Uei : 22/05/2018

Opinion/Literatura de Jacme Taupiac : Qu'es aquò l'occitan ?

Lo punt de vista d’Hervé Terral, criticat per Jacme Taupiac.

Fa qualques annadas me trobavi a Saint-Martin-d’Estréaux, localitat de 860 abitants, situada dins lo departament del Léger (en francés « La Loire »), complètament al nòrd-oest del departament qu’a Roanne coma cap-lòc. Foguèri estonat de veire, sus la plaça del vilatge dos monuments ; en primièr un monument dels mòrts que portava un requisitòri ferotge contra la guèrra, ambe la frasa : « Maudite soit la guerre et ses auteurs ! » ; en segond, un autre monument, pus pichon, ambe una inscripcion en latin : HINC INCIPIT PATRIA JURIS SCRIPTI « Aicí comença la patria del drech escrich ». Aquò voliá dire qu’èra pr’aquí que se trobava, abans 1789, lo limit entre la partida septentrionala del reialme ont s’aplicava lo drech costumièr e la partida meridionala — o Occitania — ont s’aplicava lo drech escrich. Mas, la comuna de Sant-Martin-d’Estréaux es limitròfa de la de Saint-Bonnet-des-Quarts, al sud. E los dialectològues an notat fòrça traches occitans dins lo parlar de Saint-Bonnet. De mai, Francés Fontan considèra que lo parlar d’Arfeuilles, comuna situada a un desenat de quilomètres al sud-oèst (dins lo departament de l’Alièr), es pro occitan per considerar aquela localitat coma occitana. Estranha coïncidéncia, per consequent, del limit lingüistic entre los parlars occitans e los parlars arpitans (o « franco-provençals ») e del limit juridic entre una « Occitania de drech escrich » e una « Francia de drech costumièr » ! Un amic de La Magistèra (a l’èst d’Agen) foguèt de longas annadas regent dins un vilatge prèp d’Orleans. E, plan sovent, fasiá lo viatge d’Agen a Orleans. M’a agut contat mai d’un còp qu’aviá constatat que, quand aviá passat lo departament de la Cruèsa, èra passat del país ont la cosina se fasiá ambe l’òli (e, a la campanha, ambe lo grais d’auca o de guit) al país ont emplegàvan lo burre. Dins lo Lemosin e la Marcha, regions occitanas, las abituds gastronomicas son diferentas de las del Berrí, situat pus al nòrd. Aquí tanben, estranha coïncidéncia entre lo limit lingüistic plan conegut e lo limit gastronomic. L’Occitana seriá doncas mai que lo país d’una lenga e d’una literatura, coma sabèm totes. Quand avètz un pauc de curiositat intellectuala e pas tròp de prejutjats tricolòrs assimilacionistas, vos apercebètz qu’es tanben lo país d’una certana tradicion juridica, d’una certana gastronomia, d’una certana propension a l’anticonformisme religiós (sèm « lo país de las eretgias »), d’un certana manièra pacifica de tractar las comunitats josievas... E la lista es interminabla.

Dins un estil brilhant, incisiu e, plan sovent, fòrça impertinent e umoristic, lo sociològue Hervé Terral presenta sa vision del país nòstre dins sos aspèctes pus insolits : sèm lo país del catarisme e d’una certana emancipacion de la femna ; del protestantisme e d’un certan anticlericalisme de la bona mena ; de las matematicas de naut nivèl (ambe Fermat, nascut a Bèumont de Lomanha) ; de las bastidas, aquelas vilas fruch de la volontat politica, als sègles XII, XII e XIV ; de las aparicions de la Verge Maria (ambe Lorda, centre mondial de pelegrinatge) ; de la reflexion filosofica pus prigonda, ambe l’auvernhat Blaise Pascal, Auguste Comte e los contemporanèus René Girard e l’agenés Michel Serres ; del rugbi e de la petanca puslèu que del fotbòl. E, en 1918, èrem encara quicòm coma dètz milions a parlar cada jorn la lenga occitana. L’escòla de la Tresena Republica a fòrtament contribuït a nos donar la vergonha de nòstra lenga nacionala e a trabalhat a nos francizar. Mas, tot un pòble càmbia pas de lenga sense que demòre quicòm de la lenga perduda : a l’ora d’ara, de milions d’occitans, quand pàrlan francés, se coneis sul pic que son occitans a lor manièra de prononciar la lenga apresa a l’escòla. Concrètament, dins l’immensa majoritat dels parlars occitans, avèm pas aqueles fonèmas franceses que son « las vocalas nasalas ». Quand disèm « Les enfants de Montauban » s’ausís sul pic que sèm pas de francimands. Hervé Terral fa aquela citacion de l’istorian de l’art, d’origina bearnesa, Élie Faure, bona analisi de l’orrible racisme lingüistic antioccitan que ne sèm sovent las victimas : « “ Le Midi ”, pour l’homme du Nord, c’est l’ “ accent ”, et tous ceux qui ont l’accent portent, à ses yeux un certain nombre d’attributs dont quelque vague peuplade de singes, lubrique et gesticulante et située d’ailleurs dans une région lointaine et mal déterminée pourrait se déclarer jalouse. [...] “ L’accent ” s’élève comme un mur entre l’oreille et l’esprit de l’homme du Nord. Dès qu’il l’entend il rit ou se fâche » (Pagina 68). Es vertat que plan sovent, quand sèm identificats coma occitans, o se trúfan de nosautres per que nos tròban febles e ridiculs, o an páur de nosautres quand nos tròban tròp segurs de nòstra identitat assumida. Mas, nos respectar coma pòble diferent, es pas gaire lor actitud espontanèa. L’Occitania, visiblament, es una « realitat antropologica » existenta dins lo passat mas tanben dins lo present. E Hervé Terral parla d’un fum de personatges de l’ora d’ara, pas necessàriament coneguts del grand public, que pòrtan la pròva d’una « consciéncia occitana » e d’una cultura occitana contemporanèa. Cita l’òme de teatre Claudi Alranc ; lo matematician occitanista, director de la revista Lo Gai Saber, Felip Carbona ; lo cantaire agregat de fisolosofia e d’espanhòl Eric Fraj ; lo filh de paisan lomanhòls, autodidacte e autor d’una celèbra Encyclopédie occitane, Andrèu Dupuy ; lo valent militant occitanista italian Dario Anghilante ; lo grand especialista universitari de la literaratura occitana Felip Gardy ; lo poèta e biblista traductor de la totalitat de la Bíblia en lenga nòstra, Joan Larzac ; lo cantaire Claudi Martí, autor de « Perqué m’an pas dit a l’escòla la lenga de mon país ? » ; aquel prèire de la diocèsi de Montalban, l’abat Jòrdi Pesserat, « qui offre de si belles messes en langue d’oc » ; la japonesa occitanista Sano Naoko, de l’universitat de Nagoya ; lo poèta provençal Rotland Pecot qu’ausèt dire aquela frasa qu’avèm pas oblidada : « Avèm decidit d’aver rason ! » ; la cantaire e escrivana en lenga occiana e en lenga francesa Maria Roanet, veusa del grand Ives Roqueta, e un fum d’autres representants de la cultura nòstra. Lo libre de Hervé Terral, L’Occitanie en 48 mots, es brilhant, umoristic, d’una immensa riquesa de documentacion, plan de bon legir : a metre entre totas las mans. Aimariái qu’un libre aital foguèsse legit per totes los qu’an de responsabilitats socialas e qu’an l’obligacion morala de conéisser lo passat e lo present del país ont vívon : los prefèctes; los deputats, los còssols, los conselhièrs departamenals e regionals, los provisors de licèus, los presidents d’universitats, los evesques, los curats, lo pastors e los imams. A l’article Occitanie, l’autor se pausa la question indefugibla : fin finala, qu’es aquò l’Occitania ? Legissi entre las linhas : es que se pòt dire que sèm una « nacion » ? Segon la definicion alemanda, la nacion se fonda « en premier lieu sur la culture commune » (pagina 167) Doncas, sèm una « nacion culturala e lingüistica », de segur escanada per l’assimilacionisme tricolòr e pauc conscienta de son existéncia. Segon la definicion francesa, la nacion es « l’appartenance commune reconnue » e Renan parlava del « plébiscite de tous les jours ». Robèrt Lafont parlava ben de la « nation primaire » (a l’alemanda) e de la « nation secondaire » (a la francesa) ! E, nosautres los occitans de la Republica francesa qu’avèm a l’encòp una certana « communauté de culture » que nos fa occitans e tanben una meteissa « citoyenneté politique » que nos fa franceses, sèm de « privilegiats » : « [Nous gagnons] en quelque sorte deux nations pour le même prix ! » Hervé Terral es un autor qu’a lo sens de la formula, que vos sap presentar ambe una clartat pedagogica meravilhosa e un umor de la bona mena las questions pus tilhosas e polemicas, e que vos daissa pensar çò que volètz. S’un libre aital es pas difusat a dètz mila exemplars, es pas que pòsca pas interessar un public nombrós, es que la difusion serà facha sonque al prèp dels occitanistas. Cal que totes los que trabàlhan a l’espandiment de la cultura e de la consciéncia occitana compréngan qu’es un libre pel grand public. M’agradariá que L’Occitanie en 48 mots se trobèsse dins totas bibliotècas, las librariás e los supermercats « de França e de Navarra ».

Jacme Taupiac
La Piboleta, diluns 28 d’agost de 2017

Inf. : « L’Occitanie en 48 mots » (2014) d’Hervé Terral, Ed. Institut d’Estudis Occitans 220 paginas — Prètz : 14 euros.

« Los mots e lo baston »

Me permeti de vos recomendar de legir lo libre « Los mots e lo baston » de David Grosclaude. Es un libre que me sembla utille. Al punt ont ne sèm, amb un engatjament plan limitat de l’Estat (per èsser aimable...) e d’un sosten tanben plan limitat de la classa politica (per èsser aimable un 2nd còp), aquel libre, de mercès lo raconte de l’experiéncia personala de l’autor, insista sul fach que la question de las lengas es politica e non pas simplament culturala. A tanben lo meriti de far veire als occitanistas que l’accion que menam (o que deuriam menar) es plan mai qu’una question d’affèct, e que deu èsser organizada racionalament, tecnicament, en fargant los utisses institucionals que cal, coma l’OPLO per exemple; e que un còp en plaça, los cal butar per los adujar a far çò que devon far.

Ditz tanben que cal d’ambicion per la transmission de la lenga, e aver pas crenta de demandar tant coma los autres, sens complèxe, per tant d’obtener una politica publica... Explica enfin una causa simpla, es a dire que l’ accion per l’occitan deu marchar sus las doas cambas : institucionalizacion d’un costat, volontarisme e militantisme de l’autre. En gròs, « Los mots e lo baston » son aqui per ensajar de nos deresvelhar, e per tornar metre un pauc de colors a la revendicacion occitana... Lo libre es plan escrich, agradiu, sia en occitan-gascon de qualitat (de bon legir per tot occitanofòne) e tanben en francés, çò que pòt èsser plan utille per alfabetisar un elegit, o per explicar al vòstre vesin perque cal transmetre l’occitan... Còsta 12 €, çò qu’es pas car rapòrt a d’autres libres qu’avètz ja crompats, que valon pas tripeta, e que còstan lo doble.

Alan Rainal

« Gers says Òc to the future ! », entervista de Marc Castanet

Au bèth miei de las animacions deu « final » deu Total Festum a Castèlnòu d'Arri (11) lo 9 de julhet passat, que’s debanè au teatre de la vila ua conferéncia publica aperada : « Gers says Òc to the future ! ». Ua presentacion de las produccions creadas a l’escadença d’un encontre europèu Erasmus + « Go to the future » qui hican a l’aunor a l’encòp lo gaelic irlandés, escocés e l’occitan.

A l’iniciativa de l’Associacion per la cultura populara en País Gascon (ACPPG), en aliança dab lo departament deu Gèrs, lo collègi François-de-Belleforest de Samatan e las escòlas Sgoil an Taobh en Escòcia e Gaelscoil Mhichil Ciosog en Irlanda, aqueth projècte que perpausè de crear escambis dab collegians e escolans pertocats per l’aprentissatge d’ua lenga regionau. Los encontres qu’estón d’un riquèr de non pas créder, taus mainats, solide, mes tanben taus professors e animators.

Gérard Tautil, « La gangrena nacionalista s'espandís »

L’ensenhaire e ensagista provençal balha son sentiment sus la pujada de l’extrèma-dreta en Occitània.

Lo provençal Gerard Tautil èra professor d’occitan e de filosofia dins la comuna varesa de La Sanha de mar. Retirat, ensenha encara la lenga, a títol benevòl, dins son vilatge de Signa, situat dins lo rèire-país de La Sanha. Es a l’origina d’obratges divèrses coma la « Toponimia del país de Signa » (editat pel CREO de Provença e l’IEO de Var) o encara un libre d’analisi politica « Camins d’Occitània », editat en cò de l’Harmattan. Es tornamai en cò de l’ostal d’edicion parisenc que l’ensenhaire publiquèt un ensag sus l’espelison de l’extrèmadreta. Parla mai precisament de l’extrèma-dreta en cò nòstre en s’apiejant sus las resultas de las eleccions regionalas en 2015. I parla d’una dretizacion del còs electoral e de la pujada del Front National sus plaça.

Escaduda de la 4au edicion de Les Idées mènent le monde

A Pau, deu 17 au 19 de noveme que's debanè l'eveniment culturau Les Idées mènent le monde. Que son cap a 30 000 visitaires que's passegèn d'un taulèr de maison d'edicion a l'aute, dens lo gigantesc Palais Beaumont.

Monde au salon deu libe mes tanben en las salas de conferéncias. Lo tèma d'aquesta 5au edicion qu'èra « Passion, Passions ». « Abans, que calèva mestrejar la passion e qu'èra ua sofrença. E adara, lo devís qu'a cambiat e la passion qu'ei vaduda quauquarren de beròi. Qu'èm dens un periòde quan exortam la passion. Aqueth cambiament considerable qu'a consequéncias de las granas suu collectiu. […] Las passions que sian culturaus, artisticas, esportivas, que pòden provocar un descadenament passionau », qu'ei atau que los organizators e presentèn lo navèth tèma, qui ei la seguida de l'an passat, Lo Progrès.
Los convidats a las conferéncias qu'èran nombrós, Raphaëlle Bacqué (jornalista/reportaira a Le Monde), Robert Badinter (avocat, ancian ministre de la Justícia), Claire Chazal (jornalista/animatora sus France Télévisions), Jérôme Deschamps (actor, autor de teatre), Ruth Elkrief (jornalista BFMTV), o enqüèra Raphaël Glucksmann (assagista e cronicaire a France Inter), Jean-François Kahn (jornalista e escrivan), Titouan Lamazou (navigator, artista e escrivan) e Patrick Pelloux (pratician espitalièr en medecina d'urgéncia).

Los expausants qu'èran repartits sus quate salas. Au demiei de la 40ena de maisons d'edicions representadas, Per Noste. Las edicions occitanas, basadas a Ortès, que son acostumadas deu Salon deu libe. Augan, qu'èran plaçadas au Larèr Toulet dens lo Palais Beaumont. Segon Clàudia Labandés de Per Noste, que i avó drin mensh de visitaires augan. Totun, que's regaudí de l'interès deu monde tà la literatura nosta : entervista de Clàudia Labandés au micrò de Joan Nadau Commères de Ràdio País.

Las edicions creadas per Jean-Paul Basly, La Biscouette, qu'avèvan tanben lo lor taulèr. Un deus autors dont editan los libes despuish 3 ans, Alain Laplace, qu'èra sus plaça. Qu'ei l'autor, enter autes, deu libre « Rétrosportivement », qui ei ua mescla de soviers d'enfança e d'entervistas de campions esportius. Abans de'n parla, Alain Laplace que'ns contè quin en ei arribat a estar editat en çò de La Biscouette : entervista Alain Laplace.

La maison d'edicion Bretzel qu'estó tanben representada au salon deu Libe. Qu'estón creada en 2007 a Montestruc, au pè deus Pirenèus. Lo son creator, Laurent Frontère qu'ei artista pintre, escultor, gravaire e escrivan. L'autor de « Lettres du Moulin d'Arbus » que'ns presentè lo son tribalh e perqué tienó a adaptar la soa òbra en lenga nosta : entervista Laurent Frontère.

  • Publicat dens Culture

Mustra sus lei piadas de l'absenta « Lo tèxte existiriá pas sensa la fotografia » (M. Poitavin)

Despuish la fin deu mes d’agost dinc au 29 de seteme, a l’Escòla Superiora deu Professorat e de l’Educacion d’Avinhon, que v’èra possible de visitar la mustra realizada per un duo d’amics, Matthieu Poitavin e Stéphane Barbier. Lo fotografe que s’enamorè deus tèxtes de Matthieu que realizè peu libe « Sus lei piadas de l’Absenta ». Lo libe d’art bilingüe qu’ei editat en çò de L’Atelier Baie, un editor de Nimes. L’Universitat qui fòrma los joens mèstes d’escòlas qu’a organizat la presentacion de la mustra e que se’n serveish quitament dens la formacion pedagogica tà totas las matièras, sus ua idea d’Eric Vottero, ua fiertat per l’escrivan provençau, Matthieu Poitavin. Entervista audio. 

La Setmana — De qué tracta la mustra ?
Matthieu Poitavin — Son fotografias que contan l’istòria de mon libre. Es una caminada simpla d’un òme que tròba son passat sus Nimes. Es una vila qu’aviá un pauc oblidada. Aprèp un accident de trin qu’i torna. Fa una sòrta de quista dins la vila oblidada, de son identitat e tanben de la lenga perduda perqué Nimes es fòrça espanhòla dins sas tradicions e a tendéncia a oblidar son occitanitat. Es un libre polit mai que ditz causas, i a de messatges.

LS — Arretrobam l’aspècte « enfantin » e nostalgic deu libe dens las fòtos de Stéphane Barbier ?
MP — Seriá la seguida logica de mon libre « Esperit de sau ». Es un recuèlh qu’escriguèri sus l’enfància, la vida e la mòrt e tornam trobar aquel biais nostalgic e liric.

LS — Quin s’ei hèita l’encontre dab Stéphane Barbier ?
MP — Es dejà un collèga e un amic mieu donc es simple ! Un collèga mieu qui avó fait lo Total Festum a Sent Quintin la Terralha, un vilatge dins Gard. Fa un mestièr un pauc original, es religaire, es ela que religa de libres vielhs e es capabla de sauvar de grands libres de bibliotèca. E aquela amiga devèva far una mòstra dins l’encastre del Total Festum e m’a demandat de far quauquarren ensem. Nos a donat la libertat de trabalhar dins un talhièr, ieu de o far de tèxtes e Esteva de bien seguir ma caminada, çò qu’avieu escrit e es com aquò qu’es nascuda la mòstra. Ne sèm pas rescontrats aprèp, cadun es partit deu son costat. Esteva es partit solet per faire de fòtos e a donat aquela mòstra qu’avèm decidit de far virar dins l’Occitània granda, bela deis Aups als Pirenèus. Aquela mòstra es jà passada al CIRDÒC a Besiers, a la Maison d’Animacion e de Recèrca Populara Occitana (MARPOC) a Nimes o encara a Aurentja en PACA. Es una mòstra que volen far virar. Nos agradariè si leis IEO un pauc de pertot la podian far virar. Avem fach un acte de beutat mas enfin i a un messatge e volem faire quauquarren de polit. Ai totjorn trabalhat amb de grafistas, Jaumes Privat (Esperit de Sau) e Stéphanie Nicolas per « Un Matagòt modèrn ».

LS — Çò qui vos agrada dens lo tribalh de Stéphane ?
MP — Esteva a un agach fòrça negre, escur, e cambi aquel agache. A una fòrta personalitat, es sensible tanben e m’a fach veire de causas que n’avio pas viste, es fòrça interessant, lo tèxte existaria pas sens la fotografia, lo tèxte es escrich per la fotografia.

Inf. : www.editions.atelierbaie.fr — Lo libe que's tròba a la FNAC e a las edicions Atelier Baie.

  • Publicat dens Culture

Literatura — Quin avem tuat las nostas vilas ?

L'autor Olivier Razemon (©Jeanne à vélo) que serà a Besièrs aqueth dijaus entà presentar lo son navèth libe « Comment la France a tué ses villes ». Lo jornalista/reporter independent que tribalha peu jornau Le Monde. Lo son blòg L'interconnexion n'est plus assurée, qu'ei vadut ua referéncia suu subjècte de la mobilitat.

Hòrt deu succès deu son libe passat « Le pouvoir de la pédale », que torna dab « Comment la France a tué ses villes ». Veirinas vueitas e escuras, estòrs metallics baishats, Calais, Agen, Avinhon, Lunéville, la crisi urbana que roganha las prefecturas e sosprefecturas, e las destruseish de l'interior. L'autor que s'indigna de l'ofensiva deliberada de la grana distribucion en periferia qui tua los comèrcis deu còr de vila e deus barris ancians, en « sacrificar los emplecs de proximitat ». Qu'obsèrva las consequéncias suu territòri, e los mòdes de vita hòrtament ligats aus mòdes de desplaçament.

Inf. : Libreria Claretons des sources, 15 arrua de la Coquille — 34500 Besièrs — « Comment la France a tué ses villes » — Collection Diagonales — Tarifa : 18 €.

 

Prèmi Pèir de Garròs — Demòra encara 4 meses

Demòra encara 4 meses per mandar vòstres tèxtes a las edicions Letras d'Òc pel prèmi Pèir de Garròs. Es la segonda edicion del concors literari de traduccion literària en occitan.

Las edicions Letras d'Òc editèron l'òbra del primièr ganhaire, « Lo qui marmusava dens l'escuranha » d'Howard Phillips Lovecraft, traduit en occitan gascon pel Felip Biu. Lo Bearnés obtenguèt lo Prèmi Pèir de Garròs per l'arrevirada de l'òbra de l'autor american. L'òbra de sciéncia-ficcion originala data de 1931 e es totjorn disponibla en çò de las edicions.

Publiquèron i a gaire : « Una cadena de voses », roman de l'escrivan sud african André Brink, traduit per Sèrgi Carles, « La Pèrla » de l'autor american J. Steinbeck, traduit per Joan Pèire Lacomba, « Armistiça », una comedia d'Aristofanes traduita per Ives Roqueta o encara « Na lonja lonja viá », roman irlandés de Sebastian Barry, traduit per Joan Pèire Lacomba.

Inf. : www.letrasdoc.org — Mèl :This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

  • Publicat dens Culture
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+