Uei : 21/02/2018

Ensenhament e vita vitanta !

Per un còp, que serà un punt de vista cortet a perpaus de la lenga… Los que segueishen los tribalhs deu Congrès e d’autas Acadèmias que començan d’aver quauques otís gramaticaus sus la tela que pòden har servici. Que’s tròba pr’aquò monde que repotegan pr’amòr la lenga e seré crestada dens la mesura que los responsables de las publicacions dison la lor ambicion de hargar ua lenga « uniformizada », au mensh per dialècte. Los medishs que proclaman hòrt e mòrt çaquelà que la nosta lenga, ua dens la soa diversitat, deu estar ensenhada e promavuda… Qu’èm aquí fàcia a un cas de consciéncia : coma ensenhar un detzenat de formas (leugèrament) diferentas aus drollets ? Que cau començar per ua basa dialectau comuna e, mei tard, har arremarcar que i a d’autas formas… Lo demei, literatura, cançon, etc. qu’es quauquarren mei… Ne cadré pas que los parçans gascons e sian separats per la medisha lenga…

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan

« Una proposicion : pausem-nos ! »

Ieu, autant e mai que los autres benlèu, m’arriba d’escarraunhar nòstre lenga a l’escrich coma a l’oral ; e las ipercorreccions se tròban mai d’un còp jos lo calam o dins la boca dels aprenents. Aital, los qu’insistan per emplegar *pausicion, *interpausicion, etc. per çò que son derivats de pausar e de sos compausats ! Devon èsser normalament sul modèl de pausar e posicion ; donc, compausar e composicion, impausar e imposicion, etc. Vaquí la tièra non-exaustiva dels mots que se compòrtan aital : depausar, dispausar, expausar, interpausar, juxtapausar, superpausar, transpausar, antepausar, pòstpausar, etc. De segur, se pòdon trobar d’endreches ont l’alternància jòga pas mas son pas majoritaris. Ailàs, dins los diccionaris occitans, caben d’incoeréncias : lo que fa una proposicion deu propausar quicòm e non pas *prepausar si que non preposicion e proposicion serián identics ! Mas sabèm totes que los Occitans se congostan d’aquelas garrolhas lingüisticas…

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan

Andriu de Gavaudan : « S'aprenga coma cal… »

Se sap que los qu’an per mestièr d’ensenhar la lenga quitan pas de dire als aprenents qu’a nòstra lenga li agrada lo present del subjontiu e quitament l’imperfach ! Lo present del subjontiu se tròba tanben dins de frasas qu’an pas res d’optatiu amb l’omission de la conjoncion que : Me vengan pas quèrre per o far ! Las tripas, ne pòdi manjar dos còps dins la jornada… mas me’n tornen pas balhar lo lendoman ! S’aprenga coma cal nòstra lenga e… la mitat del camin serà fach ! Se pòt remarcar a còps una abséncia de conjoncion dins de proposicions qu’indican mai o mens una alternativa : Per pas res, sovent, volgatz o non, vos fan clavar las maissas ! O florissa la patz, o toquèsse l’alarma, la justícia, la fe […] coma l’aiga a la mar se rendián a son arma (Godolin). Es lo Ramon Chatbèrt, de segur, que nos a fornit la matèria…

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

« France is back ! »

Ne poiriam far de libres de totas las remarcas fachas per las personalitats politicas, people o quitament nòstre vesin sus la superioritat supausada de la lenga anglesa. E cadun sap que, dins la lenga de Molière, se pòt pas dire de qualqu’un qu’es glamour o qu’a lo look que cal pel job ! Alara, pensatz se nosautres aviam la pretencion de o voler dire dins la lenga dels trobadors amb los mots del sègle XXI qu’existisson pas, que pòdon pas existir de tota faiçon dins nòstre gergon ! Cal dire qu’èran pas nombroses, fins ara, dins lo naut personal politic, los que se podián far comprene dins la lenga de John Donne – nos càmbia de Shakespeare ! – sens far rire lo monde. De tota faiçon, la « lenga de la Republica » se deu aplicar e lo quite èx-Primièr ministre, plan a l’aise dins los idiòmes latins çaquelà, refusava, amb lo zèl dels convertits novèls – excusatz, naturalizats novèls ! – tot emplec autre que lo francés en denegant tot drech oficial a las lengas istoricas de França. Per astre, França a, pel primièr còp, un president jove, modèrne, poliglòt que nos mostra lo camin…

Ardidesa inconcienta o volontat deliberada, ven de se liberar – e de nos desliurar – d’una cadena recenta (1992), a saber que « la lenga francesa es la lenga de la Republica ». La setmana passada, recebèt al Castèl de Versalhas los elèits – la màger part estatsunidencs – de la tecnologia modèrna per proclamar urbi et orbi que França – e la « vièlha Euròpa » – èra un tèrra portaira d’avenidor, prèsta a los aculhir sens rèirepensada, etc. Per aquò far, al diable los a priori vielhanchons e los intermediaris – las interfàcias en francés – lingüistics ! Faguèt la pròva que França èra prèsta a parlar l’anglés estatsunidenc per dintrar dins « lo sègle » e, el, esitava pas a mostrar lo camin… Encara un pauc de temps e se ganharà lo títol de « grand timonièr ». France is back mas sos servicis de l’estat civil refusan los noms qu’an d’accents « non-franceses » sus las vocalas. Comprena lo qui pòt !

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

La borra e lo fuòc...

Que volètz ? Ieu, mas referéncias son las d’autres còps, las d’avant la telaranha planetària e los malhums socials e tiri mas informacions màgerment dels mèdia tradicionals, exagonals o estrangièrs ; pel demai, ensagi de far trabalhar mas neurònas e m’arriba sovent de convocar un rencontre al som amb mon doble per pas córrer coma las fedas a la sal. Coma a l’acostumada, la tempèsta nos arriba dels Estats Units ; non pas los incendis e los delavacis de la còsta oèst mas si ben l’afar de las femnas agarridas…

En 2011, i aguèt un òme politic francés qu’escapèt a las galèras gràcia al drech estatsunidenc e a un compte en banca consequent ; las reaccions, la suspresa passada, s’atudèron e los mèdia parlèron de quicòm mai… Aqueste còp, la borra s’enflamèt del costat de Hollywood dins lo mitan del cinèma e los malhums socials faguèron la rèsta ! Una, puèi doas, puèi tres actritz… faguèron de declaracions a la premsa per dire qu’èran estadas agarridas per un meteire en scèna, un productor o qualqu’un mai de las personalitats qu’avián lo poder de far o de roïnar una carrièra. Un còp la borra alucada, d’autras venguèron lèu lèu alimentar lo fuòc que sautèt en França coma una beluga sauta los pins dins lo pinhadar…

Mas, se sap que lo fuòc crama tot sens far la tria… Aital n’es d’aquela denóncia, salutària de segur, mas que poiriá pausar qualques problèmas. Ja, o vesèm amb las letras mandadas a la premsa per de « people » que s’autoproclaman los « defenseires de la fe vertadièra » d’una faiçon coma sols los Franceses o sabon far ! Ja, ne i a que demandan la retirada de tal o tal tablèu dins un musèu, una exposicion… Deman, perqué pas un libre, un film… ? Perqué pas lo reviscòl d’una « mesa a l’indèx », apanatge de la Glèisa catolica, un còp èra ?

Lo fuòc es totjorn fòl e pas jamai aisit a atudar…

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

Poder « vertical »

Quitament s’es pas my cup of tea, soi pas d’aqueles que son a l’aise amb los malhums socials e que mandan cada jorn fòtos, vidèos, etc. ; i vau veire çaquelà que se i pòdon trobar, a còps, causas interessantas ignoradas pels mèdia tradicionals. Per aqueles, l’espectacle de « la comèdia umana » contunha e son passats a quicòm mai. Catalonha, pel moment, es passada de mòda e, de tota faiçon, la causa es entenduda : los Catalans an tòrt perqué son minoritaris en Espanha e en Euròpa. Los mèdia se son virats cap a Alemanha per seguir la destinada de la Merkel, minoritària pel primièr còp desempuèi un dotzenat d’ans e tornan periodicament sul Brexit e los Angleses que o fan tot per aver lo burre, la moneda per lo crompar e lo sorrire de la cremièra ! Pensatz se lo sòrt de Catalonha es de comptar ! Qual que siá lo president exagonal, qual que siá lo partit o lo « movement », la causida es facha en favor d’una Euròpa de las nacions – a la francesa pr’aquò ! – e cal pas jamai doblidar que França existissiá ja del temps del rei Cezet !

Quitament los estabosits an degut notar que lo ministre de l’Educacion nacionala o rapelèt la setmana passada fàcia a la representacion nacionala. « I a pas qu’una sola lenga francesa, una sola gramatica, una sola republica », çò diguèt a propaus de quicòm mai e en botant sul devant l’Acadèmia francesa que n’aviá perdut l’abitud. Aquestes prepausses restontisson d’una faiçon curiosa a las aurelhas dels promotors de las lengas istoricas de França. França es encara e totjorn francofrancesa e, levat l’anglosaxon, las autras lengas son pels somiaires… e encara… Aparentament, las annadas que passèt en America latina o centrala li faguèron pas comprene la possibilitat per un país d’aver mai d’una lenga oficiala. La regionalizacion ven de mai en mai estequida cap a un bonapartisme trionfant que lo president e son govèrn ne son los eralds…

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

Andriu de Gavaudan : « Qu'ac cau díser ! »

Quan, damb En Romieu, publiquèm la Gramatica, qu’adoptèm un « occitan gascon de comunicacion larga » com lo libe ne s’adreçava pas sonque aus Gascons mès aus Occitans en generau. De segur, aquera causida que ns’estó reprochada dens las mesuras que los enonciatius èran escamotats. Çaquelà que disem plan que los enonciatius e son ua especificitat de l’occitan gascon mès ajustam que ne son pas sistematics sus tot lo domeni.

Que’s tròban dens proposicions independentas o principaus e ne s’emplegan pas generaument quan i a ua negacion. En mei d’aquò, los enonciatius s’eledeishen quan lo mot que segueish comença per ua vocau ; l’enonciatiu E que desapareish dens aqueste cas : Qu’a trobat çò qui cercava. — J’ac sabi dempuish bèra pausa. — [Ø] As pres la veitura o lo trin ?

Après los enonciatius, los pronoms personaus atòns complements que vaden asillabics : Que’s trobè dens ua situacion desesperada. — E’us as encontrats abans de te’n tornar ? Qu’am los enonciatius que, e, be, ja. Lo que qu’es lo mei emplegat de segur mas dens quauques parçans, lo E qu’ac remplaça hèra sovent.

Fonts : Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Tras los montes

L’actualitat d’aquelas recentas setmanas a menat mantun Occitan a se preocupar un pauc mai qu’a l’acostumada de çò que se passa tra los montes a l’ora d’ara ; e los malhums socials se son fach lo resson d’aquel conflicte pertocant Catalonha e sos rapòrts amb lo poder central de Madrid. Levat qualques comentaris, cal ben dire que la majoritat dels arguments portavan pas una analisi de la situacion e, dins fòrça, la grossieretat dels prepausses èra benlèu aquí per justificar una cèrta preocupacion e la manca d’arguents pertinents. Los que legisson un pauc los mèdia franceses e estrangièrs s’an pogut rendre compte que los sosten als Catalans èra pas dels mai fòrts, especialament dins los païses « istorics de vièlha civilizacion » — que Espanha ne fa partida.

Denonciar aquesta posicion es bèl e bon mas seriá melhor de s’interrogar su cossí del perqué. Gran Bretanha, en principi, seriá lo país amb l’experiéncia mai granda. Lo Reialme unit, formacion seculara artificiala, a servat al mens las « nacions » — cf. en rugbi, lo torneg de las sièis nacions ! A vist al cors del sègle passat un part granda d’Irlanda li escapar e, mai recentament, los Escosseses an fach assaber que n’avián lor confle de la man mesa de Londres e dels Angleses. En cò nòstre, es plan conegut que i a pas agut qu’un sol pòble de tota eternitat e los novèls convertits, vòli dire naturalizats, coma lo Catalan Valls, ne pòrtan la pròva. Amb lo cesarisme ambient, tota manifestacion de desaprobacion es, lèu fach, assimilada a de folclorisme — lengas « regionalas » — o a de comunitarisme — replegament sus se — mentre que totas las nacions del planeta nos envejan nòstre sistèma democratic. Basta de veire la panica dels Estats europèus cap a la proclamacion d’independéncia dels Curds d’Iraq ; son contra al nom de l’estabilitat de l’Orient mejan. Alara, dins l’ostal Euròpa…

 

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+