Uei : 26/04/2018

Tònho Castet : activista en favor de la lenga, la cultura e la musica d'Aran

Tònho Castet se presenta coma un « activista en favor dera lengua, dera cultura e dera musica aranesa ». Retirat abans l'ora a causa d'una malautiá, Castet se consagra ara completament a aqueste prètzfach : « Pendent era mia vida professionau m'è dedicat ath mond dera assegurança e alavetz ara ja sò jubilat e pogui dedicar mès temps a collaborar. Collabòri damb eth diari Jornalet, dab era revista Sapiéncia, collabòri ena preparacion d'un diccionari damb er Institut d'Estudis Aranesi- Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana. »

Mòrt de Rémi Fraisse : l'enquèsta judiciària finís sus un non-luòc

L'enquèsta judiciària sus la mòrt de Rémi Fraisse finís sus un non-luòc en favor del gendarma que lancèt la granada mortala. Fraisse èra un jove estudiant tolosan de botanica, que foguèt tuat a 21 ans dins la nuèch del 25 al 26 d'octòbre de 2014, dins l'encastre de la repression d'una protèsta populara que comencèt d'un biais plan pacific contra la construccion d'una restanca dins la zòna umida del Testet, a Sivens (Galhaqués). En julhet de 2016, la justícia donèt rason als opausants de la restanca de Sivens. Foguèron anulladas la declaracion d'utilitat publica, l'autorizacion d'eissartatge e la derogacion sus las espècias protegidas. E mai l'estat foguèt condemnat a pagar 3 750 èuros a las associacions. « Aurà calgut un mòrt per que tot s'arrèste », çò diguèt Ben Lefetey, pòrtavotz del collectiu Testet. Lo gendarma que lancèt la granada mortala sus Rémi Fraisse foguèt plaçat en jos l'estatut de testimòni assistit. Foguèt entendut per de jutges de Tolosa dins l'encastre de l'informacion judiciària dobèrta per « violéncias volontàrias qu'an entraïnat la mòrt sens intencion de la donar ». Lo govèrn francés ensagèt de reglar la mòrt del jove tolosan en enebissent l'usatge de las granadas e en suspendent los trabalhs del barratge, mas un larg sector de la societat, los movements ecologistas e de partits d'esquèrra demandèron la demission del ministre Cazeneuve, que se limitèt a dire que i auriá « de sancions se s'es comés de fautas ».

L'enquèsta judiciària sus la mòrt de Rémi Fraisse finís sus un non-luòc, coma ben cranhiá arunan son paire Jean-Pierre Fraisse. Rémi Fraisse èra un jove estudiant tolosan de botanica, que foguèt tuat a 21 ans dins la nuèch del 25 al 26 d'octòbre de 2014, dins l'encastre de la repression d'una protèsta populara que comencèt d'un biais plan pacific contra la construccion d'una restanca dins la zòna umida del Testet, a Sivens (Galhaqués). Los jutges cargats de l'instruccion de la mòrt de Fraisse rendèron lo 9 de genièr passat una ordenança de non-luòc en favor del gendarma que tirèt la grenada que tuèt lo jove tolosan. Desolat, Jean-Pierre Fraisse declarèt a BFM-TV que, « la justícia es als òrdres, la rason d'estat e dels govèrns successius a prevalgut mentre que i aviá pas cap de rason puèi que i a mòrt d'òme ». La justícia clavèt l'instruccion en genièr de l'an passat, après mai de dos ans sens mesa en examen de quin responsable que foguèsse. Alavetz, los avocats de la familha faguèron lors denóncias contra los responsables civils e militars del drama. Dins aquel sens se denoncièt los gendarmas per « falses testimoniatges » e « subornacion de testimònis ».

De falses testimoniatges e de pressions psicologicas

En genièr de 2017, las jutgessas d'instruccion tolosanas, Anissa Oumohand e Elodie Billot, decidiguèron de clavar l'instruccion e n'assabentèron la familha. Pasmens, los avocats de la familha se serviguèron del relambi legal de plusors meses abans que lo procuraire validèsse lo non-luòc del dorsièr. En seguida, los avocats de la partida civila faguèron lor denóncia per « falses testimoniatges » contra tres gendarmas interrogats dins l'encastre de l'enquèsta : lo sergent J. , principal mes en causa, lo major A. , comandant de l'escabòt que se trobava a proximitat de Rémi Fraisse e lo comandant L. del gropament tactic de gendarmariá desplaçat aquel ser ailà. Segon lo quotidian ecologista Reporterre, s'agís de tres personatges clau dins la compreneson dels eveniments e dins la cadena de comandament militar presenta sus plaça. « I a de contradiccions flagrantas entre las diferentas audicions de militars » — çò disiá a Reporterre Jean-Pierre Fraisse — « son de personas juradas que càmbian de version entre lors audicions ». Los avocats de la familha faguèron las denóncias a un tribunal de granda instància de París. Mas a Tolosa faguèron encara doas autras denóncias, dont una concernissiá l'Inspeccion Generala de la Gendarmariá dicha Nacionala (IGGN), qu'èra estada cargada pels jutges d'instruccion de menar las audicions de l'ensems dels testimònis, a partir de genièr 2015 fins a la prima passada. Un dels enquestaires, lo capitani M. , cap de la seccion de recèrca de Tolosa, l'acusèron de « subornacion de testimònis ». Es justament aquel capitani qu'èra estat identificat per plusors testimònis qu'avián denonciat de pressions psicologicas al cors de lor audicion, subretot en çò que tanh un ponch clau : la preséncia de gendarmas fòra lor zòna d'operacion al moment de la mòrt de Rémi Fraisse. Fin finala, depausèron una tresena denóncia a Tolosa contra lo prefècte del departament de Tarn, Thierry Gentilhomme, acusat d'omicidi involontari. Los demandants consideravan qu'el seriá lo primièr responsable civil mes en causa dins la cadena de comandament de las operacions de gendarmariá del 25 d'octòbre de 2014, jorn que Fraisse foguèt tuat.

Mas los jutges d'instruccion tolosans an pas jamai acceptat d'entendre Gentilhomme ni son director de gabinet, Yves Mathis, qu'èra alavetz cargat del dorsièr de Sivens. Mas son eles que representavan l'estat francés dins lo departament al moment del drama, e an pas jamai explicat perqué aquel ser i aviá pas cap d'autoritat civila sus plaça, coma o denóncia lo defensor dels dreches dins son rapòrt. Lo paire del paure Rémi planhiá l'an passat çò que se passariá un an après : « I a pasmens agut mòrt d'òme, a 20 ans, es gaireben un enfant. Es talament absurd çò que s'es passat, o sabètz ben a Reporterre, amb lo trabalh qu'avètz menat, s'es pas res passat a l'endrech ont èra Rémi quand foguèt tuat pels gendarmas. Es surrealista qu'òm s'encamine devèrs un non-luòc ». Crisi al govèrn francés De fach, la mòrt de Rémi Fraisse portèt la crisi al govèrn francés. Las nombrosas susmautas que sortiguèron per tot l'estat francés, en seguida de la mòrt de l'estudiant de botanica, portèron de problèmas al govèrn de la Republica. Lo govèrn francés ensagèt de reglar la mòrt del jove tolosan en enebissent l'usatge de las granadas e en suspendent los trabalhs del barratge, mas un Rémi Fraisse foguèt tuat dins la nuèch del 25 al 26 d'octòbre de 2014. (Jeanne Menjoulet) larg sector de la societat, los movements ecologistas e de partits d'esquèrra demandavan la demission del ministre Cazeneuve, que se limitèt a dire que i auriá « de sancions se s'es comés de fautas ». Las protèstas e las susmautas se debanèron per tot l'estat, la majoritat amb d'afrontaments violents entre manifestants e policièrs. Mas Cazeneuve descartèt tota idèa de demissionar. Al contrari, s'ofriguèt lo luxe d'atacar en justícia aqueles que l'avián tengut per explicitament responsable de la tragèdia. Criminalizacion dels zadistas Un mes e mièg après la mòrt de Remi Fraisse, se publicava una enquèsta administrativa que conclusiá que las fòrças de l'òrdre avián pas comesa nada « fauta professionala », e quitament pretendiá d'illustrar la violéncia dels zadistas en citant una entrevista acordada a una cadena de television d'ultradrecha. Amb l'objectiu de l'administracion de demostrar las dificultats qu'avián los jornalistas a trabalhar serenament sus la ZAD (zòna de defendre, segon la sigla en francés) del Testet, a Sivens, lo rapòrt de l'Inspeccion Generala de la Gendarmariá Estatala (IGGN segon sa sigla en francés) mençonava lo jornalista ultranacionalista francés Pierre- Alexandre Bouclay qu'ensajava alara sus la cadena de television TV Libertés de deslegitimar e criminalizar lo movement dels opausants a la restanca de Sivens.

Ferriòl Macip

Un rapòrt « incomplet, parcial e malonèst »

Lo 14 de genièr de 2015, lo gendarma que lancèt la granada mortala sus Rémi Fraisse sortiguèt de ser de gàrdia a vista, qualques oras après i èsser plaçat. Aquela gàrdia a vista s’èra inscricha dins l’encastre de l’informacion judiciària dobèrta pel ministèri public de Tolosa per « violéncias volontàrias qu’an entraïnat la mòrt sens intencion de la donar, faches comeses per una persona depositària de l’autoritat publica dins l’exercici de sas foncions ». Segon Le Parisien, la font judiciària aviá causit lo regim de la gàrdia a vista « per li permetre de beneficiar dels dreches de la defensa e presàgia pas de seguidas que seràn donadas al dorsièr ». Lo policièr entendut èra, al moment de la tragèdia, cap d’un grop de uèch militars cargats de securizar la « zòna de vida » del sit de Sivens. L’avocata de la familha de Rémi Fraisse, Arié Alimi, denonciava « un rapòrt incomplet, parcial e malonèst ». Mentretant, mai d'un ecologista acusavan las fòrças de l'òrdre d'aver mal gerit las manifestacions contra la construccion de la restanca, e lo ministre de l'Interior, Bernard Cazeneuve, d'aver amagat una partida de la vertat.

La Comission europèa contra lo projècte A la fin de 2014, la Comission europèa lancèt una procedura d'infraccion contra l'estat francés per violacion de las directivas environamentalas a prepaus del projècte del restanca de Sivens. Cambiament de projècte e evacuacion del sit Lo 6 de març de 2015, lo Conselh general de Tarn decidiguèt de cambiar lo projècte de la restanca de Sivens per una autra proposicion d'òbra mai petita. En seguida, lo prefècte del departament donèt l'òrdre d'evacuar lo sit ont los zadistas campavan dempuèi novembre 2013 per protestar contra lo projècte inicial. Segon un comunicat dels zadistas, aquestes decidiguèron de quitar lo sit al moment de conéisser la decision del Conselh general de Tarn, ja qu'aquela decision disiá que se fariá pas lo projècte contra lo qual avián longtemps protestat. Pasmens, avián demandat doas condicions : l'amnestia pels inculpats e lo remborsament dels degalhs materials qu'avián faches las fòrças de l'òrdre e los pròrestanca violents. Mas lo ministre francés de l'Interior, Bernard Cazeneuve, donèt sul pic l'òrdre de deslotjar lo sit, quitament en metent quinze activistas en gàrdia a vista. Los activistas foguèron jutjats en setembre de 2015, e relaxats pel tribunal correccional d'Albi. Abandon del projècte En julhet de 2016, la justícia donèt rason als opausants de la restanca de Sivens. Foguèron anulladas la declaracion d'utilitat publica, l'autorizacion d'eissartatge e la derogacion sus las espècias protegidas. E mai l'estat foguèt condemnat a pagar 3 750 èuros a las associacions. Un dels menaires locals del movement ecologista, Ben Lefetey, a declarat sus son compte Twitter : « Remetètz en bon estat la zòna umida del Testet destrucha illegalament. La justícia confirma que Rémi Fraisse foguèt tuat perque Valls e Carcenac [lo president del departament de Tarn] avián mandat defendre un talhièr illegal ».

Joan Codina : musician e dançaire

« Qu’explicam au monde çò qu’ei Occitània e çò que se i passa aquiu »

Lo 16 de decembre passat vesitèrem a Barcelona un obrador de nadalets occitans. Èra un cors simpatic de tres oras ont un public de catalans occitanofils aprenián de cançons tradicionalas de Nadal en occitan. Lo talhièr se debanava a l’iniciativa del Comitat d’Afrairament Occitano-Catalan (CAÒC) amb Mirabèl, un grop de musica catalan que sa tòca es de difondre las musicas d’Occitània en Catalonha. D’aquel grop ne fa partida Joan Codina, que menava l’obrador. Foguèt per nosautres l’ocasion de discutir amb el.

« Aqueth talhèr qu’ei estat ua demana deu CAÒC. Comencèrem l’an passat dab los talhèrs de danças que se passèren hèra plan, e nos demandèrem de har talhèrs de cantas. A la debuta qu’avèvam pensat de har un talhèr de cantas en generau dens divèrsas sessions, mès qu’estó complicat de trobar las datas e qu’estó lo CAÒC que digó : “ Ara que se sarra Nadau que seré plan l’escasença de har un talhèr de nadalets en ua sola session ”. E vaquí. »

Jornalet a sièis ans !

Lo Jornalet festeja son seisen aniversari ongan. La gaseta d'informacions en linha que coneis una capitada creissenta, prepausa dempuèi 2012 de bracas e d'articles sus l'actualitat occitana e internacionala cada jorn. « Pendent aqueles sièis ans son passats per las paginas de Jornalet mai d'un milion e mièg de vesitaires qu'an dobèrt gaireben quatre milions de paginas. Dins la darrièra annada son arribats a las paginas de Jornalet mai de 75 000 legeires nòus en mantenent la mejana del milièr de legeires per jorn. Aquò es pas marrit per un mèdia en lenga minorizada ! », se regaudís la còla del Jornalet. Sus l'ensemble dels legidors, 49 % venon de França e 37 % d'Espanha. Tres personas sus quatre que vesitan lo sit internet i tornan, aquò es una donada fòrça importanta pels creators.

4n concors de preseps de Jornalet

Se sarran Calendas, lo temps de fèsta a l’entorn de Nadal e del solstici d’ivèrn. La cultura occitana s’i manifèsta plan, amb los repaisses en familha, de recèptas tradicionalas, los tretze dessèrts, lo cachafuòc o la soca de Nadal, las pastoralas, los nadalets, la decoracion de l’ostal e los tradicionals preseps tanben nomenats presepis, betlèms o grépias. Per tant, Jornalet vòl organizar un còp de mai son concors de grépias, que son ganhant recebrà de polits presents. Pendent aqueste mes de decembre, e fins al 6 de genièr, mandatz-nos las fotografias de vòstre presep o presepi o betlèm o grépia. Publicarem vòstres imatges regularament e aital totes poirem veire cossí los autres legeires vivon las fèstas.

Dins las annadas precedentas faguèrem de concorses similars, que nos permetèron de descobrir la riquesa de las tradicions ivernalas d’Occitània tota, e de conéisser cossí se passan Calendas en cò dels legeires de Jornalet. Lo concors de 2012 lo ganhèt Quentin Willaume pel presep qu’el meteis faguèt en representant un vilatge dels Alps de Provença, lo de 2015 lo ganhèt Beneset Thauvin del país de las Mauras, amb un presep tipicament provençal, e lo de 2016 lo ganhèt Josette Moll de Narbona Plaja per sa subrebèla grépia que representa un vilatge de la còsta de Lengadòc. 

Ferriòl Macip

Inf. : jornalet.com 

Fòto : Lo concors de 2016 lo ganhèt Josette Moll de Narbona Plaja per sa subrebèla grépia que representa un vilatge de la còsta de Lengadòc.

  • Publicat dens Culture

Campanha de micromecenatge per Jornalet

Dempuèi sa creacion, Jornalet patís una manca cronica de mejans financièrs. De far foncionar un jornal electronic cada jorn exigís un trabalh dels grands al nivèl de la velha informativa, de la redaccion, de la revision lingüistica, de l’animacion de la còla, de la mesa en linha. Aquesta aventura jornalistica liura, independenta e occitana demanda a sos mestierals una granda abnegacion en nom d’aquesta causa. Lo benevolat a de limits que son rapidament atenches. L’associacion Los Amics de Jornalet, de drech francés, foguèt creada amb la tòca de recampar los dons - essencialament en provenença de l’Estat francés - e de los mandar a Barcelona, sèti de la redaccion de Jornalet. Es una mena de boita postala de transferiments de fonzes. Los dons que recebèm cada an son de mai o mens 2 000 èuros qu’enviam integralament a l’ADÒC, supòrt juridic de Jornalet a Barcelona. Los amics de Jornalet an decidit d’ensajar un nòu modèl de finançament. A cada sason, siá 4 còps per an, bandirem una campanha de micromecenatge. La que lançam uèi durarà fins al 12/12.

Gerard Joan Barceló, president dels amics de Jornalet

Inf. : https://fr.ulule.com/jornalet

  • Publicat dens Culture

País Valencian : darrièr dimenge d'octòbre amb accent occitan

Dempuèi los ans seissanta, cada darrièr dimenge d’octòbre, se ten una amassada del movement de liberacion nacionala valencian dins un dels endreches pus simbolics de l’istòria del País Valencian, Santa Maria del Puig, a qualques quilomètres al nòrd de Valéncia. Los actes començan amb una marcha a pè de Valéncia estant e arriban dins la vila coneguda per son monastèri. Durant la jornada se tenon una seguida d’actes, parladisses e concèrts. Ongan l’occitanisme èra representat per Dàvid Grosclaude e publicam en seguida la cronica que lo politician e jornalista bearnés faguèt de l’eveniment. Al Puig, a quauques quilomètres de València que’s debanava la hèsta deu Blòc Valencià/Compromís, com cada annada en aquesta darrèra dimenjada d’octobre. Desempuish dus ans que participan au poder a l’encòp a la Generalitat Valenciana e a la vila de Valéncia. Qu’an remplaçat lo Partit Popular qui semblava empegat au poder per l’eternitat... Mes aürosament l’eternitat n’existeish pas en politica. E dab los amics de l’Aliança Libra Europèa (EFA) qu’avem participat a aquera hèsta.

Que i èra de segur lo noste amic eurodeputat Jordi Sebastià mes tanben deputats del Blòc au Congrès deus Deputats de Madrid o conselhèrs de la Generalitat Valenciana e enfin representants d’autes partits de l’ALE. Qu’avem parlat de transpòrts e d’infrastructuras mes tanben d’Euròpa. Al País Valencian com a noste que volem mei d’Euròpa mes la qui respècte los principis d’unitat dens la diversitat e qui haci la promocion d’un desvolopament durable e sociaument just. Com cada còp qu’ei un plaser per un occitan de’s trobar au miei de gens qui comprenen la nosta lenga e qui saben çò qu’ei. Bon vent al Blòc/Compromís qui a entinoat ua campanha entà obtiéner un melhorament de l’estatut qui permeterà un finançament mei just. E tanben bon coratge pr’amor de la preséncia d’ua extrèma dreta radicau qui miaça en permanéncia los qui non partatjan pas la lor concepcion deu monde. Que i avó dissabte ua grana manifestacion entà protestar contra la preséncia d’aqueths grops faissistas e de la manca de reaccion cap a las lors accions violentas.

Ferriòl Macip

Fred Goulamas : « En botant lo fuòc suls emponts »

L’8 de decembre passat sortissiá Resisténcia, lo darrièr album de Goulamas’K, la banda de musica ska e ròck de Puègserguièr dins la garriga de Besierés. Coneguts per la qualitat de lor musica, e mai que mai de lors espectacles en dirècte, Goulamas’K ofrís totjorn dins Resisténcia una tièra de tèmas engatjats al servici d’Occitània e de l’umanitat dins lor « ròck acolorit e bolegant » fruch de la mescla de totas las musicas (ròck, ska, farandòla, punk, flamenco, hard-ròck...) amb l’influéncia, mai que mai, del solelh del país. Lo resultat es aquel esperit de fèsta e de revendicacions amb lo qual Goulamas’K desliura una musica a l’energia devastaira e contagiosa. « Aqueste es lo mai polit », çò nos explica Fred a prepaus de Resisténcia. « Fonciona amb lo ponh levat », çò precisa lo cantaire de la banda. Lo Fred es un pauc coma Peter Pan. A totjorn l’esperit, lo vam e la fòrça per far tot petar suls emponts, ont pòrtan al public d’Occitània e d’endacòm mai un engatjament social e politic d’aspècte occitan amb lor musica. El es descendent de catalans que fugiguèron la guèrra e la dictatura franquista. Son pairegrand mairal foguèt dins los camps de concentracion d’Argelers e de Bram. « Quand as familha de cada costat de las frontièras, es complicat, es per aquò que las problematicas dels migrants es quicòm que coneissi », çò nos explica.

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+