo burèu, la cadiera, lo lum, la lutz, lo bòsc, la platja, lo laus que li conven. Nos manca tota una environa desliurada deis imperatius modèrnes, nos manca un espaci dubèrt au temps de la lectura.

Nos fau desliurar l’esperit literari de sa gàbia. Lei vacanças d’estiu fan bofar un vent novèu sus lei platjas nòstras. Ai vist de caravanas polidas carrejar d’obratges de totei menas sus lei camins dei vacanças. Se calan dins la sabla per vendre sei colleccions de pòcha, pròche de la veitureta dei glacets e dei chichis. Lei grands editors jògan lo jòc mai tanben de libraires ò lectors independents. Es vengut lo temps urós dei bibliotècas barrulairas ! Es a la mar que se pesca lo lector ! Esperem, coma la cigala, que siágue pas sasonier. Es tras qu’urgent de trobar lei mejans novèus per anticipar lei metamorfòsis de l’arma encoratjadas per una societat d’ecrans.

Matthieu poitavin

  • Publicat dens Éditos

CIRDÒC — Quaus son los libes qui v'an hèit viatjar ?

Lo 14 de genèr, lo Centre Internacionau deu Desvolopament de l'Occitan, lo CIRDÒC, qu'organiza ua velhada literària suu tèma deus libres qui ns'an obèrts au monde. « Pendent aquela serada, la Mediatèca occitana se transformarà en grand salon de lectura “ babelian ”, que cadun i poirà causir son environament, son espaci, sa posicion per partir en viatge d'un continent, d'una lenga, d'un tèxte a l'autre », çò precisa lo CIRDÒC.

  • Publicat dens Culture
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+