Uei : 24/11/2017

Andriu de Gavaudan : « Qu'ac cau díser ! »

Quan, damb En Romieu, publiquèm la Gramatica, qu’adoptèm un « occitan gascon de comunicacion larga » com lo libe ne s’adreçava pas sonque aus Gascons mès aus Occitans en generau. De segur, aquera causida que ns’estó reprochada dens las mesuras que los enonciatius èran escamotats. Çaquelà que disem plan que los enonciatius e son ua especificitat de l’occitan gascon mès ajustam que ne son pas sistematics sus tot lo domeni.

Que’s tròban dens proposicions independentas o principaus e ne s’emplegan pas generaument quan i a ua negacion. En mei d’aquò, los enonciatius s’eledeishen quan lo mot que segueish comença per ua vocau ; l’enonciatiu E que desapareish dens aqueste cas : Qu’a trobat çò qui cercava. — J’ac sabi dempuish bèra pausa. — [Ø] As pres la veitura o lo trin ?

Après los enonciatius, los pronoms personaus atòns complements que vaden asillabics : Que’s trobè dens ua situacion desesperada. — E’us as encontrats abans de te’n tornar ? Qu’am los enonciatius que, e, be, ja. Lo que qu’es lo mei emplegat de segur mas dens quauques parçans, lo E qu’ac remplaça hèra sovent.

Fonts : Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Tras los montes

L’actualitat d’aquelas recentas setmanas a menat mantun Occitan a se preocupar un pauc mai qu’a l’acostumada de çò que se passa tra los montes a l’ora d’ara ; e los malhums socials se son fach lo resson d’aquel conflicte pertocant Catalonha e sos rapòrts amb lo poder central de Madrid. Levat qualques comentaris, cal ben dire que la majoritat dels arguments portavan pas una analisi de la situacion e, dins fòrça, la grossieretat dels prepausses èra benlèu aquí per justificar una cèrta preocupacion e la manca d’arguents pertinents. Los que legisson un pauc los mèdia franceses e estrangièrs s’an pogut rendre compte que los sosten als Catalans èra pas dels mai fòrts, especialament dins los païses « istorics de vièlha civilizacion » — que Espanha ne fa partida.

Denonciar aquesta posicion es bèl e bon mas seriá melhor de s’interrogar su cossí del perqué. Gran Bretanha, en principi, seriá lo país amb l’experiéncia mai granda. Lo Reialme unit, formacion seculara artificiala, a servat al mens las « nacions » — cf. en rugbi, lo torneg de las sièis nacions ! A vist al cors del sègle passat un part granda d’Irlanda li escapar e, mai recentament, los Escosseses an fach assaber que n’avián lor confle de la man mesa de Londres e dels Angleses. En cò nòstre, es plan conegut que i a pas agut qu’un sol pòble de tota eternitat e los novèls convertits, vòli dire naturalizats, coma lo Catalan Valls, ne pòrtan la pròva. Amb lo cesarisme ambient, tota manifestacion de desaprobacion es, lèu fach, assimilada a de folclorisme — lengas « regionalas » — o a de comunitarisme — replegament sus se — mentre que totas las nacions del planeta nos envejan nòstre sistèma democratic. Basta de veire la panica dels Estats europèus cap a la proclamacion d’independéncia dels Curds d’Iraq ; son contra al nom de l’estabilitat de l’Orient mejan. Alara, dins l’ostal Euròpa…

 

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

Andriu de Gavaudan : « Quand a caud, a set ! »

Contunhi un pauc sus las expressions que s’emplegan sens article, aqueste còp amb lo vèrb aver en seguint lo Chatbèrt qu’es generalament de bon conselh. Ne balhi qualques unas : d’aver set, talent, caud, freg a aver çaganh, disputa, etc. ne manca pas ! Aquela sopa a gost de rança. — A pas sason de trabalhar l’òrt (per çò qu’es tròp sec). — I a pas fuòc (= I a pas prèssa).

Lo Chatbèrt s’acantona pas a far o aver. La meteissa contruccion se pòt trobaar amb d’autres vèrbs :

Lo tondeire de cans [...] cercava practica... — La merluça m’a donat set. — En s’amusant, los dròlles metèron fuòc al palhièr.Aviá pas perdut temps, lo tipe ! — Quora prenètz vacanças ? — E mai foguèssi cambacort, te tenguèri pè tot lo camin.

P.S. L’amic J. Taupiac me ditz qu’el a totjorn ausit : èsser jorn, èsser nuèch e non pas far jorn, far nuèit.

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Cachavièlha per d’unes, sòmi per d’autres…

Ja sabiái que los Occitans èran d’especialistas eminents de lingüistica que daisson pas escapar una quita parpèla d’agaça. Descobrissi ara suls malhums socials que lors ligams amb Catalonha ne fan d’exegètas de la situacion presenta. De segur, fins a aquesta setmana, son pas los mèdia franceses que nos an portat qualques esclarciments o analisis sus una situacion qu’a pas quitat de pejorejar a prepaus del referendum promés per aqueste dimenge per las autoritats catalanas. Las insultas, porcassièras o pas, cap a las autoritats de Madrid i fan flòri ; las paraulas de sosten cap al pòble catalan tanben. Mas comentaris argumentats per nos explicar las rasons d’aquel referendum, ne trobam quitament pas... En cò nòstre, a calgut esperar l’entrevista del sénher Carles Puigdemont, cap del govèrn catalan, sus una ràdio exagonala per ne saber un pauc mai e constatar que « l’extremista independentista forsenat » [Le Monde], en mai d’èsser poliglòt, podiá tenir de prepausses senats e pareissiá pas ni exaltat ni pèc. Aprovar o pas sas rasons es quicòm mai coma lo d’aprovar o pas l’actitud e los discorses del primièr ministre espanhòl, Rajoy...

Lo sosten als « fraires » o « cosins » catalans me pareis relevar – m’engani benlèu – d’un transfèrt de la part de mond que son « enrabiats » de veire lo pauc d’atencion que lo govèrn de París pòrta a las reivindicacions dels movements occitans – per demorar en cò nòstre ! Es evident que la societat catalana a una istòria que n’avèm pas coneguda e que, dins una epòca recenta, a fargada una identitat encara mai fòrta per resistir, elèit e gents ordinàrias ensems. La mòrt del caudillo rendèt possible las autonomias dins lo reialme mas, dins nòstras societats, materialistas e adèptas del vedèl d’aur, ont l’individualisme preval, los Catalans vòlon pas mai « pagar pels autres » e vòlon córrer l’aventura, estrambordanta a priori, de l’independéncia...

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

Edito : « Divòrci o desencantament ? »

Qu’èi totjorn aimat la politica mès la politica ne m’aima pas ! E quan vedi los nòstes politicians exagonaus « bàter la campanha » que soi convençut ara qu’a plan rason de ne pas m’aimar… Los temps qu’an cambiat e, en aqueth temps de crisi que perdura, los ciutadans n’accèptan pas mei çò que, un còp èra, e consideravan com « los profieits e las pèrtas » de la vita politica. Qu’un elegit e sia pres la man dens lo pòt de confitura e que’u trobavan totjorn quauque excusa ; shens ac saber benlèu, qu’aplicavan la paraula de l’Evangèli : « Que lo qui n’a jamei pecat e’m gete lo prumèr calhau ». Ara, dens ua societat de la moneda reina e de l’individualisme forsenat, que vòlen que los lors elegits e sian vertuós quitament se, eths, n’ac son pas ! Ne muishan pas mei d’empatia quan aprenen, dens los mèdia, qu’un tau o un tau, Robespierre o Saint-Just de l’epòca modèrna, privilegie, en tota caritat « crestiana », hemna, hilh o concubina. Que n’èm arribats a un punt de rompedura enter los ciutadans e los elegits, començat çaquelà quauques ans a, mas ne son pas rars – mei que mei los tenòrs ! – los elegits de la Republica que considèran los lors privilègis e prebendas coma ua necessitat republicana e que rebecan aus lors detractors que « i a un prètz a pagar entà la democracia ». Peu prumèr còp dens l’istòria de la Vau Republica, qu’am ua campanha presidenciau damb los protagonistas màgers qui an problèmas damb la Justícia. Los lors partisans ne quitan pas de méter en avant la « presompcion d’innocéncia » e lo « govèrn deus jutges » çò qui hè que lo programa eventuau deus candidats es completament parasitat… Ne demoran pas sonque quauques setmanas entà escotar çò qu’aurén a nos díser mès l’opinion publica que sembla dejà partatjada enter ua credença òrba cap au son candidat e un desenlusiment totau quitament se met la democracia en dangèr.

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

Edito : « Un avenidor sorn ? »

Après la decision dels Britanics de tirar camin solets (a la suspresa generala), la decision des Estatsunidencs de causir un miliardari « populista » e content de l’èsser, los Franceses se tornan virar un pauc cap a lors afars. Per la drecha extrèma e la drecha, lo problèma sembla resolgut. Per l’esquèrra, es un pauc dificil d’i véser clar. L’esquèrra extrèma a son candidat, sostengut de raca-còr pels comunistas ; un èx-ministre del govèrn, èx-protegit del president de la Republica es « En marcha » e semblariá que, fins ara, rescontrèsse vents favorables. Demorava pas al Partit socialista e a sos qualques amics qu’a lançar una primària un còp capitada la mesa a l’escart del president, creditat, o cal dire, de sondatges tras que basses. Foguèssi maissant, diriái qu’avèm los sièis nans e una Blanca-nèu vestida de negre ! La paritat es en camin ! De tot aquò ne deuriá sortir un « salvador » capable de tornar metre lo Partit de govèrn sul camin grand... Ai qualques dobtes ! Es pas per autan que l’afar serà plegat per çò que l’Esquèrra, dins son ensems, se trobariá amb tres candidats e seriá un esplech se passavan lo primièr torn de l’eleccion presidenciala. Per far cort, desempuèi la crisi que comencèt en 2008, los òmes politics an decebut un electorat qu’aviá per costuma, dins sa majoritat, de pegar a un partit. Un rentièr votava a drecha, un obrièr a esquèrra... amb, de segur, de ciutadans cambiadisses.
Los govèrns successius an pas comprés o an pas volgut veire que la mesconneissença – lo mesprètz a còps – del « pòble d’en bas » podiá menar dins un primièr temps las gents a seguir de líders populistas e, qual sap, dins un segond temps a se revoltar. Elegits que s’arrapan a lors dos o tres mandats quand milions de ciutadans devon passar amb un milierat d’euros, aquò mòstra que tot es dubèrt... lo pièger tanben !

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+