Uei : 13/12/2017

Poder « vertical »

Quitament s’es pas my cup of tea, soi pas d’aqueles que son a l’aise amb los malhums socials e que mandan cada jorn fòtos, vidèos, etc. ; i vau veire çaquelà que se i pòdon trobar, a còps, causas interessantas ignoradas pels mèdia tradicionals. Per aqueles, l’espectacle de « la comèdia umana » contunha e son passats a quicòm mai. Catalonha, pel moment, es passada de mòda e, de tota faiçon, la causa es entenduda : los Catalans an tòrt perqué son minoritaris en Espanha e en Euròpa. Los mèdia se son virats cap a Alemanha per seguir la destinada de la Merkel, minoritària pel primièr còp desempuèi un dotzenat d’ans e tornan periodicament sul Brexit e los Angleses que o fan tot per aver lo burre, la moneda per lo crompar e lo sorrire de la cremièra ! Pensatz se lo sòrt de Catalonha es de comptar ! Qual que siá lo president exagonal, qual que siá lo partit o lo « movement », la causida es facha en favor d’una Euròpa de las nacions – a la francesa pr’aquò ! – e cal pas jamai doblidar que França existissiá ja del temps del rei Cezet !

Quitament los estabosits an degut notar que lo ministre de l’Educacion nacionala o rapelèt la setmana passada fàcia a la representacion nacionala. « I a pas qu’una sola lenga francesa, una sola gramatica, una sola republica », çò diguèt a propaus de quicòm mai e en botant sul devant l’Acadèmia francesa que n’aviá perdut l’abitud. Aquestes prepausses restontisson d’una faiçon curiosa a las aurelhas dels promotors de las lengas istoricas de França. França es encara e totjorn francofrancesa e, levat l’anglosaxon, las autras lengas son pels somiaires… e encara… Aparentament, las annadas que passèt en America latina o centrala li faguèron pas comprene la possibilitat per un país d’aver mai d’una lenga oficiala. La regionalizacion ven de mai en mai estequida cap a un bonapartisme trionfant que lo president e son govèrn ne son los eralds…

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

Crida vira e pica l'aso ! (LS n° 1089)

Despuish mei d’un mes alavetz, los salariats deu CFPÒ Mieidia-Pirenèus que son en cauma. Un ahar seriós e grèu. Un simbèu benlèu, deu besonh pregond de tornar pensar l’anar de las nostas estructuras. E quiò, tanplan com los autes, que podem parlar de ‘crisi’ e de ‘ besonh de refòrma’. Mes atencion, ne vòu pas díser de qui cau arronçà’s cap baishat sus la bèstia, lo maishant patron, que non ! N’ei pas jamèi ni tot blanc ni tot negre. E sostiéner uelhs clucats los salariats contra los emplegaires, çò qui hèm tà la màger part, qu’ei un esquèma d’un simplèr de non pas créder ! A la lectura deus articles pareishuts en la premsa, que sembla totun evident qu’ei pelut, l’ahar. Au bèth miei deus elements qui s’ameritan un estanc, que ns’avisam per exemple lo burèu en plaça qu’estó elegit en junh passat, quan l’estructura èra dejà en plan de redreçament judiciari despuish mei d’un un an. Com ac dísen : « I a quicòm qui truca ! », non ? E d’exemples, que n’i a d’autes. Benlèu los gavidaires ne serén pas lo becut qui’s vòu minjar tot... mes que son shens nat dobte los copables ideaus. D’arcasts que n’i aurà, segur, mes per tot lo monde, com sovent a noste. Puntar quauquas personas, estossen copables de quauquas mancas, n’adobarà pas la bastissa tremolanta. N’avem pas tots los elements entà avalorar la situacion : ua rason mei entà guardà’s de jutjar a la pressada. Un punt positiu totun, dab aquera hèita, qui segueish de près l’ahar deus CAE (qui truquè hòrt Calandreta) e qui davança de chic la crida a donacion de l’IEO : un començar de reflexion comuna entà har cap a la fragilitat permanenta de las nostas estructuras. Que hasè hrèita.

  • Publicat dens Éditos

Tras los montes

L’actualitat d’aquelas recentas setmanas a menat mantun Occitan a se preocupar un pauc mai qu’a l’acostumada de çò que se passa tra los montes a l’ora d’ara ; e los malhums socials se son fach lo resson d’aquel conflicte pertocant Catalonha e sos rapòrts amb lo poder central de Madrid. Levat qualques comentaris, cal ben dire que la majoritat dels arguments portavan pas una analisi de la situacion e, dins fòrça, la grossieretat dels prepausses èra benlèu aquí per justificar una cèrta preocupacion e la manca d’arguents pertinents. Los que legisson un pauc los mèdia franceses e estrangièrs s’an pogut rendre compte que los sosten als Catalans èra pas dels mai fòrts, especialament dins los païses « istorics de vièlha civilizacion » — que Espanha ne fa partida.

Denonciar aquesta posicion es bèl e bon mas seriá melhor de s’interrogar su cossí del perqué. Gran Bretanha, en principi, seriá lo país amb l’experiéncia mai granda. Lo Reialme unit, formacion seculara artificiala, a servat al mens las « nacions » — cf. en rugbi, lo torneg de las sièis nacions ! A vist al cors del sègle passat un part granda d’Irlanda li escapar e, mai recentament, los Escosseses an fach assaber que n’avián lor confle de la man mesa de Londres e dels Angleses. En cò nòstre, es plan conegut que i a pas agut qu’un sol pòble de tota eternitat e los novèls convertits, vòli dire naturalizats, coma lo Catalan Valls, ne pòrtan la pròva. Amb lo cesarisme ambient, tota manifestacion de desaprobacion es, lèu fach, assimilada a de folclorisme — lengas « regionalas » — o a de comunitarisme — replegament sus se — mentre que totas las nacions del planeta nos envejan nòstre sistèma democratic. Basta de veire la panica dels Estats europèus cap a la proclamacion d’independéncia dels Curds d’Iraq ; son contra al nom de l’estabilitat de l’Orient mejan. Alara, dins l’ostal Euròpa…

 

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

Siam popular !

Que hè pena de véder tant d’ occitanistas trebatents, tot drapèu dehòra, entà sostiéner los catalans pro independéncia e pro-referéndum ; A marterar eslogans a truc e malhuc pendent dias, en tot pensar qu’èra lor, l’ahar. Sustot, que’s coneishó pro viste que la màger part èran sancèrament desentenuts suus enjòcs (pro peluts qu’ac cau díser) ligats ad aquera independéncia, e qu’èran tot com jo, favorables a un referéndum democratic suu principi, sustot pr’amor los catalans èran amics, e que las bastonadas policièras e passavan mesura. Mes aquò rai, l’ahar qu’estó lo parat d’airejar los drapèus occitans e de hornir lo de Catalonha suus perhius de Facebook. Mes au delà d’aquò, aqueras hèitas que permetón tanben d’enténer un mot important, emplegat au mei har per noste : « Popular ». Quiò, qu’ei vertat, qu’ei popular, l’ahar, qu’ei lo pòble qui parla ! Alavetz en Catalonha benlèu, mes a noste, francament, dem pròva de moderacion ! Quan seré dab la mei bona volentat, populars ne n’èm pas briga ! Que sufeish de deishar la nosta tuta occitana e de visitar la societat civiu francesa tà se’n avisar. Los mei utopistas que saunejan d’un pòble occitan, e d’ua cèrta faiçon, e vivan l’ahar catalan per procuracion. Que hè dòu... Un milion de personas per carrèras ! Jamèi ne s’i escadom, quan seré en tot apielar las « granas » manifestacions de 2005 ençà... Alavetz qué har ? Crear academias o instituts mei o mensh competents entà legitimar conviccions qui’s disen d’eleit ? Nani. E volem que s’estanquen las trufanderias ? Alavetz que va caler devarar deu pitèr que’s bastim un còp èra e anar cap au pòble per de bon ! E sustot, deishar de pensar que los occitanistas e son mei ensenhats que los franchimands, ignorants e serviles. Se n’èm aquiu uei lo dia, qu’ei autant pr’amor de l’Estat francés com de la nosta vision simplòta de l’anar de la nosta lenga.

JNC

  • Publicat dens Éditos

Cachavièlha per d’unes, sòmi per d’autres…

Ja sabiái que los Occitans èran d’especialistas eminents de lingüistica que daisson pas escapar una quita parpèla d’agaça. Descobrissi ara suls malhums socials que lors ligams amb Catalonha ne fan d’exegètas de la situacion presenta. De segur, fins a aquesta setmana, son pas los mèdia franceses que nos an portat qualques esclarciments o analisis sus una situacion qu’a pas quitat de pejorejar a prepaus del referendum promés per aqueste dimenge per las autoritats catalanas. Las insultas, porcassièras o pas, cap a las autoritats de Madrid i fan flòri ; las paraulas de sosten cap al pòble catalan tanben. Mas comentaris argumentats per nos explicar las rasons d’aquel referendum, ne trobam quitament pas... En cò nòstre, a calgut esperar l’entrevista del sénher Carles Puigdemont, cap del govèrn catalan, sus una ràdio exagonala per ne saber un pauc mai e constatar que « l’extremista independentista forsenat » [Le Monde], en mai d’èsser poliglòt, podiá tenir de prepausses senats e pareissiá pas ni exaltat ni pèc. Aprovar o pas sas rasons es quicòm mai coma lo d’aprovar o pas l’actitud e los discorses del primièr ministre espanhòl, Rajoy...

Lo sosten als « fraires » o « cosins » catalans me pareis relevar – m’engani benlèu – d’un transfèrt de la part de mond que son « enrabiats » de veire lo pauc d’atencion que lo govèrn de París pòrta a las reivindicacions dels movements occitans – per demorar en cò nòstre ! Es evident que la societat catalana a una istòria que n’avèm pas coneguda e que, dins una epòca recenta, a fargada una identitat encara mai fòrta per resistir, elèit e gents ordinàrias ensems. La mòrt del caudillo rendèt possible las autonomias dins lo reialme mas, dins nòstras societats, materialistas e adèptas del vedèl d’aur, ont l’individualisme preval, los Catalans vòlon pas mai « pagar pels autres » e vòlon córrer l’aventura, estrambordanta a priori, de l’independéncia...

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

Edito : « Vestit de probitat candida… »

Eleccion presidenciala… Lo temps se sarra mas es pas per aquò que ne sabèm mai. I a pas que los fans d’un o de l’autre candidat que sabon ont penjar lor lum. Ne demòran ça que i a un fum que son descorats d’entendre pas que de proposicions demagogicas o utopicas. I a los que son per una seisena Republica, los que son per una « França als Franceses de soca », los que son per l’union de la carpa e del lapin, etc. Mas es malaisit per eles de far de promessas autrament qu’a la mòda vièlha : « quand serai elegit… » Coma los mèdia s’interèssan subretot als peisses gròsses, aquestes se venon incrustar sul fenestron mentre que, de quora en quora, vesèm aparéisser los « petits » en imatges subliminals que nos venon rapelar que l’egalitat fa partida da la devisa exagonala… en teoria ! L’òme de l’eissarpa roja nos vòl demostrar que l’esquèrra es pas l’enemiga de la modernitat e malhums socials e ologramas, per exemple, son meses a contribucion. Son concurrent, d’un classicisme de bona lei, a empruntat als Estatsunidencs la « man drecha sul pitre » quand escota o canta l’imne nacional. Lo caganís candidat a l’avantatge suls autres d’èsser un novèl vengut en politica e li pòdon reprochar pas que son passat de banquièr mas, dins un mond qu’a fach son dieu de la moneda, sembla pas redibitòri… Los dos candidats de drecha que se presentan, cadun vestit de probitat candida e de lin blanc, se dison victimas de « gabinets negres » que complòtan per los empachar de tornar França al pòble e de redreçar lo país. Cadun jòga a sa faiçon de l’immunitat parlamentària que los presèrva dels jutges. Curiós país ont un « panaire d’irange » es condemnat sul pic a las galèras e ont un òme – o una femna – pòt far valer son immunitat o sa presompcion d’innocéncia per preservar sa « pichona entrepresa » !

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

Edito : « Divòrci o desencantament ? »

Qu’èi totjorn aimat la politica mès la politica ne m’aima pas ! E quan vedi los nòstes politicians exagonaus « bàter la campanha » que soi convençut ara qu’a plan rason de ne pas m’aimar… Los temps qu’an cambiat e, en aqueth temps de crisi que perdura, los ciutadans n’accèptan pas mei çò que, un còp èra, e consideravan com « los profieits e las pèrtas » de la vita politica. Qu’un elegit e sia pres la man dens lo pòt de confitura e que’u trobavan totjorn quauque excusa ; shens ac saber benlèu, qu’aplicavan la paraula de l’Evangèli : « Que lo qui n’a jamei pecat e’m gete lo prumèr calhau ». Ara, dens ua societat de la moneda reina e de l’individualisme forsenat, que vòlen que los lors elegits e sian vertuós quitament se, eths, n’ac son pas ! Ne muishan pas mei d’empatia quan aprenen, dens los mèdia, qu’un tau o un tau, Robespierre o Saint-Just de l’epòca modèrna, privilegie, en tota caritat « crestiana », hemna, hilh o concubina. Que n’èm arribats a un punt de rompedura enter los ciutadans e los elegits, començat çaquelà quauques ans a, mas ne son pas rars – mei que mei los tenòrs ! – los elegits de la Republica que considèran los lors privilègis e prebendas coma ua necessitat republicana e que rebecan aus lors detractors que « i a un prètz a pagar entà la democracia ». Peu prumèr còp dens l’istòria de la Vau Republica, qu’am ua campanha presidenciau damb los protagonistas màgers qui an problèmas damb la Justícia. Los lors partisans ne quitan pas de méter en avant la « presompcion d’innocéncia » e lo « govèrn deus jutges » çò qui hè que lo programa eventuau deus candidats es completament parasitat… Ne demoran pas sonque quauques setmanas entà escotar çò qu’aurén a nos díser mès l’opinion publica que sembla dejà partatjada enter ua credença òrba cap au son candidat e un desenlusiment totau quitament se met la democracia en dangèr.

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

Edito : « Un avenidor sorn ? »

Après la decision dels Britanics de tirar camin solets (a la suspresa generala), la decision des Estatsunidencs de causir un miliardari « populista » e content de l’èsser, los Franceses se tornan virar un pauc cap a lors afars. Per la drecha extrèma e la drecha, lo problèma sembla resolgut. Per l’esquèrra, es un pauc dificil d’i véser clar. L’esquèrra extrèma a son candidat, sostengut de raca-còr pels comunistas ; un èx-ministre del govèrn, èx-protegit del president de la Republica es « En marcha » e semblariá que, fins ara, rescontrèsse vents favorables. Demorava pas al Partit socialista e a sos qualques amics qu’a lançar una primària un còp capitada la mesa a l’escart del president, creditat, o cal dire, de sondatges tras que basses. Foguèssi maissant, diriái qu’avèm los sièis nans e una Blanca-nèu vestida de negre ! La paritat es en camin ! De tot aquò ne deuriá sortir un « salvador » capable de tornar metre lo Partit de govèrn sul camin grand... Ai qualques dobtes ! Es pas per autan que l’afar serà plegat per çò que l’Esquèrra, dins son ensems, se trobariá amb tres candidats e seriá un esplech se passavan lo primièr torn de l’eleccion presidenciala. Per far cort, desempuèi la crisi que comencèt en 2008, los òmes politics an decebut un electorat qu’aviá per costuma, dins sa majoritat, de pegar a un partit. Un rentièr votava a drecha, un obrièr a esquèrra... amb, de segur, de ciutadans cambiadisses.
Los govèrns successius an pas comprés o an pas volgut veire que la mesconneissença – lo mesprètz a còps – del « pòble d’en bas » podiá menar dins un primièr temps las gents a seguir de líders populistas e, qual sap, dins un segond temps a se revoltar. Elegits que s’arrapan a lors dos o tres mandats quand milions de ciutadans devon passar amb un milierat d’euros, aquò mòstra que tot es dubèrt... lo pièger tanben !

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 
Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+