Uei : 16/10/2018

Cronica D'una vila a l'autra — Kuala Lumpur

Centre global islamic de la finança

Kuala Lumpur vòl dire « confluéncia fangosa », perque se tròba a la confluéncia de las ribièras Gombak e Klang. Tradicionalament se ditz KL e los abitants son KLites. La capitala de la Malàisia a una espandida de 243 quilomètres quadrats e una populacion de 1, 79 milion d’una diversitat notabla. Los Maleses (45 %), los Chineses (43 %) e los Indians (10 %) ne constituisson la magèr part. 46 % pratican l’islam e 36 % lo bodisme, Aquesta predominança de l’islam a d’avantatges dins lo monde d’afars que KL ven lo centre global islamic de la finança. Plan bancas islamicas s’i tròban inclusent Al-Rahji Bank – la mai granda del mond - e Kuwait Finance House.

Las operacions bancàrias islamicas devon se conformar a la lei « sharia ». D’expèrts en aquesta lei aconselhan las bancas e aprovan cada operacion. Una banca pòt pas cargar l’interès, perque l’alcoran proïbís l’interès. Ganha un benefici per d’acòrdis per partejar los profièches e pèrdas dels avers o entrepresas finançats per l’argent prestat. Emet tanben de « sukuks » – de bons islamics – que provesisson una proprietat parciala d’un aver e balhan als proprietaris lo drech d’una participacion als beneficis. Se ditz, que las bancas islamicas devrián promòure la justícia, l’egalitat, la transparéncia e l’armonia sociala. Generalament utilizan la lei anglesa dins lors contractes.

Lo malés e l’anglés malés

Una tradicion islamica resistís dins aquel parçan dempuèi lo debut del sègle XV. Lo malés escrich en manuscrit arabe - dich Jawi – venguèt la lenga mai importanta de las obràs religiosas de l’islam aprèp l’arabe e lo persan. De pöemas, contes, tractats e comentaris apareguèron e contunhan a aparéisser pels cresents. De mots èran empruntats d’arabe, tamol e sanscrit. Las formas d’arte èran adaptadas als principis islamics e la representacion de personas e de bèstias èra suprimida o força estilizada. Dempuèi las annadas 80 del sègle XX i a un reviscòl de l’islam. Quand viatjavi en Malàisia en 2004, vegèri plan mosquèas novèlas. Força femnas islamicas comencèron a portar un mocador de cap. Èra pas brica una tradicion locala mas representa la modernitat islamica. Quand passavi mai d’un jorn a Kuala Lumpur, preniái lo dejunar a un halal McDonalds, ont los serveiras portavan totas los mocadors de cap. Un « Big Breakfast » èra disponible – burger, petita moleta, fogassa de patanons e panhòta - totes halal naturalament.

E mai lo malés foguès originalament escrich en manuscript arabe, ara es escrich en manuscrit latin. Aqueste desenvolupament comencèt al sègle XVII sus l’influéncia dels Neerlandéses e dels Britanics. Lo malés es la lenga nacionala de Malàisia per l’article 152 de la Constitucion del Païs e venguèt la sola lenga oficiala en Malàisia Peninsulara en 1968 e en Malàisia de l’Oèst en 1974. L’anglés malès es una forma d’anglés plan utilizada dins lo comèrci. 80 % de las entrepresas urbanas gerisson lors afars en anglés. S’emplega tanben dins la publicitat sus las canalas privadas de la television. I a mai d’un jornal anglés e de radiòs localas privadas anglesas. Una forma familiara e desformala d’anglés que se ditz « manglish » s’ausís dins las carrièras. Son vocubalari conten força mots derivats de las lengas localas. Uèi plan eurasians parlan una version locala d’anglés malés. Son los descendents de colonizators portugueses, - e d’unes còps Britanics e Neerlandéses,- qu’expausèron de femnas indigènas, Lor lenga originala èra cristao – una variacion de portugués plan influénciada de malés.

Las Torres Bessonas de Petronas

Aquesta tradicion d’envasiment d’estrangièrs contunha ; KL es la sesena vila mai visitada de la tèrra. Força mond dels païses arabes visitan KL pr’amor la predominança islamica. Las Torres Bessonas de Petronas èran los edificis mai nauts del mond de 1996 fins a 2004. Lor nautor es 452 mètres e an 88 estancis. Fòra los burèus de Petronas, las torres contenon de botigas, una sala de concèrt, un centre de conferéncia multimèdia e una mosquèa. Cal dos meses per netejar las 32 000 fenèstras. Un pontilh d’acièr religa las doas torres als estancis 41 e 42 e, se un fuòc esclata, los emplegats pòdon traversar lo pontilh e se refugiar dins l’autra torre. Pasmens es lo pontilh pro grand per permetre tant un mond de s’escapar ? Una situacion inimaginablament afrosa ! Se l’oblidam, podèm admirar la vista dels autres grata-cèls, edificis e parcs de la vila en visitant lo pontilh.

Lo Francés Alan Robert, ditz « Spiderman », escalèt a mans nudas fins al som de las torres en setembre 2009. Utilza pas d’equipament fòra un saquet de greda e doas bòtas d’escalada. KL tower - una torre de beton armat de telecomunicacions al centre de la vila - ofre tanben de vistas. La construccion inclutz de particularitats islamicas e podèm i manjar, se volèm.

Força convencions se tenon a KL promogut pel MATRADE Centre dubèrt en 2014 - un centre de comèrci amb una sala d’exposicion e de facilitats per las convencions. Veguèri mai d’una interprèta, que trabalhava a las convencions, sul autobùs lo dimenge, quand prenguèri una excursion al destrech de Malacca entre La Malàisia Peninsulara e l’illa indonesiana de Sumatrà. 83.000 naviris navegan de l’ocean Indian a l’ocean Pacific cada an per aqueste destrech. Cossí que autrescòps aguès una granda importáncia estrategica e los mots « destrech de Malacca » semblan exotics, es simplament l’aiga coma un’autra. Res d’especial !

Gavin Porter

Fòto : Jorge Láscar

 

 

 

Mexic : Andrés Manuel Obrador, un President anti-sistèma

Lo novèl President del Mexic, Andrés Manuel Obrador, 64 ans, foguèt elegit a 53 % dels sufragis lo 1ièr de julhet passat. Es lo primièr President d'esquèrra de l'Istòria modèrna del país. Pendent la campanha politica, l'una de la mai sagnosa de l'Istòria del Mexic amb 145 politicians tuats, Obrador s'es presentat coma un candidat anti-sistèma. Foguèt elegit sus un programa anti-corrupcion. Lo messatge a seduit la populacion mexicana, aprèp los escandales qu'an endecat lo mandat del President sortent, Enrique Peña Nieto. Obrador vòl luchar contra la pauretat e mai que mai, a promés de governar « al mai près del pòble ».

S'es engatjat a aumentar lo salari minimum, a desvolopar l'accès a internet e a multiplicar las borsas als estudiants. Aurà la particularitat d'aver sos burèus dins una modèsta casa dins lo quartièr de Roma, refusant un burèu « ostentatòri ». S'es engatjat a reduire son salari, a pas utilizar los jets privats de sos predecessors per se desplaçar e refusa d'èsser protegit per gardacòrs.

Aquel darrièr punt a tendéncia a far fremir sos pròches e los membres del futur govèrn, coma Olga Sanchez, futura ministra de l'Interior designada per Obrador : « Lo President de la Republica deu evidentament aver un sistèma de proteccion. La governança es en jòc, atal coma l'estabilitat de l'Estat ». Davant las nombrosas criticas, Obrador a vist sas intencions a la baissa e preveirà un sistèma de securitat alternatiu, minimalista. En 2017, Mexic enregistrèt la chifra recòrd de 25 324 omicidis.

Andrés Manuel Obrador prendrà sas fonccions oficialament lo 1ièr de decembre de 2018. Çaquelà, prepara jà sas relacions amb son omològ american e recebrà ministres americans dont Mike Pompeo, cap de la diplomacia americana, Kirstjen Nielsen, ministra de la Securitat Interiora, lo secretari del Tresaur, Steven Mnuchin e lo Conselhièr del President Trump, Jared Kushner. Los futurs ministres de las Finanças, de l'Economia e de la Securitat Interiora seràn presents, atal coma lo de la Renegociacion de l'Acòrd de Liure-Escambi Nòrd-Amerocan (Aléna). L'Alena foguèt concludit en 1994 entre Canadà, los Etats Units e Mexic. Mexic èra mai que mai exportador de petròli, puèi son economia s'es diversificada gràcias a la dobertura del grand marcat del Nòrd. Dempuèi, son sector manufacturièr (automobila) o pòrta l'essencial de sas recèptas. Lo President american, Donald Trump, jutjant la balança d'aqueles escambis tròp desfavorabla a son país e a sos trabalhadors, vòl s'atacar als ganhs mexicans.

En 2006, lo Congrès american adoptèt lo Secure Fence Act e promulguèt donc la construccion de la barrièra entre los Estats-Units e Mexic. Dètz ans aprèp, Trump fa d'aquela paret, l'una de sas promesas màgers de campanha. Vòl un alarguiment e un renforçament de la barrièra existenta per la soma de 1,8 miliard de dòlars. André Manuel Obrador e Trump an çaquelà exprimit lor intencion de desvolopar una bona relacion.

 

L'ALE luta pels drets dels pòbles europèus

L’Amassada Generala de l’Aliança Libra Europèa (ALE) se debanèt los 13 e 14 d’abril a Landshut en Bavièra. L’ALE es una aliança de 47 partits politics regionalistas de 19 Estats membres de l’Union europèa. Forma un grop dab lo partit verd europèu al còr del Parlament europèu. Lo Partit Occitan es aderent a l’ALE.

Pendent l’acamp, la crisi politica que viu Catalonha dempuèi mai de 6 meses foguèt discudida pels partits membres. Lo secretari general de l’ALE e eurodeputat d’European Research Council (ERC), Jordi Solè, intervenguèt per evocar la situacion. L’Amassada Generala adoptèt una mocion de sosten als Catalans e demandèt la fin de la repression en Espanha contra los dirigents politics catalans e vòlon la liberacion dels presonièrs. Abans son eleccion coma vicepresident de la Generalitat de Catalonha, Oriol Junqueras, empresonat dempuèi 5 meses a Madrid, a fòrça trabalhat amb los membres de l’ALE. Lo representant del Halkların Demokratik Partisi (HDP, partit democratic dels pòbles en Turquia) participèt a l’amassada. Sa preséncia foguèt l’ocasion per l’Aliança Libra de mostrar son sosten amb los Curdes. Turquia es jos tensions amb la crisi en Siria, lo djihadisme que s’espandís e las derivas autoritàrias del govèrn. Lo President Recep Tayyip Erdogan e son partit AKP an trach profièch del còp d’Estat mancat de julhet 2016 per continuar la vasta purga contra lors opausants. Mai de 50 000 personas son estadas arrestadas suspectadas d’aver ligams amb lo movement Gülen (movement islamista e conservator) e mai de 100 000 fonccionaris son estats remandats sens avís prealable. L’Estat turc a suprimit 148 mèdia e mai de 160 jornalistas son en preson. 15 universitats an tampadas lors pòrtas e nombrosas associacions e sindicats son estats dissolguts. Lo partit politic HDP a milierats de sos militants en preson per aver defenut la democracia. L’ALE denóncia lo fach que los Curdes son estats utilizats per combatre los grops islamistas en Siria e uèi d’èsser « abandonats » a la repression turca pels Europèus e los Americans.

Exclusion del partit italian lo PSd’AZ

Lo debat s’es animat a l’Amassada Generala un còp la demanda arribada de suspension de participacion a l’ALE d’un dels partits membres. l’Union Democratica Bretona, lo Partit Occitan e lo Partit de la Nacion Còrsa an depausat un recors per votar la sortida de l’Aliança del Partito Sardo d’Azione (PSd’AZ). De fach, aquel a decidit de presentar una lista comuna amb lo partit italian La Lega a las eleccions passadas. Aquel partit èra inicialament regionalista e federalista e es ara puslèu a tendéncia d’extrèma drecha, eurosceptic e mai xenofòb. Los tres partits de l’ALE estiman que es un partit amb de concepcions als antipòdes que l’ALE se fa d’Euròpa e de la democracia. Una larga majoritat dels membres votèron la sortida del PS d’AZ de l’ALE, lo partit italian avent mantengut l’idea de continuar aquela aliança per las eleccions regionalas e bensai las europèas.

Dintrada d’un novèl partit còrse

L’Aliança Libra decidiguèt de far d’Inseme Per a Corsica, lo segond partit còrse membre de l’organizacion, aprèp lo Partitu di a Nazione Corsa (PNC). L’assemblada que votèt una mocion que demanda que lo vòte del pòble còrse qu’a elejut una majoritat nacionalista siá respectat. Una mocion foguèt adoptada per demandar « respècte » al govèrn francés e per la diversitat lingüistica en França. Foguèt demandat als deputats europèus del grop de l’ALE d’interpelar al President Macron que deviá passar al Parlament europèu qualques jorns aprèp l’Assemblada dels partits politics europèus, sus la situacion en Corsega e mai que mai de las lengas dichas regionalas dins l’exagòne. L’ALE ditz voler una Euròpa dins la quala l’Union federalista de las comunautas etnicas europèas (FUEN) aja pas besonh de collectar 1,2 milion de signaturas per « forçar » la Comission europèa a protegir las minoritats e a promòure una diversitat vertadièra. Foguèt adoptat lo manifèste de l’ALE per las eleccions de 2019. Sus 10 capitols, l’aliança elabòra sa vision de l’Euròpa pertocant al dret dels pòbles, al desvolopament social e economic, als drets de las femnas, la diversitat lingüistica e culturala o encara al cambiament climatic. Apèla totes los partits membres a far la promocion d’aquel manifèste en o difusar e l’utilizar per lor campanha electorala dins lor Estat. Pel primièr còp en 15 ans, l’assemblada generala venenta de l’ALE se debanarà a Brussèlas, la capitala d’Euròpa. Se tendrà dins l’encastre de la campanha electorala de l’ALE a las eleccions europèas.

Boko Haram contunha de semenar la terror dins lo nòrd-èst de Nigèria

Un autre masèl s’es passat dins una region ont lo grop jihadista a causat la mòrt de mai de 20 000 personas dempuèi 2009, e la violéncia i a provocat mai de dos milions de refugiats.

Lo mes de mai comencèt amb una autra tragèdia en Nigèria. A Mubi, dins lo nòrdèst del país, un doble atemptat terrorista tuèt almens 27 personas e ne nafrèt mai de 60. Lo chaple es atribuit al grop jihadista Boko Haram, e l'aurián comés dos gojats menors que se serián suicidats. Lo primièr se faguèt espetar dins una mosqueta e lo segon, pus tard, dins un mercat ont se volián refugiar lo mond que fugissián la primièra explosion. Segon l'AFP, qualques testimònis afirmavan que i auriá fòrça mai de victimas mortalas que lo nombre comunicat per las autoritats nigerianas. Aquel masèl s'es passat dins una region ont lo grop jihadista a causat la mòrt de mai de 20 000 personas dempuèi 2009, e la violéncia i a provocat mai de dos milions de refugiats. L'utilizacion de menors L'utilizacion d'enfants dins las atacas terroristas se repercutís tanben suls enfants liberats rescatats o que son arribats de fugir Boko Haram, puèi qu'aquò aumenta la paur e la sospiècha envèrs eles. En consequéncia, los mainats que son pas pus presonièrs afronta lo refús quand vòlon tornar integrar lors comunautats. Aquò fa créisser lor sofrença. L'UNICÈF dona de supòrt psicosocial als enfants que son estats detenguts per Boko Haram, e trabalha tanben amb lors familhas e comunautats per que sián acceptats. De mai, l'organisme per l'enfança sosten d'activitats de tolerància, d'acceptacion e de reïntegracion. Lo nombre d'enfants, mai que mai de filhas, emplegats coma bombas umanas, a crescut considerablament dins lo nòrd-èst de Nigèria. Las donadas son esglasiantas. Durant l'an 2017 son estats victimas d'aquela atrocitat 55 dròllas, la majoritat de mens de 15 ans, dont una neneta, e 27 dròlles.

1,7 milion de desplaçats e una famina sevèra Aquela situacion se produtz dins un contèxt de desplaçaments massisses e de crisis alimentàrias. A l'ora d'ara, i a 1,7 milion de personas desplaçadas. La region nòrd-èst de Nigèria patís grèvament la menaça de famina, amb mai de 450 000 mainats que riscan una malnutricion aguda ongan.

Boko Haram ; una sècta jihadista Fondat en 2002 a Maiduguri, dins lo nòrd-èst del país, lo movement religiós armat islamista nigerian Boko Haram ten un nom en lenga hausa, que significa « l'educacion occidentala es un pecat » o « es interdicha ». Tanben es conegut per un nom arabi que significa « las Gents Engatjadas per la Propagacin dels Ensenhaments del Profèta e pel Jihad ». Boko Haram quita pas de semenar la terror dins l'Estat federal de Nigèria —e en Cameron, Nigèr e Chad— per fin d'impausar pertot la sharia. Los aperaquí 9 000 milicians de la sècta jihadista combaton l'administracion nigeriana, tant l'armada coma las escòlas e las universitats. Lo govèrn federal a tanben d'acarar, dins lo sud, la rebellion del Movement per l'Emancipacion del Dèlta de Nigèr (MEND, Movement for the Emancipation of Niger Delta), que se revendica del socialisme democratic e que lucha amb las armas contra los interèsses de las societats estrangièras qu'extrason lo petròli nigerian. Cal saber que Nigèria, lo país mai poblat d'Africa —a l'entorn de 170 milions d'estatjants—, produtz de petròli e n'expòrta… mas ten pas nada refinariá per produire son carburant, qu'es obligat de l'importar. Nonmàs un quart de la populacion nigeriana benefícia de la produccion petrolièra mentre que lo país patís de problèmas de corrupcion e de fugida dels capitals qu'aumentan las tensions etnicoreligiosas. Dins lo nòrd de Nigèria, de majoritat musulmana —los crestians son majoritaris dins lo sud—, la sècta Boko Haram, que bandiguèt una temptativa d'insurreccion dins los estats del nòrd en 2009, s'illustra tristament per de mesfaches sovent qualificats de crimes contra l'umanitat ; destruccion de glèisas o de vilatges, atemptats contra d'estacions de trens o d'ostalariás, chaples de populacions —en particular crestianas, minoritàrias dins l'airal—. Una de las accions mai terriblas e mai conegudas es la sequestracion en 2014 de 237 liceanas de Chibok dins d'òrras condicions. Lo fach esmoguèt la comunautat internacionala. Boko Haram anoncièt un acòrdi de liberacion per dire, fin finala, que las joventas èran estadas maridadas e convertidas a l'islam. Una liceana qu'aviá capitat a fugir contèt que sas camaradas èran violadas e que devián acceptar de se far musulmanas se volián pas èsser escoteladas.

Ferriòl Macip

Armas de fabricacion francesa 
La polemica sus l'origina de las armas de Boko Haram se lancèt en març de 2015 quand lo ministre de la comunicacion de Chad, Hassan Sylla Ben Bakari, indiquèt que « lo 40 % de las armas sasidas per las fòrças armadas de Chad als combatents de Boko Haram son de fabricacion francesa », segon çò que raportava Afrik.com. L'anóncia se faguèt oficiala lo 4 de març de 2015 a Yaoundé, a l'ocasion d'una vesita de trabalh en Cameron. De son costat, son omològ cameronés o confirmèt. « Cap de país african fabrica pas aquelas armas. Totes los païses africans crompan las armas a França, a Russia o als Estats Units », çò diguèt.

Pas pus de prioritat de l'occitan en Aran

Segon lo Tribunal Constitucional espanhòl, l'aranés pòt pas èsser lenga d'usatge preferencial per las administracions dins lo país de cap de Garona.

Lo Tribunal Constitucional a anullats los articles de la Lei de l'Occitan que declaran la lenga nòstra preferenciala en Aran. Segon lo naut tribunal espanhòl, l'aranés pòt pas èsser lenga d'usatge preferencial per las administracions dins lo país de cap de Garona : « La cooficialitat se deu sometre a un patron d'equilibri o egalitat entre las lengas, de sòrta qu'en cap de cas se deu autrejar prevaléncia o preponderància d'una lenga sus una autra ». Dins aquel sens, lo tribunal considèra que l'« encoratjament e la promocion » de l'occitan « an de limits », e per aquela rason se pòt pas priorizar la lenga. La senténcia, publicada lo 12 de febrièr passat, seguís un apèl que lo faguèt lo govèrn de l'estat espanhòl en 2012.

Pas de prioritat de la lenga

Los articles anullats son los qu'establisson que l'occitan es « la lenga d'usatge prioritari dins totas las institucions d'Aran, mai que mai al Conselh General d'Aran, dins l'administracion locala e los organismes que i son restacats, dins los mèdias publics, dins l'ensenhament e dins la toponimia -». Segon aqueles articles, caliá que l'occitan aranés foguèsse la lenga « prioritària » de la Generalitat e de l'administracion de l'estat espanhòl dins la Val, a totes los nivèls.

La Lei de l'Occitan

La nomenada « Lei de l'Occitan, Aranés en Aran » foguèt aprovada en 2010 mercés als vòtes de totes los partits franc del Partit Popular e de Ciutadans, que votèron contra perque la jutjavan anticonstitucionala. Après l'aprobacion, lo govèrn de l'Estat espanhòl, alavetz del Partit Socialista, considerèt que : « per çò que tòca las competéncias, e d'acòrdi amb l'article 3.1 de la Constitucion, lo castelhan es la lenga oficiala de l'estat e totes los espanhòls an lo dever de lo conéisser e lo drech de l'emplegar. Quant a las autras lengas d'Espanha, lo paragraf 2 ditz que seràn tanben oficialas dins lors Comunautats Autonòmas respectivas. Pasmens, la nòrma es contrària a la Constitucion pel fach de declarar lo caractèr prioritari de l'occitan aranés ». La lenga occitana es oficiala en Catalonha dempuèi 2006 gràcias a l'aprobacion del darrièr estatut d'autonomia. La Lei de l'Occitan, Aranés en Aran, aprovada al Parlament de Catalonha lo 22 de setembre de 2010, n'aplica l'oficialitat e ne determina lo caractèr prioritari en Aran. Mas aqueste usatge prioritari es ara cancelat pel Tribunal Constitucional espanhòl.

Reaccions

Unitat d'Aran, partit restacat al Partit Socialista, publiquèt un comunicat que criticava la decision del Tribunal Constitucional. Mas sul pic, lo Sindic d'Aran, Carlos Barrera, remembrèt « qu'en aquera epòca eth Govèrn ère Socialista (PSÒE) e presidit peth Sr. Jose Luis Rodriguez Zapatero ». En mai d'aquò, Barrera afirmava qu'èra « sorprenent » que la senténcia arribèsse « set ans dempús e en miei dera crisi politica, govèrn der estat damb era Generalitat de Catalonha ». Barrera tanben se ditz decebut pel fach « qu'un govèrn d'un estat coma Espanha, ric en cultures e lengües, penalize ua lengua minoritària coma era nòsta argumentant que cau garantir per egau er usatge deth castelhan. En tot obviar era realitat qu'en aguesti moments er usatge sociau der aranés ei ath torn deth 30 % e qu'eth castelhan ei era lengua de parla majoritària en Aran ». Quant a el, lo president de la Generalitat en exili, Carles Puigdemont, publiquèt un messatge sus Twitter en occitan: « Era varietat lingüistica, etnica, familiau, ideologica e religiosa ei era nòsta riquesa. En Catalonha estimam e defensam es realitats nacionaus com er aranés e era Val d'Aran. Aguesta vision ei era que vòlen esbauçar, amassa damb eth país e era lengua ».

L'occitan a l'escòla es tanben menaçat

Just après que lo Tribunal Constitucional aguèt aprovada aquela senténcia, lo govèrn espanhòl lancèt una ataca de mai contra la nòstra lenga, ara tocant l'educacion dins las escòlas aranesas. Dins lo modèl escolar de Catalonha e Aran, las lengas veïcularas son respectivament lo catalan e l'occitan. Mas lo govèrn espanhòl, que contraròtla lo govèrn de la Generalitat amb l'aplicacion de l'article 155 de la Constitucion, vòl ara que los formularis d'inscripcion de las escòlas de Catalonha e d'Aran comprengan l'opcion que l'espanhòl siá lenga veïculara. L'anóncia d'aquela mesura descadenèt l'indignacion de la societat e la protèsta dels collectius d'ensenhaires. Dins aquel sens, lo sindicat majoritari dels ensenhaires, que representa lo 70 % del collectiu, e las associacions de parents d'escolans an mostrat lor refús total d'aquela mesura. Quant al collectiu Somescola, qu'amassa una cinquantena d'associacions, avertís que de separar los escolans segon la lenga causida pels parents es un « perilh » per la coesion sociala, e defend lo modèl actual que garentís l'egalitat d'oportunitats e assegura la coneissença de las lengas del país e tanben del castelhan. En mai d'aquò, Somescola saluda e revendica l'esfòrç enòrme que l'a fach lo sistèma educatiu catalan e aranés per integrar los enfants arribats del Mond entièr. Ansin, Plataforma per la Lenga alèrta que lo govèrn espanhòl a per tòca la division dins las salas de classa segon la lenga causida pels parents. L'ONG del catalan crei que se l'espanhòl venguèsse la lenga veïculara de l'escòla catalana e de l'aranesa « se trencariá un consens de mai de tres decennis, largament garentit pels agents educatius e socials, que lo catalan [e l'occitan en Aran] a agit coma lenga comuna dins l'escòla e a permés que la lenga foguèsse un esplech de coesion sociala ». Segon lo president de Plataforma per la Lenga, Òscar Escuder, « s'agís d'una irresponsabla volontat d'atubar un incendi social ». Dins aquel sens a quitament precisat que « çò que cèrcan es de recuperar aquela vièlha invencion d'espanholizar los escolans catalans en aprofechant la suspension de la democracia e de nòstras institucions qu'eles meteisses an aviada amb lo còp d'estat jos la forma de l'article 155 ».

Ferriòl Macip

La companhiá Walt Disney crompa una granda partida de la 21st Century Fox

Aquela operacion de 52,4 miliards de dolars provocarà un grand cambiament dins l'indústria de la television.

L’indústria de la television es a mand de viure un grand cambiament après l’anóncia que l’a facha la companhiá Walt Disney de crompar una granda partida de la 21st Century Fox per 52,4 miliards de dolars. E mai qualques partidas de Fox sián pas inclusas dins l’aqueriment, coma Fox Sports o Fox News, la majoritat dels canals de la societat de produccion e de sos estúdios seràn ara de Disney, un gigant qu’aviá ja aquerit Pixar, Lucasfilm, Marvel, ESPN e Miramax, entre d’autres.

L’operacion menaça la subrevivença d’Hulu, lo sit estatsunidenc de vidèo a la demanda per abonament que prepausa de filmes, sèrias televisivas e clips musicals. En aquerissent Fox, qu’aviá un 30% de las accions d’Hulu, ara Disney es l’accionari majoritari d’aquela plataforma que la poirà far desaparéisser quand aviarà sa pròpria plafataforma d’streaming anonciada per 2018 o 2019. Aquò es tanplan una marrida nòva per las plataformas Netflix, Amazon, Sky e HBO, amb las qualas concorrerà dirèctament.

Dins aqueste servici los usatgièrs beneficiaràn de contenguts exclusius de Disney o Pixar que seràn pas disponibles coma fins ara sus Netflix, e mai s’aquel servici si que contunharà de poder distribuir de contenguts de Marvel e Lucasfilm, gràcias a un acòrdi precedent entre las doas societats.

The Simpsons o avián previst fa 20 ans

En 1998, la sèria de dessenhs animats The Simpsons aviá previst que Disney comprariá la Century Fox dins un episòdi entitolat « When you dish upon a star », passat dins l’estat francés coma « Homer fait son cinéma » e dins l’Estat espanhòl amb lo títol « Cuando criticas a una estrella ». Dins aquel episòdi Homer ven l’assistent personal dels actors Alec Baldwin e Kim Basinger, que se refúgian a Springfield per aver una vida pus tranquilla.

Dins lo meteis episòdi se pòt veire tanben una aficha que mòstra que la 20th Century Fox es proprietat de la companhiá Walt Disney.

The Simpsons an causat un grand impacte amb lors prediccions, qu’una de las darrièras foguèt l’eleccion de l’actual president d’Estats Units, Donald Trump. D’autres episòdis an previst tanben l’escàndol de la Federacion Internacionala de Fotbòl (FIFA) e la crisi economica de Grècia.

Libia : de migrants venduts a l'enquant coma esclaus

Son de victimas dels trafegaires d’umans que lor prometon un passatge san e salve devèrs Euròpa.

De migrants de Nigèria, Nigèr, Mali e Ghana son venduts a l’enquant coma esclaus en Libia. Aqueles migrants son de victimas dels trafegaires d’umans que lor prometon un passatge san e salve devèrs Euròpa. Un vidèo realizat pel mèdia chinés SCMP e la television estatsunidenca CNN mòstra una venda a l’enquant de migrants en Libia. Amb una camèra amagada los jornalistas an enregistrada la transaccion : « Un òme fòrt per trabalhar », çò ditz l’òme que dirigís l’enquant. Finirà que serà vendut per aperaquí 400 èuros. Puèi, lo crompaire s’interèssa a una autra persona, que ven de Nigèria, mas li dison qu’« es vendut ». Una reportaira de la CNN assistís a una segonda venda a l’enquant dins un vilatge près de Trípol e filma la venda de 12 nigerians. Lo vendeire vòl pas far de declaracions après la transaccion facha lèu e dins la nuèch. Aquela practica illegala e inumana es estada documentada pel primièr còp mas èra ja coneguda per las organizacions umanitàrias e per d’organismes internacionals que dempuèi qualques meses planhon que los refugiats sián a las mans de las màfias que contraròtlan lo nòrd d’aquel país. Dins aquel sens, l’Organizacion Internacionala per las Migracions (OIM) a enregistrats de centenats de testimoniatges de torturas e d’abuses que los patisson los migrants en Libia, compresa la venda de personas.

Jornalet

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+