Uei : 18/06/2018

« France is back ! »

Ne poiriam far de libres de totas las remarcas fachas per las personalitats politicas, people o quitament nòstre vesin sus la superioritat supausada de la lenga anglesa. E cadun sap que, dins la lenga de Molière, se pòt pas dire de qualqu’un qu’es glamour o qu’a lo look que cal pel job ! Alara, pensatz se nosautres aviam la pretencion de o voler dire dins la lenga dels trobadors amb los mots del sègle XXI qu’existisson pas, que pòdon pas existir de tota faiçon dins nòstre gergon ! Cal dire qu’èran pas nombroses, fins ara, dins lo naut personal politic, los que se podián far comprene dins la lenga de John Donne – nos càmbia de Shakespeare ! – sens far rire lo monde. De tota faiçon, la « lenga de la Republica » se deu aplicar e lo quite èx-Primièr ministre, plan a l’aise dins los idiòmes latins çaquelà, refusava, amb lo zèl dels convertits novèls – excusatz, naturalizats novèls ! – tot emplec autre que lo francés en denegant tot drech oficial a las lengas istoricas de França. Per astre, França a, pel primièr còp, un president jove, modèrne, poliglòt que nos mostra lo camin…

Ardidesa inconcienta o volontat deliberada, ven de se liberar – e de nos desliurar – d’una cadena recenta (1992), a saber que « la lenga francesa es la lenga de la Republica ». La setmana passada, recebèt al Castèl de Versalhas los elèits – la màger part estatsunidencs – de la tecnologia modèrna per proclamar urbi et orbi que França – e la « vièlha Euròpa » – èra un tèrra portaira d’avenidor, prèsta a los aculhir sens rèirepensada, etc. Per aquò far, al diable los a priori vielhanchons e los intermediaris – las interfàcias en francés – lingüistics ! Faguèt la pròva que França èra prèsta a parlar l’anglés estatsunidenc per dintrar dins « lo sègle » e, el, esitava pas a mostrar lo camin… Encara un pauc de temps e se ganharà lo títol de « grand timonièr ». France is back mas sos servicis de l’estat civil refusan los noms qu’an d’accents « non-franceses » sus las vocalas. Comprena lo qui pòt !

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

Comentari sus l'Edito de La Setmana n° 1093

Desirós d’alargar lo perpaus sus « Quin occitan per 2018 ? » [La Setmana N° 1093, p.1, EDITO ], que nos hèr dòu la manca de resultas au present de las « recomandacions » hargadas dens « Quin occitan per deman ? » ; que voi díser que lo cas deu libe d’Eric Fraj n’ei qu’un de mantuns mei ; que tandas analisis de las bonas e son passadíssas, viste hòra las « actualitats » ; au miélher, que feneishen - se l’autor(a) ei pro « intellectuau » - com consèrvas culturaus, las quaus son consideradas dab deferéncia, menshidança o indeferéncia quan exumadas. Que[‘m] demandi perqué ei tan mauaisit, dab analisis deu mòde de « víver ensems », de guardar-las vivas au present, partatjadas criticament, dab la mira de bastir un Futur melhorant (?)

Bona setmana e bona annada,

Daniel Monsegu

Edito Setmana n° 1093

La borra e lo fuòc...

Que volètz ? Ieu, mas referéncias son las d’autres còps, las d’avant la telaranha planetària e los malhums socials e tiri mas informacions màgerment dels mèdia tradicionals, exagonals o estrangièrs ; pel demai, ensagi de far trabalhar mas neurònas e m’arriba sovent de convocar un rencontre al som amb mon doble per pas córrer coma las fedas a la sal. Coma a l’acostumada, la tempèsta nos arriba dels Estats Units ; non pas los incendis e los delavacis de la còsta oèst mas si ben l’afar de las femnas agarridas…

En 2011, i aguèt un òme politic francés qu’escapèt a las galèras gràcia al drech estatsunidenc e a un compte en banca consequent ; las reaccions, la suspresa passada, s’atudèron e los mèdia parlèron de quicòm mai… Aqueste còp, la borra s’enflamèt del costat de Hollywood dins lo mitan del cinèma e los malhums socials faguèron la rèsta ! Una, puèi doas, puèi tres actritz… faguèron de declaracions a la premsa per dire qu’èran estadas agarridas per un meteire en scèna, un productor o qualqu’un mai de las personalitats qu’avián lo poder de far o de roïnar una carrièra. Un còp la borra alucada, d’autras venguèron lèu lèu alimentar lo fuòc que sautèt en França coma una beluga sauta los pins dins lo pinhadar…

Mas, se sap que lo fuòc crama tot sens far la tria… Aital n’es d’aquela denóncia, salutària de segur, mas que poiriá pausar qualques problèmas. Ja, o vesèm amb las letras mandadas a la premsa per de « people » que s’autoproclaman los « defenseires de la fe vertadièra » d’una faiçon coma sols los Franceses o sabon far ! Ja, ne i a que demandan la retirada de tal o tal tablèu dins un musèu, una exposicion… Deman, perqué pas un libre, un film… ? Perqué pas lo reviscòl d’una « mesa a l’indèx », apanatge de la Glèisa catolica, un còp èra ?

Lo fuòc es totjorn fòl e pas jamai aisit a atudar…

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

Quin occitan per 2018 ?

Un còp per an, que s’i cau tornar... Plear la huelha deus impòsts a la prèssa ? Quiò, tanben, mes shens qu’aquò... Quauquarren de mei important enqüèra : la lectura de « Quin occitan per deman ? ». Hòrt sovent, l’actualitat que m’i prèga, d’anar verificar se per cas, n’estossen pas seguidas, las recomandacions d’Eric Fraj. Quiò, qu’ac sèi, qu’ei modèste lo tipe, e a nat moment ne’s permet d’i parlar de « recomandacions », mes totun. Per tant modèste que sia, qu’ei mei avisat que la màger deus donaires de leçons, qui s’acontentan de redigir quauques articles o de cançonejar sonsaïnas vielhas. « Quin occitan per deman ? » qu’ei un tesaur, e qu’ei justament perm’or d’açò que’m hè dòu de constatar que uei lo dia, n’a pas aviat nat cambiament concrèt. Nat. Mei de quarante ans de militantisme, de reflexions, d’analisis e d’escambis amassats dens un libe, tà un resultat nul, sonque lo meriti d’ac aver hèit, e la valor intrinsèca de l’òbra. Qu’ei sharre. Mes atau, ne’s cau pas estujar la cara, n’a pas cambiat arren a la hèita (en tot cas dinc adara), e qu’ei un crèbacòr. Totun, au moment de la soa pareishuda, tots que s’avienèn tà’n reconéisher la grana qualitat e l’interès vertadèr. E de çò que’n sèi, n’èran pas nombrós a opausar arguments a l’autor au parat de las conferéncias qui seguín.

Alavetz : perqué n’avem pas considerat aqueth cap d’òbra com se deu, qu’ei a díser com un apèr tà’s melhorar, e non pas com ua òbra literària en occitan qui serveish lo noste interès en tot muishar « que’s pòrta plan, la nosta lenga, espiatz un pauc, un intellectuau qu’i consacra un libe ». Mes har a l’estrucci ne reglarà pas lo problèma, qu’ac sabem tots. Totun, au sortir de cada lectura, que senteishi ua sòrta d’estrambòrd au dehens, la hami de bastir quauquarren, o meilèu de tornar bastir. Pr’amor qu’ei açò l’enjòc màger, lo còr deu noste problèma : tornar har çò de mancat. Mes tà aviar l’annada de com cau, que’m soi dit qu’èra ua bona idea de se’n brembar. Un còp mei.

Joan-Nadau Commères

  • Publicat dens Éditos

Se trufarián pas de nosautres ?

1 pòst a l’agregacion, 4 pòstes al CAPES d’occitan 2018 : se trufarián pas de nosautres ? N’èrem talament contents de la creacion de l’agregacion que dubrissiá enfin de possibilitats d’evolucion de carrièra als centenats de professors de licèus e collègis ! De formacions se dubriguèron a Tolosa e Montpelhièr. Un cinquantenat de candidats se marquèron al concors e se metèron amb estrambòrd a la preparacion de las espròvas que donava als ensenhaires l’escasença de perfeccionar sos sabers. Mas los pòstes venon de paréisser : 1 solet per l’occitan ! Per 50 candidats ! Aquela decision mespresosa, l’acceptam pas, quines que ne sián los pretèxtes, mai que mai budgetaris : los candidats son ja d’ensenhaires, afectats sus de pòstes. S’agís pas de creacion de ressorsas novèlas, soncament de la possibilitat d’una promocion que los meta a egalitat amb lors autres collègas. Apondèm que lo nombre de pòstes al CAPES 2018 es pas que de 4 : (una baissa de 33 % per rapòrt a 2017), per nòstres 30 despartaments, qu’una bona part an pas cap de professor titulari (07, 26, 22, 19, 87, 63, 05).

Mesuram l’ample del mesprètz de cap a una lenga pr’aquò inscricha a l’art. 75.1 de la Constitucion. Del temps de las presidencialas, E. Macron, qu’afortís que fai totjorn çò que ditz, explicava que facilitariá, « dès l’école, l’apprentissage des langues et cultures régionales… » puèi s’estrambordava a Pau lo 12 d’abril passat sur la « France plurielle » e « ses belles langues régionales » que, çò disiá « je veux reconnaître et que nous reconnaîtrons ». Acceptam pas que lo Ministèri de l’Educacion nacionala causisca lo camin invèrs. Demandam a totes de sosténer nòstra demanda d’augmentacion de pòstes en signar la peticion : http://www.felco-creo.org/petition-des-postes-aux-concoursdenseignants-doccitan-langue-doc/.

 

Marie-Jeanne Verny

  • Publicat dens Éditos

Poder « vertical »

Quitament s’es pas my cup of tea, soi pas d’aqueles que son a l’aise amb los malhums socials e que mandan cada jorn fòtos, vidèos, etc. ; i vau veire çaquelà que se i pòdon trobar, a còps, causas interessantas ignoradas pels mèdia tradicionals. Per aqueles, l’espectacle de « la comèdia umana » contunha e son passats a quicòm mai. Catalonha, pel moment, es passada de mòda e, de tota faiçon, la causa es entenduda : los Catalans an tòrt perqué son minoritaris en Espanha e en Euròpa. Los mèdia se son virats cap a Alemanha per seguir la destinada de la Merkel, minoritària pel primièr còp desempuèi un dotzenat d’ans e tornan periodicament sul Brexit e los Angleses que o fan tot per aver lo burre, la moneda per lo crompar e lo sorrire de la cremièra ! Pensatz se lo sòrt de Catalonha es de comptar ! Qual que siá lo president exagonal, qual que siá lo partit o lo « movement », la causida es facha en favor d’una Euròpa de las nacions – a la francesa pr’aquò ! – e cal pas jamai doblidar que França existissiá ja del temps del rei Cezet !

Quitament los estabosits an degut notar que lo ministre de l’Educacion nacionala o rapelèt la setmana passada fàcia a la representacion nacionala. « I a pas qu’una sola lenga francesa, una sola gramatica, una sola republica », çò diguèt a propaus de quicòm mai e en botant sul devant l’Acadèmia francesa que n’aviá perdut l’abitud. Aquestes prepausses restontisson d’una faiçon curiosa a las aurelhas dels promotors de las lengas istoricas de França. França es encara e totjorn francofrancesa e, levat l’anglosaxon, las autras lengas son pels somiaires… e encara… Aparentament, las annadas que passèt en America latina o centrala li faguèron pas comprene la possibilitat per un país d’aver mai d’una lenga oficiala. La regionalizacion ven de mai en mai estequida cap a un bonapartisme trionfant que lo president e son govèrn ne son los eralds…

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos

Crida vira e pica l'aso ! (LS n° 1089)

Despuish mei d’un mes alavetz, los salariats deu CFPÒ Mieidia-Pirenèus que son en cauma. Un ahar seriós e grèu. Un simbèu benlèu, deu besonh pregond de tornar pensar l’anar de las nostas estructuras. E quiò, tanplan com los autes, que podem parlar de ‘crisi’ e de ‘ besonh de refòrma’. Mes atencion, ne vòu pas díser de qui cau arronçà’s cap baishat sus la bèstia, lo maishant patron, que non ! N’ei pas jamèi ni tot blanc ni tot negre. E sostiéner uelhs clucats los salariats contra los emplegaires, çò qui hèm tà la màger part, qu’ei un esquèma d’un simplèr de non pas créder ! A la lectura deus articles pareishuts en la premsa, que sembla totun evident qu’ei pelut, l’ahar. Au bèth miei deus elements qui s’ameritan un estanc, que ns’avisam per exemple lo burèu en plaça qu’estó elegit en junh passat, quan l’estructura èra dejà en plan de redreçament judiciari despuish mei d’un un an. Com ac dísen : « I a quicòm qui truca ! », non ? E d’exemples, que n’i a d’autes. Benlèu los gavidaires ne serén pas lo becut qui’s vòu minjar tot... mes que son shens nat dobte los copables ideaus. D’arcasts que n’i aurà, segur, mes per tot lo monde, com sovent a noste. Puntar quauquas personas, estossen copables de quauquas mancas, n’adobarà pas la bastissa tremolanta. N’avem pas tots los elements entà avalorar la situacion : ua rason mei entà guardà’s de jutjar a la pressada. Un punt positiu totun, dab aquera hèita, qui segueish de près l’ahar deus CAE (qui truquè hòrt Calandreta) e qui davança de chic la crida a donacion de l’IEO : un començar de reflexion comuna entà har cap a la fragilitat permanenta de las nostas estructuras. Que hasè hrèita.

  • Publicat dens Éditos

Tras los montes

L’actualitat d’aquelas recentas setmanas a menat mantun Occitan a se preocupar un pauc mai qu’a l’acostumada de çò que se passa tra los montes a l’ora d’ara ; e los malhums socials se son fach lo resson d’aquel conflicte pertocant Catalonha e sos rapòrts amb lo poder central de Madrid. Levat qualques comentaris, cal ben dire que la majoritat dels arguments portavan pas una analisi de la situacion e, dins fòrça, la grossieretat dels prepausses èra benlèu aquí per justificar una cèrta preocupacion e la manca d’arguents pertinents. Los que legisson un pauc los mèdia franceses e estrangièrs s’an pogut rendre compte que los sosten als Catalans èra pas dels mai fòrts, especialament dins los païses « istorics de vièlha civilizacion » — que Espanha ne fa partida.

Denonciar aquesta posicion es bèl e bon mas seriá melhor de s’interrogar su cossí del perqué. Gran Bretanha, en principi, seriá lo país amb l’experiéncia mai granda. Lo Reialme unit, formacion seculara artificiala, a servat al mens las « nacions » — cf. en rugbi, lo torneg de las sièis nacions ! A vist al cors del sègle passat un part granda d’Irlanda li escapar e, mai recentament, los Escosseses an fach assaber que n’avián lor confle de la man mesa de Londres e dels Angleses. En cò nòstre, es plan conegut que i a pas agut qu’un sol pòble de tota eternitat e los novèls convertits, vòli dire naturalizats, coma lo Catalan Valls, ne pòrtan la pròva. Amb lo cesarisme ambient, tota manifestacion de desaprobacion es, lèu fach, assimilada a de folclorisme — lengas « regionalas » — o a de comunitarisme — replegament sus se — mentre que totas las nacions del planeta nos envejan nòstre sistèma democratic. Basta de veire la panica dels Estats europèus cap a la proclamacion d’independéncia dels Curds d’Iraq ; son contra al nom de l’estabilitat de l’Orient mejan. Alara, dins l’ostal Euròpa…

 

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+