Uei : 14/11/2018

Musica : la transmission, de l'oralitat a l'institucionau

Que podem distinguir grans ensembles de musicas tradicionaus : bretona, occitana, catalana, basca, alsaciana, flamenca e savoiana. Totas qu'an un punt en comun : de seguir d'existir en estar ensenhada en conservatòri.

Las musicas tradicionaus que coneishen ua aviada despuish las annadas 70. Mercés a ua vasta enterpresa de collectatge qui comencè pendent aquestas annadas, lo còrpus de las musicas ditas tradicionaus qu'estó enriquit. Que se'n seguí la professionalizacion, los diplòmes e l'integracion d'aquestas musicas en los conservatòris e autas institucions culturaus fin de las annadas 70. Que's son influenciadas las uas e las autas, en rason de las migracions popularas aus sègles XIXau e XXau. Uei lo dia, las musicas tradicionaus que hèn partida integranta de cèrts hestaus, com lo Hestau interceltic de Lorient, lo hestau de Carcassona en Lengadòc-Rosselhon, lo hestau internacionau de musica L'Abadia de Silvanés, e lo hestau deu Comenge tot dus en Mieidia-Pirenèus. Mes, quin an evoluat los procèssus de transmission de las musicas tradicionaus ? Que vederam los divèrs mòdes de transmission qui existivan e qui existeishen enqüèra uei lo dia. L'InOc Aquitània en aliança dab lo Centre d'Estudis Superiors Musica e Dança de Peitieu-Charenta e de l'Universitat de Peitius, qu'organizè lo son dusau seminari en etnomusicologia a l'entorn d'aquesta transmission. Universitaris e professionaus deu mitan que s'interroguèn suu passatge deus sabers miats per la cadena de las generacions dinc aus sabers transmetuts peu còs ensenhaire institucionalizat. Que's questionèn suu transmetor e las rasons deu son acte d'ensenhar. La Setmana que recuelhó los perpaus de Jean-Jacques Casteret, gavidaire de l'InOc e Doctor en etnomusicologia.

 

La musica tradicionau qu'ei plan ancrada dens la societat uei lo dia. Qu'ei transmetuda de generacion en generacion e tornada crear a contunhar. Mes quin se hè aquesta transmission ?

En la societat rurau tradicionau, la musica qu'èra omnipresenta. La canta qu'èra presenta pendent los tribalhs agricòlas, los agricultors que creavan los lors pròpis instruments de fortuna en guardar las bèstias pendant la jornada. L'aprenedissatge de la musica e de la dança que's hasèva per impregnacion, per imitacion, de faiçon naturau. La tecnica instrumentau que's hasèva en observar lo musicaire o lo dançaire e en har ensais successius. Que s'i parla tanben de transmission orau. Lo neomusicaire qu'aprenèva aires d'aurelha, e mercés a l'observacion e a la repeticion de las melodias en ensajar d'obtiéner lo son mei juste. Lo repertòri tradicionau qu'ei bastit per aulhors, dab cantas a estructuras simplas e repetitivas. Aqueste tipe d'estructura qu'ei repetida autant de còps com ac desiran los musicaires o los dançaires. L'oralitat que permet un apròchi instinctiu e sensoriau de la musica. Com uei lo dia, l'autodidaxia qu'èra hèra espandida, e lo monde qu'aprenèvan la musica tradicionau shens la mediacion d'un professor, mercés a la simplicitat de las estructuras musicaus.

Institucionalizacion de l'ensenhament

A comptar de la fin deu sègle XXau, l'urbanizacion se desvolopant, la transmission orau que's hè mensh correnta quitament se perdura (en lo mitan familhau per exemple). Atau, mei anar mei de musicaires que's fòrman dab un mèste. Que s'arretròban la màger part deus caractèrs de la transmission orau, l'escota, l'imitacion dab l'apropriacion e la creativitat. Dab lo recul de la societat tradicionau e doncas de la practica culturau, la societat que vedó l'emergéncia d'institucions perpausant l'aprenedissatge d'instruments e de danças tradicionaus. Fin de las annadas 60, clubs de fòlc e estructuras d'educacion populara que's creèn pertot en França entà perpausar talhèrs de dança e d'instruments tradicionaus. En 1970, Pierre Corbefin que participè a la creacion deu Conservatòri occitan de Tolosa, uei lo dia aperat Centre Occitan de las Musicas e Danças Tradicionaus (COMDT). Que n'estó lo gavidaire de la seccion dança dinc a 2002. Lo Centre que perpausava un ensenhament collectiu, mes a la demanda deus aprenents, vertadèrs cursus qu'estón instaurats en 1992. Lo COMDT que joguè un ròtle important dens la redescobèrta deus instruments tradicionaus. Arron recèrcas dens las annadas 70, que descobrín que la màger part deus instruments n'èran pas mei en estat de jòc.

Que reprodusín fidèlament la boha de Gasconha, la boha lengadociana o enqüèra numerós clarins tradicionaus. Bretanha que descobreish lo Centre Breton d'Art Popular en 1977. Que perpausava cors d'instruments qui ne's hasèvan pas aulhors com la harpa celtica. « Lo Centre qu'a per objectiu de combàter la passivitat culturau dab un projècte vertadèr d'establiment hicant l'accent sus la modernitat, l'urbanitat e la cultura viva », çò declarè lo gavidaire de la cultura de Brest, Gaby Le Bot au moment de l'inauguracion deu CBAP. A la debuta, tà arcuélher autant d'aprenents com possible e per rasons financèras, los cors qu'èran collectius, dinc a cinc aprenents per cors. L'organizacion de la formacion individuau e collectiva en musica tradicionau que's hè chic a chic. L'ensenhament institucionau de la musica tradicionau qu'ei adobat per uns, e hèra criticat per d'autes. Criticat per la soa propension a non pas privilegiar que l'excelléncia dab ua grana seleccion, atau com la soa pedagogia centrada suu papèr e mensh la practica. Dens las annadas 80, establiments publics que floreishen capvath l'exagòne, dab mei que mei l'obertura deus conservatòris de Lemòtges, de Quimper e de Rennes.

Capture decran 2017 11 15 a 10.00.24

 

(Fòto deu grop landés de Vira e Boha au hestau culturau de Campestral 2015 a Cauvèiras. ©Unuaiga)

Reconeishença politica

En las annadas 80, lo Ministèri de la cultura que reagí e que hiquè en plaça diplòmas e formacions taus ensenhaires. Dab finanças mei, los establiments que pòden d'ara enlà desvolopar lo lor ensenhament en musica tradicionau. Françoise Etay, gavidaira deu departament de musicas tradicionaus deu Conservatòri de Lemòtges, que participè lo 3 de mai passat au seminari pertocant a la « transmission de las musicas tradicionaus de la francofonia » a Peitius. Qu'i ei intervienuda tà parlar de l'institucionalizacion de l'ensenhament. Diplomada d'un CA de musica tradicionau e d'un DEA d'etnomusicologia, la dauna qu'ei a l'origina de la creacion deu departament de musica tradicionau deu CNR de Lemòtges en 1987. Que contè las debutas mauaisidas deu departament culturau. La mairetat, lo gavidaire deu CNR, e quitament professors deu conservatòri qu'avón reticéncias tà çò qui ei de l'obertura. Ua navèra dinamica que s'ei installada totun, permetent la multiplicacion de las occasions de jogar, com los bals e animacions organizats peus pairs d'aprenents o associacions partenàrias. Los establiments regionaus e nacionaus, atau com la practica en la societat que permeten a la musica de tradicion orau de subervíver e de s'arrenovelar.

Dossièr pareishut dens La Setmana n° 1050 lo 13 de mai de 2016

  • Publicat dens Dossiers
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+