Uei : 12/12/2017

Occitanisme : quin reng ten la femna ?

Se parlava autres còps de « patriarcat », ara de « dominacion masculina ». Lo movement occitanista escapa a tot aquò ? Òc e non, nos respondon d’unas femnas.

Foguèt una vision sasissenta. Pel tantòst del collòqui organizat lo 4 d’abril de 2015 a Tolosa per Convergéncia occitana e País nòstre (tocava a la fusion venenta de Lengadòc-Rosselhon e Miègjorn-Pirenèus), una sola femna prenguèt la paraula... Una catalana del sud. Tot lo demai de las intervencions foguèron menadas per d’òmes. Lo matin, èra presenta la candidata socialista Carole Delga. Es tot. La remarca foguèt faita al president de Convergéncia Joan-Francés Lafont qu’expliquèt tot simplament qu’una bona part de las femnas contactadas avián pas desirat prendre la paraula sus l’empont. Desinterès ? Pudor ? Mistèri. L’encargat de produccion d’Òc Télé, Stéphane Valentin, esprovèt las meteissas dificultats a trobar d’interlocutoras per una edicion del d’Òc Show... especialament consacrat a las femnas occitanas ! Èra a la fin de 2015 e lo subjècte causit èra las « femnas en lucha ». Mas aquí s’opausèron d’incompatibilitats d’agenda plan comprensiblas dins la mesura que, dins lo mitan occitanista, una bona part manca pas de trabalh.

p7 femna d oc

D’autras opausèron lor repugnància a parlar davant una camerà. Pasmens, trobam de mai en mai de femnas a de pòstes a responsabilitat al dintre de las grandas entitats occitanistas, que siá demest los quadres o dins los burèus d’associacions. Trobam encara de femnas que se fan ausir dins lo domeni cultural coma la creacion musicala. Trobam de femnas que van al front quand s’agís de militar o d’organizar d’operacions militantas, coma foguèt lo cas per las manifestacions Anem Òc. Trobam encara de femnas que s’engatjan politicament e que se marcan sus de listas electoralas. O avèm pogut constatar a las darrièras eleccions municipalas al dintre del movement « Bastir ».

Pasmens, qué que siá lo domeni, lo constat es totjorn lo meteis : n’i a pas pro. Avèm volgut menar la nòstra reflexion sus dos fronts.
Nos sèm interrogats sus l’existéncia d’un movement feminista e occitanista pel passat e sus l’integracion de las idèas feministas al temps nòstre. Emergiguèt un movement, cap a la fin de las annadas setanta duscas a la debuta de las annadas ochanta. Se diguèt tot simplament « Femnas d’òc »... En soma, del temps que l’occitanisme, fòrça politizat e militant, se calcava mai o mens suls movements d’extrèma-esquèrra d’aquel periòde. Fa tot juste quaranta ans. Fòra lo mitan, assistissèm encara a de scènas de sexisme agressiu. De femnas politicas o encara de femnas jornalistas politicas ne poiràn testimoniar, se pensam a l’afar de la rauba a flors de Cécile Duflot o encara als afars Sapin e Baupin. Quitament al dintre de l’occitanisme, se parla encara de mesa a despart o de refús a priòri d’escotar una persona del « sèxe polit ». A l’ora d’ara, quand se parla de tornar definir las basas de l’occitanisme (veire lo nòstre article sus La Dintrada dins lo numèro que ven), se cal tanben demandar se de fondamentals coma la paritat òme-femna son plan dintrats dins las mors. Coma nos o an fait remarcar de femnas qu’avèm interrogadas sul sicut, lo movement occitanista, al còr d’una cèrta societat, escapa pas a sos defauts. Se parlèt encara d’una necessitat de destriar çò bon e çò marrit dins la tradicion que nos emplegam a servar. La lexicografa Josiana Ubaud (que s’exprimís dins aquel dossièr) a menat per exemple un estudi tocant al lexic o encara als provèrbis misogins qu’an traversat lo temps. En soma, se lo movement en favor de la cultura nòstra se distinguís sus d’unes punts, d’autres nos menan a pensar que sembla totes los autres.

Retro : controvèrsia a l'entorn de la femna

Fa 40 ans tot juste, un debat sul sicut opausèt d'occitanistas « exiliats » a París a d'occitanistas demorats al país.

Entre la segonda mitat de las annadas setanta e la primièra mitat de las annadas ochanta, lo movement occitanista coneguèt el tanben de remolins a l’entorn de la plaça de la femna e de l’orientacion sexuala. Aquò consistiguèt en se demandar se se caliá contentar de transmetre la tradicion amb sos arquetips a còps retrogradas o alara integrar d’unas idèas que gorgotan amb lor epòca. « Per las feministas occitanistas s’agissiá de refusar de se contentar del ròtle de simple vector de las tradicions per la femna, çò nos a explicat l’anciana jornalista Rose Blin-Mioch, autora d’una tèsi sus la felibressa roja Lydie Wilson de Ricard, sabi que d’aquel temps, la meteissa question se pausava en Bretanha ». Femnas e omosexuals exiliats L’escrivan Alem Surre-Garcia (present a París a aquel moment) escriguèt mantuns tèxtes sul sicut dins las pauras revistas « Fòrabanda » e « Talvera ». Dins aquel match que l’opausava per exemple al militant viticòla Henri Fabre-Colbert (1914-2000) èran doas logicas que s’afrontavan. « Aviam volgut donar la paraula a de femnas partidas del país, e pas unicament per de rasons economicas, çò nos a dit Surre-Garcia, n’i a que son partidas en causa de tradicions que podián pas mai suportar ! Meteissa causa per d’òmes omosexuals qu’èran pas acceptats, que siá a la campanha o en vila ». Del costat dels occitanistas « locals », aquò passava mal. Òm parlava alara de « digressions parisencas » (sic), de monde desconnectats d’una realitat qu’èra encara pro rurala d’aquel temps. Coma o a soslinhat Josiana Ubaud (veire p.9) dins sas recèrcas, avèm eiretat de tot un corpus lexical e proverbial degradant per las femnas. Per ela, son la marca d’una crenta de las femnas, d’una ginofobia e de la necessitat absoluda de gardar las tascas quotidianas plan sexuadas e plan delimitadas.

« L'opressat opressor »

Mas aquel « match » se fasiá pas unicament a distància. Dins un document que nos es estat transmés per l’estudianta paulina Victoria Sibé, (eissit de las archivas del CIRDOC) constatèrem que d’unas occitanistas volguèron elas transmetre las valors del feminisme de l’interior. S’agisson de doas fuèlhas compiladas dins los annèxes dels actes de l’Escòla Occitana d’Estiu de 1978 a Vilanòva d’Òlt (47). Son lo rendut-compte d’un « talhièr de las femnas » organizat dins l’encastre de l’EOE. S’i soslinhèron ja las contradiccions entre l’idealizacion d’una civilizacion eterenca de l’amor cortés e... lo comportament de cada jorn : « èrem nombrosas, dins aquel talhièr, a sentir dins la vida de cada jorn e quitament dins l’Escòla d’Estiu, una contradiccion entre çò qu’avèm de viure ara e nòstre imatge fargat cada jorn pels sègles de civilizacion mediterranenca ont la femna non pòt èsser que “ del defòra ” o “ del dedins ” : la Maria a l’ostal e la puta a la carrièra ». E lo rendut-compte d’encadenar sus d’unes exemples de provèrbis misogines que florisson dins la lenga nòstra (veire encadrat). Qué que ne siá, aquel talhièr getèt las basas de l’inclusion dels principis del feminisme aplicats a l’occitanisme : « Lo nòstre prepaus es pas de nos batre contra los òmes mas de poder existir l’un còsta l’autre, e dins lo meteis temps (...) lo Mascle occitan (sic) non pòt èsser que viril e autoritari. Es a l’encòp oprimit dins sa condicion de mascle e opressor de la femna, EL QUE PENSAVA PAS ÈSSER QU’OPRIMIT PER L’ESTAT FRANCÉS ». Lo document es signat « Femnas d’òc », movement feminista efemèr que desapareguèt quasi en meteis temps que lo quasi ensemble dels movements occitanistas politics a la debuta del primièr mandat de François Mitterrand.

Exemples de provèrbis misogins - « Un ostal dins una vinha, una femna dins l’ostal, n’i a tant que cal » - « Tres olas dins un ostal, signe de fèsta, tres femnas dins un ostal, signe de pèsta » - « Del temps que lo colhon se crèba al trabalh, la femna amb un autre s’amusa a l’ostal » Sorsa : talhièr de las femnas, annèxa actes EOE 1978.

Literatura : estudiar mai las òbras femininas

Capture decran 2017 11 23 a 12.36.55Dins una comunicacion faita a l’escasença d’una Universitat Occitana d’Estiu consacrada a la femna occitana, l’ensenhaira Maria-Joana Verny s’interessèt a las « Escrituras femininas de l’après-68 » (cf. Actes UOE de Nimes 2013). Pesquèt especialament de poèmas militants dins las revistas « Viure » e « Obradors » o encara l’antologia bilingüa establida per Maria Roanet « Occitanie 1970. Les poètes de la décolonisation » (París, PJ Oswald, 1971). Indica que d’unes noms apareisson, especialament lo de Rosalina Ròcha (nascuda en 1946 a Alès) Marisa Ros e Coleta Deverdet. « Es Rosalina Ròcha qu’es la mai sovent presenta, çò escriu Maria-Joana Verny, Marisa Ros o es un pauc mens per çò qu’es de son òbra de creacion, mas dona de tèxtes de reflexion. D’autres noms i apareisson, coma aquel de Miquèla Stenta o d’Elena Gracia, que venguèt a l’occitanisme dins las annadas 40. Aquela militanta del sector pedagogic de l’IEO i dona doas novèlas dins los numèros 7 e 8 de 1966. De notar que l’expression en pròsa es una excepcion dins los supòrts que ne parlam. Rai qu’es estat totjorn mai aisit, per las lengas minoritàrias e per los escriveires que se cercan, e pas solament per las femnas, de començar per la poësia ». De son costat, Rose Blin-Mioch explora mai que mai las autoras del sègle XIX. Ne faguèt quitament un subjècte de tèsi puèi que s’interessèt a la correspondéncia entre Lydie Wilson de Ricard (fòto DR) e son òme Louis- Xavier de Ricard. Pendent sa vida corta (moriguèt a trenta ans) se contentèt pas d’èsser la protegida d’August Fourès, felibre roge d’Aude. « [Lydie] mostrèt que las femnas podián far quicòm mai que cargar lo vestit arlatenc... Aviá de coratge, aguèt lo de se batre per se maridar amb un comunard que la situacion èra pas encara segura, çò nos diguèt Rose Blin-Mioch, s’acordèt una libertat qu’èra pas permesa d’aquel temps : escriure a un òme qu’es pas de sa familha. E d’egala a egal. Es ela qu’escriguèt sas òbras occitanas, aprenguèt lo lengadocian de Montpelhièr amb Fourès e Tourtoulon. Amb son marit, partejavan las meteissas idèas, politicas republicanas, feministas e federalistas » (veire La Setmana n°948, p.10).

Paraulas de femnas

De qu’es lo sentiment de las primièras interessadas respècte a aquelas questions ? Avèm contactadas mantunas femnas implicadas de prèp o de luènh per la lenga e la cultura nòstras.

Avèm ensajat de destriar d’unes constats convergents e d’unes prepausses salhents a travèrs las personas qu’an acceptat de respondre. Las avèm contactadas pel biais dels malhums socials en lor pausant tres questions : « pensatz que las femnas son puslèu en arrièr o endavant ? » ; « pensatz que i a encara pro de sexisme dins lo mitan occitanista ? » ; « avètz ja patidas remarcas sexistas al cors d’una manifestacion, d’una acampada, etc. ». Caduna respondèt segon son sentit e segon son viscut. Son de personas de generacion, de mitans socials e de professions divèrsas. D’unas considèran lo sexisme plan present, d’autras o an pas sentit particularament.

Òmes davant, femnas darrièr

Primièr constant pro recurrent : lo fait que las femnas occitanistas se meton pas gaire endavant sus l’empont. Per las grandas escasenças (manifestacions, collòquis, taulas redondas, etc.) las voses que se fan ausir son sovent masculinas. Òm vei mai que mai las femnas a l’obratge sul terren, dins de foncions administrativas (per de pòstes a responsabilitat o pas) o d’organizacion mas pas gaire per far de representacion. « Lei femnas son un motor de l’occitanisme mai dins leis accions de granda importança, quora regardatz de manifestacions grossassas, me pareis pas èstre ben en avant, çò pensa la jornalista provençala Amy Cros, l’ai remarcat, per exemple, a Castelnòu d’Arri, embé de taulas redondas pron masculinas. Aquo’s pas una acusacion, mai un constat ».

Lo sexisme present d'en pertot

Segond constat recurrent : lo sexisme es present dins lo mitan occitanista pr’amor es present en-defòra. Logic ? Evident ? Descobèrta de l’aiga tebessa ? Benlèu, mas es aparentament necessari d’o rapelar. « Lo mitan occitan escapa pas al patriarcat puèi qu’evoluciona dins una societat patriarcala, çò pensa la cantaira e flaütista Maud Seguièr, lo sexisme es mens violent dins las estructuras qu’an de foncionaments vertadièrament democratics. Mas per capitar d’aver una egalitat òme / femna, cal una vertadièra discutida e soscadissa sus aquel subjècte ».

Lo sindròm mediterranèu

Un tresen constat : una tradicion pro « masclista » del costat de las ribas de Mediterranèa en contradiccion amb las valors de convivéncia cantadas d’en pertot pel movement occitanista. « Ai assistit a de collòquis (coma intervenenta o dins lo public) onte, per un còp que i aviá una femna a la tribuna, la sala se vugèt de la mitat de seis òmes, çò nos a dit la lexicografa e etnobotanista clapassenca Josiana Ubaud, lo considèri coma un escup vertadier. Mai en faciada, [los occitanistas] son “ trobadors-convivéncia ” e bla bla bla ! (...) Es dificil de comparar lei medalhas en matèria d’orrors... Mai diriáu que la part mediterranèa d’una part dau territòri arrenga pas lei causas ».

En soma las dificultats patidas per las femnas d’òc semblan tot simplament las dificultats patidas per las femnas dins lo monde occidental. Sus son blòg albergat pel jornal en linha Mediapart, la cronicaira Ségolène Roy parla d’una dominacion masculina « omnipresenta e invisibla ». Valent a dire qu’a pres de formas a còps mai insidiosas que non pas una publicitat porno-chic o encara d’agressions fisicas de totas menas. « La dominacion masculina es d’en pertot, çò escriu Ségolène Roy, dins la nòstra lenga quotidiana, dins lo nòstre biais de carrejar un nenon de sèxe femenin o masculin, dins la galantariá, dins lo “ ieu ” filosofic, dins lo biais de far l’istòria, dins la negacion d’aquela dominacion e duscas dins las conquistas de las femnas que se viran contra elas ». Los occitanistas poiràn despassar aquel fait ?

Virginia Lago, ensenhaira, Tolosa

Capture decran 2017 11 23 a 12.40.55

« Èi pas l’impression que las hemnas aucupen lo davant de l’empont. Ei meslèu l’impression de las véser s’encargar deus ahars, de la vita vitanta... Aquò dit, solide que i a tanben hemnas qu’aucupan plaças mès importantas »

Alícia Champollion, estudianta, Antíbol.

Capture decran 2017 11 23 a 12.41.03

« Coma lo mitan occitan es puslèu un mitan de classa mejana, si plaça dins la nòrma. Es a dire qu’es puslèu d’acòrdi sus li idèas feministas mas amb encara de comportaments sexistas, coma dapertot »

Amy Cros, jornalista, Nimes.

Capture decran 2017 11 23 a 12.41.08

« Ieu cresiau que lo mitan occitan èra diferent. Mai i ai descubert lei memei guèrras pichotas qu’animan cada mitan militant. Se tracta pas especialament de la condicion feminina, mai dei enjocs ideologics mai especificament »

Maud Seguièr, intermitenta de l'espectacle, Montpelhièr.

Capture decran 2017 11 23 a 12.41.17

« Personalament soi pas victima de comportament sexista dins las associacions ont trabalhi perque avèm un foncionament de grop vigilent sus aquela question, e qu’avèm un foncionament orizontal ».

Josiana Ubaud, etnobotanista e lexicografa, Montpelhièr.

Capture decran 2017 11 23 a 12.41.13

« Nos fau provar, de lònga provar, provar tres còps mai, que siam autant legitimas que leis òmes. Mantuna a donc abandonat lo combat talament es usant... òm pòt pas èstre eiretier d’un lexic abominable envèrs lei femnas, de provèrbis vergonhós, de rabaissaments perpetuaus a travèrs aqueste lexic e lei dichs provèrbis (sens degun equivalent per leis òmes) sens que i ague de consequéncias sus lo present ».

 

Dorsièr signat de Clamenç Pech dins lo numerò 1057 de La Setmana, paregut lo 19/08/16

  • Publicat dens Dossiers

10en Rencontre Internacional del Patrimòni Istoric, las femnas a l'onor

Del 13 d'octòbre al dimenge 15 d'octòbre se debanarà lo 10en Rencontre Internacional del Patrimòni Istoric a Besièrs (34), Nebian (34) e Salses (66). Lo comitat d'organization prepausa d'anar a l'encontre de femnas que foguèron actoras de l'Istòria dels sègles V al XV.

Lo 13 d'octòbre a comptar de 14 o al Cirdòc de Besièrs, conferéncia, mòstra e moment musical son al programa. La vida d'Aliénor d'Aquitània, reina de las letras occitanas serà presentada al public. Lo 14 d'octòbre, a comptar de 9 o a Nebian (Grop escolar Nelson Mandela), un collòqui tractarà de « Jòcs de dònas, jòcs de poder ». Laurent Deguara, president de la societat arqueologic de Montpelhièr e del Musèu Lengadocian obrirà la jornada per un discors. A 10 oras, Christine Delaplace, professora d'Istòria romana a l'Universitat Caen Normandia, farà una conferéncia sus « Galla Placidia, los vicissituds politics d'una femna de la dinastia valentino-teodosiana, al debut del sègle V ». A 11 oras, la mèstra de conferéncia d'occitan, Katy Bernard (Universitat Bordèu-Montaigne) farà una conferéncia sus « Aliénor d'Aquitània, una vida a la reconquista del poder ».

Felip Hammel, ancian director del Cirdòc, director de l'Institut superior de las lengas de la Republica, presentarà las conferéncias de la vrespada e daissarà la plaça a Monique-Luche, agregada d'Istòria, per parlar de « Blanche de Castille, una maire omnipresenta ». Sophie Coussemacker, mèstra de conferéncias de l'Universitat Bordèu-Montaigne, s'interessarà a la vida d'Isabelle la Catolica, « una reina en movement ». Philippe Huppé, istorian medievista e escrivan, acabarà la jornada amb Isabelle de Clermont, reina de Naples, mecena dins son reialme. Tarifa : 20 €, repais : 25 €.

Lo 15 d'octòbre, a comptar de 10 o a Salses, conferéncia e visita de la fortalesa de Salses sul tèma « Castèls fòrts, sentinèlas dels Pirenèus ». Tarifa : 35 €, dinnar enclús.

Inf. : Istòria e Culturas en Lengadòc, This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. — Tel. : 06 61 18 01 87 — Site : www.coeur-herault.fr — 6 avienguda Ronzier-Joly, 34800 Nebian — Inscripcions abans lo 8 d'octòbre.

  • Publicat dens Culture
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 
Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+