Uei : 22/05/2018

La vision deu monde de Micheu Chapduèlh per Patric La Vau

Patric La Vau que consacra lo son navèth filme/documentari a Micheu Chapduèlh. Dab un chicòt de poesia, lo realizator que’ns hè entrar dens lo monde de l’escrivan, dens lo quau viu en acordança dab lo monde qui l’environa, los arbos, las bèstias, las pèiras.

Au mes d’abriu que sortirà « Micheu Chapduèlh, una pensada sauvatja » lo navèth documentari de Patric La Vau. Que hè 3 ans que lo realizator ei passat au collectatge filmat. L’imatge, lo son, véder l’expression de la persona e enténer la soa lenga que balha un costat « viu » a la soa paraula, segon La Vau. Au demiei de las trentenas de personas qu’a mes sus pellicula : lo peiregordin Micheu Chapduèlh. Fascinat peu libe « J’ai refermé mon couteau » (Ed. Chamin de Sent Jaume, Colleccion De Temps pacan, 2012) dens lo quau lo professor/contaire/escrivan dona ua vista d’ensemble de la cultura tradicionau en Lemosin e Peirigòrd, lo gavidaire deu hestau las Nuits Atypiques que decidí de’u consacrar un filme. « Micheu Chapduèlh, una pensada sauvatja » qu’ei un drin lo filme qu’illustra lo libe de l’escrivan : que desvèla la civilizacion paisana, lo son rapòrt a la natura, aus òmis, las soas credenças e usatges.

La Setmana — Micheu Chapduèlh qu’ei mei coneishut com escrivan e contaire. Avetz volut amuishar ua auta faceta de la soa personalitat dens lo filme ?
Patric La Vau — Òc ! Qu’a escriut hèra de libes sus la cultura populara de Dordonha, deu Peirigòrd, libes a còps en occitan, a còps en francés. Qu’ei lo son libe « J’ai refermé mon couteau », un libe extraordinari sus la cultura populara que lo Chapduèlh a coneishut, qui m’a marcat. Jo, çò qui m’interessavi dens la soa personalitat qu’èra aquesta pensada, aqueths raiç de cultura populara e occitana, de la vielha civilizacion paisana. Qu’èi assajat de centrar lo filme sus aquera pensada qu’èi aperada « sauvatja ». Qu’èi assajat de’u har parlar d’aquera sapiéncia. Que parlam d’animisme, de chamanisme com deus ausèths, de las pèiras, etc. Çò qui ei interessant dab eth, ei qu’ei vadut dens ua familha on i avè 4 generacions : eth, los parents, los gran parents e tanben los rèirsgranparents e donc qu’a coneishut gents qui èran vaduts au sègle XIXau ! Qu’a recebut atau ua cultura, un biais de pensar e de véser lo monde qu’èra vertadèrament ancian. Qu’a vertadèrament un pè dens lo passat. Quan èra dròlle, Chapduèlh qu’èra un gran observator d’aquera civilizacion. Adara, qu’ei un òmi de 70 ans e qu’a d’ara enlà ua analisi generau d’aquera cultura populara. Dens lo son libe « J’ai refermé mon couteau », que ditz que hè etnologia vicinala. A partir de l’observacion de la soa familha pròcha e de quauques vesins, qu’a bastit ua analisi de la societat e de la pensada tradicionau occitana deu Peirigòrd.

LS — Aquera pensada ei quauquarren qu’a transmés aus sons mainatges ?
PL — Qu’a transmés la lenga occitana aus sons mainatges, aquò ei segur. Que’u vesem dens lo filme a un moment balhat. Que i a la soa hilha e petita hilha qui parlan en occitan. Qu’an devut recéber quauquarren de la vision deu pair, de çò qui’u estó transmés e çò qu’utiliza dens la vita de cada jorn. Per exemple de hèser lo causau, de plantar varietats vielhas, d’anar dens lo bòsc tà cuélher los ceps. Tot aquò qu’ei un biais de viure paisan a l’ora d’ara. Pensi que la pensada sauvatja n’ei pas sonque ua pensada deu passat mes tanben de l’avenidor. Se vesen dab tots los problèmas ecologics a l’ora d’ara, de tornar trobar aquera sapiéncia paisana vielha pòt estar vertadèrament utila tà viure dens lo monde d’adara e lo monde a venir.

LS — Los vòstes documentaris que tractan efectivament de la vita deus paisans, de la tèrra e de la natura. Totun, que voletz amuishar que viven dens la modernitat en tot preservar çò qu’an coneishut ?
PL — Qu’assagi de hèser filmes benlhèu en partida suu passat dab gents qui son adara d’un atge avançat e donc qu’an la mestresa, la coneishença de la lenga. Mes hèser un filme suu passat non vòu pas díser hèser un filme « passeïsta ». Qu’ei tanben assajar de hèser lo ligam entre lo passat, los raiç e l’avenidor. Per jo, n’i a pas nada rompadura entre lo passat e l’avenidor. Qu’assagi de muishar que i a tanben modernitat de la lenga, de la pensada e de la vita. Non cau pas tot getar de la vita d’autes còps. La vita qu’ei com un riu, non s’arrèsta pas jamei. Dens lo filme « Escotar los ausèths arribar » (P. La Vau, 2017), parlam deus camins comunaus. Qu’ei un biais de pensar la vita en comun, de pensar a çò qu’apartien a tot lo monde. Que vòi hèser un filme sus un moment de l’istòria occitana mes tanben muishar que la pensada de’us qui son dehens ei tanben ua pensada modèrna e que pòt ajudar los qui viven adara a víver meilhor.

Inf. : DVD produccion Les Nuits Atypiques, a paréisher au mes d’abriu — De crompar arron las projeccions o per mèl : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. / www.nuitsatypiques.org — Projeccions : « Escotar los ausèths arribar » au cinema L’Utopia de Bordèu (33) lo 22/03 , Cadilhac (33) e Marmanda (47) a la fin deu mes d’abriu. Datas a viéner sus lasetmana.fr

  • Publicat dens Culture

« Heidi » lèu en DVD amb Conta'm

Retrobatz dins pauc de temps « Heidi » en lenga occitana al cinema e en DVD. Lo filme foguèt realizat per Alain Gsponer (StudioCanal) e ven d'èsser doblat per Conta'm amb l'ajuda del Ministèri de la Cultura, del Ministèri de l'Educacion nacionala, las Regions Novèla-Aquitània e Occitània/Pirenèus-Mediterranèa, de l'Ofici Public de la Lenga Occitana e del Conselh Departamental dels Pirenèus-Atlantics.

Los Machacuus

Expausicion a Castèths (Maransin) au parat de las Jornadas deu Patrimòni. Espiada sus las ancians linhas deus camins de hèr « economics » capvath las Lanas de Gasconha.

Dens las Lanas, la tostemps valenta associacion Memòria en Maransin tribalha dempuish pausa a l’istòria industriau de la contrada (arrosia, machinaires, hargas) dab expausicions e filmes. A Castèths, lo dissabte 16/09, que presenta (espaci Émile Vignes, 14h30) un navèth filme sus l’istòria deu camin de hèr La Luca-Sent-Gironç (35 quilomètres), aperat eth tanben lo « Machacuu » com tan d’autas petitas linhas de las Lanas de Gasconha. Enregistrats preus Michel Lamolie e Pèir Laforie, qu’enteneràn pro de testimoniatges esmavents pr’amor la linha barrèt sonque en 1979 (detalhs sus http://www.castets.fr/ ).

Que las aperavan oficiaument « vias ferradas d’interès economic ». Aquera linha La Luca-Sent-Guironç, un chic au nord D’Acs, qu’estó començada en 1890 (La Luca-Linsa) puish acabada en 1909. Qu’emplegava hòrt d’obrèirs, mecanicians, manòbras o òmis de pena com totas las autas petitas linhas conectadas a la gran linha feroviara Bordèu-D’Acs-Baiona, installada devath lo Second Empèri, en 1857 exactament.

Man d’òbra

Qu’èra lo temps on s’espandivan los pinhadars de pins maritimes (Pinus pinaster) dont la husta èra hòrt demandada per las activitats ligadas a la revolucion industriau : gema per la quemía, bòi d’òbra per taulats, per carpentas e hustage en generau, bilhons per sostiener las galerias de las minas de carbon o de hèr, en França, en Anglatèrra o País de Gallas o quitament en Espanha. Quasiment cada vilatge avè la soa segueria o la soa destilleria o « olièira » per transformar l’arrosia o lo galipòt. E, se i avè bròs tirats per mulas per portar los bilhons de las copas dinc a la seguerias o las barricas de gema dinc aus talhèrs de transformacion, qui avè tanben hòrt de petitas garas o estacions (aperadas sovent « haltas » dens lo jargon ferroviari) per cargar los vagons e aviar carreis pesucs dinc a las grans garas o dinc aus pòrts de Bordèu o de Baiona (Lo Bocau d’Ador). Aquò hasè pro de man d’òbra emplegada. Las Lanas de Gasconha, per ruraus e paisanas qu’estossin vertadèirament, qu’èran tanben ua region industriau. Dab, a còps, grèvas e susmautas quan trucavan la crisa, mes qu’u aute ahar…

Un chic de cent ans a – disem decap a 1914 – qu’èra donc lo temps deu « maximum ferroviari ». Los òmis de la fin deu sègle XIX qu’avèn credut au chivau vapor e multiplicat las linhas. Qu’èra lavetz lo « progrès », com disèn. Aqueths camins d’un navèth genre que tiravan lo mei dret possible e que desenclavavan los vilatges. Nat candidat a ua eleccion cantonau qui ne gausava presentà’s shens un projècte de linha ! E que bastín garas, ponts, (dens las Lanas sablosas briga de tunèls, segur…) o maisons de garda-barrèras. Que cavèn trencadas e qu’adobèn espacis de triatge. Aqueras installacions emplegavan pro de monde : òmis d’equipa per entertiéner las vias, emplegats barrejats e « aristocratas » de la conduita dont l’aunor èra de « har l’òra ». Arrespectar l’arrelòtge qu’èra sacrat ! Solide, qu’èra au servici de l’industria ligada a la seuva lanusqueta.

Malhum

Per tornar au temps on « lo trin espiava passar las vacas », ne manquitz pas, se vos estancatz a Bordèu, d’anar véder la mapa deu gran hall de la gara de l’anciana Companhia deu Mieidia. Qu’i vederatz la densitat deu malhum aquitan. De Sent Sefrian (Lanas girondinas) estant – on demòran tostemps barrats los talhèrs ferroviaris e on ua vielha motriça aten la mort definitiva, arrosegada per la rovilha – que podèvan anar a Paris per Ostens e Beautiran. Qu’i avè ua linha deu Mont au país deus « Parropians » (chafre deus abitants de Sent Sefrian) per Lucsèir, e la « halte » o arrèst deu quartièr de Houaste a Sòra. E l’abat Cesari Daugé (1858-1945), lo celèbre felibre d’Aire, eth, que hadó la soa Camada en Italia, decap a 1899 o 1900, en préner lo trin a Aire-sus-Ador, cap a Tarba, puish Tolosa, Marselha, e tutti quanti.

Adara, qu’an transformat las vielhas linhas en pistas ciclablas (n’es pas ua maishanta idèia) o que las an isoladas malastrosament de las granas. E seré estat vertadèirament ua peguessa, per exemple, de guardar lo ligam entre l’Ecomusèu de las Lanas de Gasconha a Marquèsa (Sabras) e Laboèira ?

Uei, se voletz anar deu Mont (de Marsan) a Nerac o Agen en préner lo trin per – comportament « ciutadan », com disen – estauviar l’emission de CO2, qu’es ua aventura. Que cau dus o tres òras en passant per Bordèu (espiatz suu site de la SNCF) o que’vs prepausan de préner l’autobús… Egau ! siitz rassegurats : dab las futuras linhas de grana velocitat que ganharatz au mensh ua òra tà anar a Paris ; que serà ua brava compensacion, probablament un chic carestiosa totun. Egau, n’i èm pas enqüèra…

Qu’èra tota ua epòca, aqueth temps deus « machacuus » mes aqueth monde d’activitat e de solidaritat que comencèt la soa longueta agonia dens las annadas 1960-70, per har simple.

Qu’abandonan lavetz los camins de hèr « economics » pr’amor, ce disen, ne son pas rentables. La rota que triomfa e que darrigan los ralhs o qu’i deishen creisher brosta e tusta. Adara qu’es lo trafic pèc deus camions e qu’apareishen los entrepaus de logistica au ras de las autorotas…). Lo passerís rotièr macha un chic pertot las cauçadas e hè creisher lo dangèir. D’auguns que serén a arregretar lo temps deus « machacuus ». Anem ! Que m’arrèsti percé vau belèu plorar suu temps deus calelhs e de la marina a vela…

Joan-Jacmes Fénié

Document JJ Fénié : Au temps de la vapor, que calè machar per que lo machacuu marchèssi com cau !

 

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+