Uei : 20/01/2018

Cronica Viva la lenga locala : lo frison

Situada al nòrd del païs, la Frisa es una de las dotze províncias dels Païses-Basses. Mata-Hari qu’espionava en favor d’Alemanha pendent la guèrra de 1914-18, es probablament la frisona mai coneguda. La region a la cadena mai longa de lacs en Euròpa e es facil de l’explorar en batèu, perque òm pòt anar d’una vila a l’autra via l’aiga. I a quatre parcs nacionals Lo Lauwersmeer, L’isla de Schiermornikoog, La Resèrva Naturala de Drents-Friese Wold e Lo Parc de Alde Feonen, e fòrça lacs an de resèrvas ornitològas. La Frisa a la siá lenga particulara – lo frison, que l’anglés es la lenga mai pròcha. John Sebastian Schutter, un professor d’anglés, que demòra a Amsterdam diguèt : « Apreni lo frison, perque la miá femna ven de la region. Ai descobèrt, que sovent lo frison revèrta mai l’anglés que lo neerlandés. Quand ai de mal comprene l’accepcion d’una paraula o frasa nòva en frison, ensagi de trobar de paraulas anglesas qu’an un son similar. Per exemple, lo frison “ tsiis ” (fromatge) sembla mai l’anglés “ cheese ” que lo neerlandés “ kaas ”– subretot, quand se parla. Aiçò m’ajuda a comprene lo frison mai lèu e a me membrar dels mots. Cal pas me fisar al neerlandés solament. ” La província a 644 000 abitants. Un estudi per Gorter e Jonkman trobèt, que 54.8 % de la populacion (353 000) consideran lo frison com lor lenga mairala. 94 % comprenon la lenga – una coneissença passiva - 74 % la parlan e 64.5 % la legisson. Mas un fach surprenent ; solament 17 % escrivon la lenga. Lo frison se parla mantum còp dins la vida vidanta mas s’emplega rarament coma una lenga escricha.

Una lenga cooficiala

Los tèxtes mai ancians escriches en frison datan dels sègles XIII al XVI e mòstran una usança normala de la lenga dins totes los documents publics - legals e literaris. Mas aprèp 1550, lo frison quitèt d’èstre la lenga oficiala de la region e los documents legals s’escrivián en neerlandés. A l’ora d’ara, cent libres en frison son editats cada annada ; i a d’òbras plan literàrias, libres facils a legir e libres pels mainatges. Dos jornals del parçan - « Leeuwarder Courant » e « Friesch Dagblad » - editan d’articles en la lenga. Se una persona parla frison, los jornals neerlandeses editan lors mots exacts. La television transmet doas oras en frison cada jorn e la radiò setanta oras cada setmana. Tanben la correspondéncia en frison es possibla ambe las autoritats localas. En Frisa, lo frison a lo meteis estatut que lo neerlandés coma una lenga oficiala dempuèi 1956 e es vengut la lenga d’administracion en 1995. Mantum còp las escòlas preescolaras ensenhan lo frison. Pòt s’emplegar coma lenga d’ensenhament als nivèls 1-3 dins las escòlas primàrias e èstre ensenhat coma matèria primièra al nivèls 1-6. L’istòria, la geografia e la biologia s’ensenhan de còps que i a en frison. Emai siá una matèria obligatòria dins l’ensenhament segondari inferior dempuèi 1993, malurosament lo nombre d’oras es pas precisat.

L’estudi del Mercator sul frison Mercator (Lo Centre de La Recèrca Europèa Sul Multilinguisme E Sul Aprendissatge De Las Lengas) editèt un estudi « La Lenga Frisona Dins L’Educacion Als Païses-Basses » en 2007. Los seus comentaris sul avenidor de la lenga son encara apropriats. Foguèron sus las escòlas preescolaras : « A las escòlas preescolaras, l’emplec del frison va créisser dapàs. » Sus l’educacion primària : « lo Governement Central descentraliza la responsabilitat del frison dins l’educacion a la província e gela la contribucion financièra de las ressorças nacionalas. Pasmens un desvolopament positiu es la designacion d’un inspector ambe la responsibilitat particulara pel frison als nivèls primari e segondari. » Sus l’educacion segondària : « al nivèl de l’educacion segondària l’emplec del frison coma subjècte obligatòri per totes los estudiants a pas encara donat las resultas esperadas. Es clar que la posicion del frison dins l’educacion segondària serà una question majora dins los ans, que venon. » Malgrat aquestes problèmas los frisons consideran la lor lenga una partida vitala de la lor identitat. Son avenidor es assegurat.

Gavin Porter

La Beluga : « Farem tot crevar »

Urosament que lo glifozat ven d’èsser tornamai autorizat per tres ans en França e per cinc ans en Euròpa ! Mercejarem jamai pro aqueles politics d’intelligéncia superiora qu’an pres una tala decision. Lo ministre de l’Agricultura francés en primièr. Coma Euròpa deviá l’autorizar per dètz ans, cinc ans es una avançada de las grandas per el ! Urosament que l’avèm ! E nòstre ministre primièr que vòl soncament tres ans per França. Lo President tanben. Mas, el, pecaire, Europenc qu’Europenc, s’es pres un polit vira-te’n-lai! Pensava aver ganhat Euròpa a son vejaire. Vai-t-en quèrre ! Li a calgut tornar al país per l’autorizar soncament tres ans ! E lo ministre de l’ecologia, desglifozat, de que ne’n pensa ? N’empacha qu’aquela decision nos a estalviat un molon de manifestacions dins totas las grandas vilas Europencas e en França tanben ! Deman, auriam vist desfilar per carrièras, cerealièrs e vinhairons dins lors tractors amb de bandièras ficeladas al para-truc abans e arrièr : « Farem tot crevar ! » « Per nòstra santat, gardem lo glifozat ! » « Volèm crevar al país ! » « Gardarem pas la tèrra ! » Espandir de glifozat per un cerealièr es un plaser vertadièr. Lo tipe, jocat dins son tractor, es assetat sus un sèti monta-dava dins una cabina climatizada, plan barrada. L’òm sap pas jamai, se per asart, quauques revolumadas de pesticidi venián a dintrar ! Lo menaire amb una masqueta sus la boca, una masqueta blanca per alenar melhor ! Lo cascó sus las aurelhas per escotar de musica e las lunetas negras per se parar dels quauques raisses de solelh verd que podrián encara lusir ! De la man drecha, ten la tauleta sus la cuèissa gaucha e de la man gaucha, l’esmartfòn de longa a telefonar. De tot biais, lo tractor, el, se mena tot sol ! Sap ont va ! Amai se son menaire o sap pas ! A la fin de la rega, vira tot sol ! Lo tot dins una nivolàs de glifozat que ven empudesinar l’environa, lo blat, lo tractor e lo menaire del tractor. Cal ajustar que nòstre cerealièr dintra a la fin de sa batuda arredut ! Crevat ! A pas gausat se clinar sul grelh de blat que ven de glifozar ! A pas crotat sas bòtas dins lo camp ! A pas pres la tèrra dins sas mans !

Mas sa jornada es pas encara acabada ! Un autre plaser bèl l’espèra ! Los papièrs, los dorsièrs a aprestar per Euròpa. Biais d’aver d’ajuda per poder se pagar encara mai de glifozat e empudesinar un pauc mai la tèrra! E aquí, o cal dire, se regala ! Cadun pren sa moneda ont pòt ! Se sap qu’un blat asagat amb lo glifozat a un rendament mai bon e qu’es ben melhor qu’aquel qu’espiga sens èsser trafegat ! E pel cerealièr glifozatat del cap es un plaser d’engolir matin, miègjorn, vèspre, son o de pan glifozatat ! Que volètz, per aquel monde, l’èsser uman es un escobilhièr ! Res de melhor que de l’emplenar amb d’escobilhas de mai en mai pudentas ! Paures blats ! Pauras vinhas ! Aurètz pas pus d’èrbas per companha ! Que volètz ? Son venguts calucs e pensan que i a res de melhor que de camps e de prats sens èrbas, sens randals, sens rasas, sens talvèras ! Una natura sens arbres, sens bèstias, sens peisses, sens aucèls, sens abelhas ! D’aquel temps Monsanto-Bayer, Syngenta-ChemChina e autres se lècan la babina ! Dempuèi d’annadas se conflan lo pòrta-fuèlha. Mas confle, l’es jamai pro ! « Gardatz lo glifozat ! » Al mens, gardatz-lo tant que podètz ! Se veniá a desaparéisser, deman espeliriá un autre pesticidi encara mai tuaire per l’èsser uman, l’environa e la tèrra !

André Clamenç

Cronica Plantas d'aquí - La vinha : naut luec culturau e lexicau

Temps fòrt de l’annada, lei vendémias veson s’esparpalhar dins lei vinhas lei còlas de vendemiaires, pas totei remplaçadas per la mecanizacion e sei mostruosas maquinas desrasimairas. Meis enquistas de terren prèp dei vinhairons(as), per li faire parlar a la partença deis èrbas de la vinha en occitan, virèron pauc a cha pauc a d’enquistas sus lo lexic dau mestier de vinhairon que descurbiguèri au fieu deis annadas. L’extraordinària precision dei tèrmes per dire la mendra causa que lo comun s’esperariá pas de veire nommar, es la premiera causa que sauta ais uelhs. De simples relevats de lexic a l’azard, coma veniá a la boca dei gens dau mestier e sens que pausèssi de questions (levat sus lei plantas adventiças), passèri a de vertadieras enquistas, enriquesidas a flor e mesura de mei rescòntres, que me permetèron d’apondre de questions mai finas. Cresiáu au cap d’un moment d’aver fach lo torn dei questions possiblas : non, sortís encara e totjorn una precision novèla... A despart d’aquò, l’occitan es un patés paure... Evidentament, una part dau lexic de la vinha es directament eiretat dei Latins, que lo doble sens de rasim en occitan coma en latin (< latin racemus, « grappe » en generau, « de raisin » en particulier).

Un agach diferent

Per un novici, un camp de vinhas es un camp de vinhas, pas mai. Per un vinhairon, dins una vinha plantada en quincònci, an pas lo meteis nom una tiera drecha de socas (una tièra, un ordre, una laga, etc.), una tièra en oblica (un galís) ni mai lei tieras mai cortetas (las corchas, los escorsons, las bessonas, lei filhòlas, etc.), au recanton d’un camp irregular. Lo torn de la vinha non plantat e laurat a còntra sens es tanben nommat (los cances, las canças, l’antarada, etc. ). Per lo comun es un non-res... Un còp assabentat de la finessa dau lexic, permet avantatjosament d’agachar una vinha d’un biais radicalament diferent. E de jutjar se lei cances son ben fachs ò bataclats (signes de reprobacion generala...), l’alinhament aproximatiu ò capitat, sens parlar d’una cultura respectuosa (i a encara d’èrbas, qu’assostan galinetas e autrei bestioletas utilas), ò la tèrra es napalmizada (tot es net e grisàs, e pudís a mòrt). L’arquitectura d’una soca a tanben son lexic : se soca fa l’unanimitat, lei quatre ò cinc brancas principalas se despartisson lexicalament quora en braç, quora en banas, segon lei parlars (lengadocians e provençaus, lei solets onte meni d’enquistas, seriá interessant de comparar amb lo gascon). L’imatge corporau (uman ò animau) es mai qu’interessant. Lei brancas longassas se destrian entre vise / avitz e gavèu / gavèl, ambe la possibiltat de rafinament : vise (ambe lei fuelhas sus la soca) / gavèu (sec, aprèp la poda), mai que s’es pas servat d’en pertot. De còps que i a, en gratusant un pauc e insistiguent, lo destriament lexicau remonta, e mai se s’es perdut ailàs entre temps.

Capture decran 2017 11 29 a 10.21.59

 

Fòto : De rasims dits « pinhats ». (Fòtos Josiana Ubaud)

Formacions verbalas

L’engèni de la lenga se mostrarà encara dins lei formacions verbalas especificas per dire « la vinha met sei premieras fuelhas ». Se parla pas de borronar, mai de l’etapa d’après lo borron. Lei vèrbes son totei formats sus lo nom de la tiera drecha : tiera > tierejar, laga > laguejar, ordre > ordrejar, etc. Se dirà donc « la vinha tiereja, lagueja, ordreja » que lei premieras fuelhas permeton efectivament de melhor veire leis alinhaments de socas. Ara la mòda novèla de plantar la vinha en linhas sus fieus de fèrre per posquer passar la maquina, cambavira totalament l’estetica dau vinharés. Personalament m’agradan que lei vinhas en quincònci : la regdor dei vinhas dirigidas nòis ai païsatges per seis alinhaments monotòns de parets verdas successivas ... E la riquesa lexicala es encara presenta dins lo biais de nommar lei rasimets oblidats, que seràn recoltats aprèp vendémias (tradicionalament per lei paures, a passat temps) : botelh, mamelha, singlon, rapuga, etc., que donaràn elei tanben lei vèrbes derivats botelhar, mamelhar, singlonar, rapugar.

Un lexic vengut corrent

Lo biais de podar es un rite codificat e qu’a sa precision tanben : espodassar (premier trabalh grossier, aprèp vendémias), podar (vertadier trabalh d’acorchiment dei vises, « a borre e borrilhon », segon la tradicion), ambe lo nombre optimau « 3 banas/6 caps o escòts » (« courson » en francés). Totei leis autrei domenis an tanben son lexic particular que lo dei rites de vendémias (mostachar, caponar, mascarar, farcir, etc.). Çò interessant es de veire que lo lexic de la vinha es passat metaforicament dins la vida quotidiana. De quauqu’un qu’es a mand de morir, se dirà que n’es ai cances ; d’una persona vestida caudament mai sens recèrca qu’es vestida coma un podaire ; de quauqu’un que salopeja son trabalh, qu’es un espodassaire ; d’un òme qu’a plus de fòrça sexuala que vendémia plus, rapuga. Sens parlar de tota la cultura societala a l’entorn dei cabanons / masets de vinhas, de la vinha omnipresenta en decòrs arquitecturaus (trobam pas de persègues ò d’aubricòts...). La vinha es una cultura e un luòc de cultura totala en occitan, que la mecanizacion risca de far desaparéisser. Es donc urgent de ne sauvar au mens la riquesa lexicala.

Josiana Ubaud

Fòto principala : Tieras de galís dins una vinha que tiereja a La Cadièra, dins Var. (Josiana Ubaud)

Quan lo magnetisme suenha

Tot, dens la nosta vita qu'ei ua question d'equilibri, e ne podem pas demorar en bona santat fisica e mentau shens respectar los equilibris de la natura. Totun, cada dia que patim d'agressions mei o mensh importantas qui fragilizan lo noste equilibri energetic e vibratòri. En medecina chinesa, aqueste equilibri qu'ei explicat dab las nocions de yin e yang. Quan los problèmas de santat que s'apièlan, quan n'arribam pas mei a trobar l'origina de las malaudias, que cau ensajar un reequilibratge energetic dab los asimants. Quin fonciona ?

Aquiu l'article sancèr de Cecília Mesple

Cronica Curiós de santat : Quan lo magnetisme suenha

Tot, dens la nosta vita qu'ei ua question d'equilibri, e ne podem pas demorar en bona santat fisica e mentau shens respectar los equilibris de la natura. Totun, cada dia que patim d'agressions mei o mensh importantas qui fragilizan lo noste equilibri energetic e vibratòri. En medecina chinesa, aqueste equilibri qu'ei explicat dab las nocions de yin e yang. Quan los problèmas de santat que s'apièlan, quan n'arribam pas mei a trobar l'origina de las malaudias, que cau ensajar un reequilibratge energetic dab los asimants. Quin fonciona ? En polarizar las extremitats deu còs, on son concentradas lo mei de terminasons nerviosas, la circulacion energetica que torna. Atau que cream un camp magnetic actiu, e que preservam las nostes resèrvas energeticas. Lo reequilibratge energetic que's practica en pausar las paumas de las mans o las plantas deus pès sus asimants. Lo reequilibratge energetic dab las mans qu'influencia tota la partida superiora deu còs : lo cap, lo cervèth, los ueis, lo nas, las aurelhas, la boca, lo torax, los braç, las espatlas, los cobdes, los punhets, las mans, los paumons, lo còr, lo hitge, los arnelhs. Lo camp magnetic aus pès qu'ageish sus la partida inferiora deu còs : l'estomac, la meussa, lo pancreàs, los intestins, la veishiga, los organes sexuaus, lo baish de l'arrea, las cueishas, los jolhs, las camas, los cavilhars, los pès. L'asimant « pòle nòrd » que's posiciona a la man o au pè de dreta. L'asimant « pòle sud » a la man o au pè d'esquèrra. Los asimants qu'an ua color o ua marca distintiva entà reconéisher la cara sud e nòrd mei aisidament. Segon la vòsta sensibilitat, que i aurà ua hèra leugèra sensacion de calor quan lo camp magnetic ei hicat en plaça. La sensacion de benestar qu'ei a còps immediata. L'energia atau balhada que libèra los blocatges, las tensions. Lo còs qu'arretròba ua fluiditat dens totas las foncions vitaus. En principi la sesilha que dura vint minutas. E que la cau practicar cada dia de cap a un benestar generau, o cada còp qu'en sentéishetz lo besonh. Las personas espasmofilas qu'an aciu un bon mejan de desténer los lors muscles. Los pairs que trobèran dilhèu un mejan naturau de har baishar las tensions deus lors mainats iperactius shens medicacion.

Magnetizar l'aiga

Ua auta aplicacion benefica deus asimants qu'ei l'aiga magnetizada. Qu'avetz dilhèu entenut a parlar de l'aiga meravilhosa. L'aiga sosmetuda a un camp magnetic, qu'a las medishas proprietats que l'aiga d'ua hont termau de hauta qualitat. Com si aquesta aigas qu'an a traucar un perhons rocalhós dab camps magnetics poderós. Devath l'accion d'un camp magnetic dab asimants, las moleculas de l'aiga que s’estructuran per tres. Cada molecula d'aiga qu'ei com un dipòle electric, dab 2 petits atòmes d'idrogèn (positiu) e un atòme d'oxigèn (negatiu). Devath l'accion d'un camp magnetic, las moleculas que s'organizan diferentament. Las soas proprietats que son amelhoradas. L'aiga magnetizada qu'ajuda per exemple au drenatge. Monique Vial, especialista de magnetoterapia, dens lo son libe « precís de magnetoterapia » qu'explica qu'aquesta aiga que dissòlv mei los gas e donc l'oxigèn. Los mineraus de l'aiga magnetizada que son solubles mei rapidament. Las reaccions quimicas que's passan mei aisidament. La circulacion de la sang qu'ei melhorada dens la mesura que la magnetizacion que contraria los solins dens las artèrias, dab la soa capacitat mei hòrta de dissòlver los elements que l'aiga encontrada. Atau, l'aiga magnetizada que haré esvaní's los calculs d'arnelh, baishar lo colesteròu, lo diabèti, que combateré la constipacion, las insuficiéncias biliaras e epaticas. Lo principi qu'ei simple : crear un camp magnetic qui trauca l'aiga. Entà la magnetizacion la traca deu recipient n'a pas nada importància. La botelha, lo pishèr, la tassa que pòt estar de veire, de tèrra, o de plastic. Dus blòcs asimants ferrites de detz centimètres carrats que convienen entà magnetizar un litre d'aiga en trenta minutas. L'aiga que consèrva las soas proprietats pendent vint-e-quate òras o quaranta-ueit òras au refrigerator. Hicatz un blòc en devath deu recipient, pausatz l'aute au dessús. Qu'existeish tanben estuits de botelha hèra practics o supòrt en U entà magnetizar tot un pack de 6 botelhas d'aiga.

Melhorar lo som

Los asimants, en melhorar l'estat de tension deu còs, que facilita l'adromida. Que permeten tanben lo som lent pregon. Un som de qualitat, que depen de mantuns factors com lo brut, la lutz, la digestion, l'estrès. Que cau examinar tanben d'autes factors en particular l'environament de noste liet. Ne pensam pas pro sovent au au factor magnetic. Que çò qu’ei ? Lo camp magnetic terrèstre normaument omogenèu qu'ei perturbat peus elements magnetics de la maison, (cables electrics, herratalha deu beton, aparelhs electrics...) La Tèrra que seré tanben vestida d'un vast hialat de radiacions magneticas dab punts d'intensitat mei hòrta. Que s'apèran nods de Hartmann e que son nocius. Pendent lo som qu'ei important de ne pas demorar dens ua zona de desformacion deu camp magnetic. Quan avetz lo som perturbat, ensajatz los diferents tipes e derivats deus asimants : mascas entà hicar suus ueis, sus-matalàs, coishinèras, capcerons , placas d'asimants a hicar devath lo matalàs, plaid de viatge, cobèrta... Que restableishen un camp magnetic mei unifòrme o ua orientacion mei favorabla. Jo que tròbi qu'aquestes produits e son drin cars. Mes n'èi pas lo som perturbat e com ac dit lo lengatge popular, un bon som n'a pas nad prètz. Qu'ei avut quauques testimònis tanben sus jòias qui foncionan hèra plan : braçalets, corets... A vosautes de m'ac díser !

Cecília Mesple

Cronica Diu Negre « Insulars I »

Lutzar lo pè deu cèu. Anticipar la corruda deus vents. Guardar ua arma a man. Ua gojata que’s tornava díser de reng los darrèrs tres conselhs que l’avèva prodigat la soa mair en legà’u la nau familiau. Qu’èra ua question de subervita qu’aqueras frasas e vadossin entad era un credo, ua lei absoluda a la quau ne’u caleré pas jamei virà’s. Qu’ac sabèva de plan, volossi protegir la soa familha e conéisher la patz deu Perhons, la soa vita qu’avèva a estar parièra a la de la soa mair. Aquera hemna qui s’en·honsava lavetz dens las aigas escuras de la lagua mortuària, deishant las soas duas hilhas qui l’espiavan a samsí’s. En tau vegada, la costuma qu’èra de cantar e de dançar, d’exprimir lo son gai de véder un parent a tornar a l’element qui l’avèva vist a vàder, mes las eretèras que demorèn silenciosas e immobilas, pauhicadas probable davant las responsabilitats qui èran d’ara enlà las lors. La capdèta qui n’avèva pas la fòrça de retiéner las soas lagremas, ne celè pas lo son tristèr, rancurant e maladisent lo hat qui l’avèva privada de l’exemple qu’imitava despuish tostemps e que pensava eternau. L’ainada, era, n’amuishè pas arren, nat signe exterior deus sentits qui la sangviravan totun, quan aqueths èran d’ua violéncia de mau sofrir. Ua sofrença que n’avèva pas jamei sentit a despieit de las espravas qui hasèvan de la vita vitanta ua luta a contunhar. Lo còs, lestat per la pèira tombau, que desapareishèva a plaser, arcuelhut per las ondas doças d’ua aiga cauda. Las qui demoravan ne podèvan pas virà’s d’esquia a la qui partiva, que passava las lors fòrças. Au contra deus còdis qui reglamentavan aquera ceremonia, las duas sòrs que demorèn mudas e estaticas, dinc au moment quan l’auburi qui èra estat l’èste mei important de la lors vitas e s’esvalisè eth tanben. Qu’èra tornada aus temps benedits quan se podèvan véder enqüèra las planas erbudas shens fin e las seuvas originaus. Aqueras immensitats verdejantas qui lançavan tostemps mei haut las lors puas e qui en·hlava las lors velas com las naus qui cinglavan lavetz la grana mar. Qu’avèva pojat lo cors deu temps. La soa vita de sacrificis que’u n’avèva balhat lo dret e las duas gojatas qui èran en dòu n’esperavan pas sonque ameritar un dia los lors passatges entà la rejúnher de l’aute costat.

La nueit que cadèva dab longor e lo vent que bohava shens nada fòrça quan Mia, l’ainada, que remarquè lo temps qu’avèvan passat a patir de la lor pèrda. A despieit deu tristèr qui l’assautè que comprenó lèu los riscs que prenèvan a perlongar l’auròst. Qu’espiè a Ka. Ne plorava pas mei, mes lo sococ qui acabava aqueth dia qu’èra enqüèra pesuc deus sons sambotits. Aquesta ne podèva pas desvirar lo son espiar de l’endret qui avèva englotit la soa realitat. Un reau qu’èra vadut un sovier, efemèr e corruptible, qui vaderé de mei anar mei imprecís a mesura que passaré lo temps. Mia, ahiscada peu mauparat, que passè mantua minuta a l’observar en demandà’s quin copar lo silenci, quins mots e’u caleré emplegar entà non pas bruscar las causas ? Entà brembar a la soa sòr que ne podèvan pas passar la nueit en dehòra de las zònas costèras shens estar a la mercé de tot çò qui i rodavan. Que pausè lavetz la soa man sus l’espatla de la soa capdèta qui ne reaccionè pas. Aquesta qu’avèva endevinat probable çò que l’anava díser e que sabèva qu’avora rason. Los purmèrs mots prononciats qu’estón doç e aconortants, eishenge d’arcast. L’urgéncia de la situacion ne pareishèva pas briga dens la votz de l’ainada, qui s’i escadó drin a drin a har acceptar a totas las duas l’idea que calèva partir de tira. Quan estón dretas, cap e cap, que s’abracèn, cadua cercant l’aconòrt que’us podèva balhar la preséncia de l’auta. Lo moment qu’estó brac e la separacion qu’averé podut paréisher brutau, mes las duas gojatas que sabèvan de plan que se n’anava temps que tornèssin au pòrt vesin. Un endret aperat lo Solh, on poderén véner aisidament tot çò qu’avèvan trobat en explorar lo monde qui’s trobava devath las andadas. Un tesaur de piscantilhas qui s’ac valèva que prenossin tantes riscs... Ka que despleguè la vela qui s’en·hlè deus vents nueitius, possant la barca dab fòrça de cap a la destinacion mantienuda per la man segura de Mia, qui ne deishava pas d’espiar las estelas. Aquesta que semblava d’estar chepicosa. La nueit qu’èra escura e lo son instint que’u disèva que n’èra pas briga ua bona causa. Peu demiei deus cabeders d’acèr, qui servivan d’assobacatges a las botigas portuàrias, las duas gojatas que s’obrivan un camin per ua horrèra grehosa e laboriosa, hèita per totas las personas qui vienèvan com eras véner tot çò qu’avèvan recuperat au hons de la Mar Grana. Lo sorelh que bailinava enqüèra lo pè deu cèu, mes lo mercat deu Solh que boriva dejà : qu’i rasonavan despuish òras las votz agudas e cridassèras deus cridaires qui aperavan d’un ton sollicitaire la mendre practica qui’us passava au ras. Las tribús que negociavan dejà lo prètz de la herralha e los collectors qu’examinavan la valor de cada objècte presentat despuish la punta d’auba. Mia e Ka qu’avançavan dab penas, profieitant de tots los espacis qu’auheriva aquera massa mudadissa. Com se nadavan contra las andadas hautas d’ua mar ventosa, qu’ensajavan de’s mantiéner lo cap enlà de l’aiga. Non calèva pas pèrder de vista lo ròc au quau volèvan estacar la nau umana qu’èran vadudas. Ua tau error que’us seré estada mortau. Brolhadas per aqueth flux, qui’s barrejava de contunh, que serén estadas englotidas. Devoradas peus peishs d’aqueras pregondors, oportunistas e carnassèrs, qui n’esperavan pas sonque de profieitar deus cadavres de’us qui’s deisharén gahar peu briu. Mes las gojatas acostumadas ad aqueths endrets e au lor anar, que s’i escadón a aténher lo taulèr darrèr lo quau un òmi e las esperava.

DN

Que seguirà…

Inf. : www.diunegre.com

L'Occitan Blos de Jacme Taupiac Es jorn

Lo dimècres 2 de genièr de 2013, ausiguèri, a Montalban, una femna vièlha que se planhiá que despuèi qualque temps aviá la vista flaca e i vesiá pas coma cal per menar sa veitura quand la nuèch èra tombada : « Je peux pas conduire quand c’est nuit. » Naturalament, aquela frasa èra pas que la transposicion en francés de la frasa occitana : « Pòdi pas menar quand es nuèch. » Aquò èra pas de “ francés estandard ”; èra de francitan. Es plan util de prestar la pus granda atencion al francés que pàrlan los occitans “ desoccitanizats de fresc ”. Dins mai d’un domeni an de causas a nos apréner sus l’autentica lenga occitana que “ contamina ” lor francés. Se se ditz en francés corrècte Il fait nuit, se ditz dins un excellent occitan estandard Es nuèch. E l’occitan estandard es pas autra causa que “ la sintèsi occitanista ” de tota la lenga occitana de totas las regions e de totas las epòcas. Per çò qu’es de l’expression que ne parlam aicí, es aisit de constatar que s’emplega lo vèrbe èsser dins un fum de parlars nòstres, dins mai d’un dialècte.

Occitan lengadocian
Serà lèu nuèch. (Joan Bodon, Grava, 1956, p. 317.) Èra nuèch encara quand arribèrem a Nimes. (Joan Bodon, Estèla, 1960, p. 59.)

Occitan provençal
Èra grand jorn, e lo soleu dardava dajà sur nautres que dormiam encara. (E. Garcin, Roubinsouno, 2010, p. 57.) T’anam garçar dins una bota, la bota qu’es aquí. Quand sarà jorn, cridaràs... (F. Mistral, Memòri, 2016, p. 41.)

Occitan gascon
Qu’ei nueit. (S. Palai, Diccionari, 1961, p. 702.)

Occitan auvernhat
Adonc m’avisère qu’èra noit. (P. Biron, Proses de Norib, 2013, p. 126.) Las expressions ambe èsser e una indicacion de temps o de “ luminositat ” son multiplas : èsser nuèch, èsser jorn, èsser matin, èsser escur, èsser negre. Ja dins un tèxte del sègle XI tròbi E èra noith. En francés estandard se ditz Il fait jour e en occitan estandard Es jorn.

Jacme Taupiac
La Piboleta, 2-10-17

Cronica ESPIAR per Alan Sibé « Que hè 100 ans : era revolucion socialista d'octobre (part. 2)

Qu’aví dit era plaça dera guèrra russo-japonèsa ena seguida deths eveniments. Eras des·hèitas russas qu’accelerèn era crisi politica e economica, era situacion deths obrèrs e deths paisans qu’èra tostemps mes dura. Era grèva victoriosa deths obrèrs der’industria deth petròu a Baco en deceme de 1904 qu’estó anonciatora dera tempèsta. Aquesta que comencè en deceme de 1905 a Petersborg dab ua grèva sostenguda hèra qui entrainè era grèva generau. Mes de nombrós obrèrs que’s hasèvan encara illusions suth Tsar, que mes qu’èran enganats pera Glèisa, e atau qu’anèn en seguicí entàth « Palais d’Ivèrn » tà demandar ajudas. Eth Tsar que hasó tirar era tropa. De milèrs d’obrèrs qu’estón tuats e herits. Ua rompedura vertadèra que’s passè ath par deth regime. Protèstas e grèvas que’s generalizèn dab un caractèr mes politic encara. D’ara enlà eths acaraments dab eth poder qu’estón tostemps mes durs. Eth 1èr de mai de 1905 qu’estó eth parat de manifestacions nombrosas e encara de centenats de morts e de herits. Qu’ei en gran centre industriau de Lodz en Polonha que i avó eth 1èr còp ua accion armada deths obrèrs contra era tropa tsarista. Grèvas, manifestacions, acaraments, repression, morts e herits que’s multipliquèn. Eths paisans tanben que manifestèn en massa contra eths proprietaris fonsièrs. Que’s gahèn de recòltas d’aqueths e qu’arreïvindiquèn eras tèrras. Eth cicle lutas-arrepressions qu’estó engatjat e non s’arrestè pas mes. En’armada tanben que i avó manifestacions, subertot dab era susmauta suth vaishèth « Potemquine ». Ací tanben er’arrepression non tardè pas.

En abriu de 1905 que s’amassè a Londres eth congrès IIIau deth « Partit sociau-democrate de Russia ». Qu’amuishè era division enter bolchevics e menchevics. Duas linhas politicas : tàths menchevics, eth proletariat que’s devèva destornar dera revolucion e arrecercar abans tot er’alliança dab era borgesia liberau. Tàths bolchevics e subertot Lenin, qu’èran en ua revolucion democratica borgesa, pr’amor eth objectiu politic qu’èra de destornar eth regime tsarista ath poder. Qu’insistí sura necèra eth proletariat qu’estosse gavidaire en aquesta revolucion, pr’amor der’interès d’ua revolucion e non pas de refòrmas simplas. Que mes er’alliança dab eths paisans e’ra susmauta armada que devèvan perméter era victòria contra eth tsarisme. Lavetz aquera revolucion que devèva èster seguida dera revolucion socialista. A partir de seteme e octobre de 1905 eth moviment de grèva que ganhè eth país sancèr. Qu’ei en aquer’annada que vadón eths « soviets » com expression deth pòple e en particular deths elements revolucionaris. Eras grèvas obrèras, eras lutas deths paisans e deras unitats der’armada qu’anavan tostemps mes hòrt. Tot d’un temps qu’èra engatjada era preparacion dera susmauta armada.

Costat tsarista qu’estó proclamada era lei marciau, era dissolucion deths soviets, er’arrestacion deths gavidaires. Cap de deceme qu’estó era susmauta a Moscó, que durè nau dias, per non pas estar seguida peth país sancèr, de nombrosas ciutats que’s susmautèn totun. Tanben que seguín en Georgia, Ucraïna, Letonia, Finlàndia. Mes eth poder qu’espotí tot aqueth moviment dab ua arrepression tarribla. En mai de 1907, eths bolchevics que devengón majoritaris en P.O.S.D.R. Pendent 5 annadas qu’estó dificil hèra tàra luta revolucionària. Ena luta contra eths reformistas e contra-revolucionaris en P.O.S.D.R., eths bolchevics que l’emportèn e lavetz que vadó eth Partit bolchevic.

Un balanç revolucionari navèth que’s produsí a partir de 1911 mes sustot en abriu de 1912, a partir dera tuadèra deths minaires dera Lena. Qu’amuishè eras fòrças dera revolucion encara vivas. Obrèrs, paisans, sordats que tornèn començar de manifestar e lutar. Qu’estó eth parat de crear un diari « Era Pravda » (Era vertat) sostenguda per de milèrs d’obrèrs. Per totas eras organizacions e societats legaus eths bolchevics qu’èran egemonics. Eth 19 de julhet de 1914, Alemanha que declarè era guèrra a Russia. Era guèrra de 1914, qu’estó ua guèrra imperialista e de partatge deth monde, tà’s gahar de territòris navèths. Eths bolchevics que demorèn sus ua linha politica internacionalista de luta contra era guèrra imperialista, contra eths capitalistas e proprietaris fonsièrs. Que ligavan era patz ara question deth destornament dera borgesia imperialista dab eth mot d’òrdi de transformacion dera guèrra imperialista en guèrra civila. Qu’èran contra era votacion deths crèdits de guèrra, tàra fraternizacion deths sordats,... Eth pòple que sofrí dera guèrra qui prengó totas eras ressorças deth país en tot arroeinar er’economica. Era question deth destornament deth Tsar qu’estó pausada. Era borgesia capitalista se la pausè, eth pòple tanben. En 1917 er’annada que començè per grèvas e manifestacions. Er’idea de grèva generau, eras fraternizacions dab eras tropas, eras manifestacions politicas que’s desvelopèn. Petrograd qu’èra eth centre d’aqueths moviments. Eth 27 de heurèr eras tropas qu’arrefusèn de tirar entàths obrèrs. Eths ministres tsaristas e oficièrs superiors qu’estón arrestats. Eths revolucionaris empresoats qu’estón desliurats. Peras autats ciutats qu’èra tot parièr. Atau qu’estó era victòria dera dusau revolucion, après era de 1905, revolucion democratica borgesa de heurèr de 1917. Eth poder n’estó pas aucupat peths bolchevics, mes per arrepresentents deths capitalistas, de partisans deth Tsar e de tendéncias politicas menchevicas e socialistas-revolucionaris. Que i avè arrasons de totas, com hèra de quadres bolchevics empresoats, ua partida grana dera classa obrèra enviada ath front, de nombrós elements populars venguts ara revolucion dab manca de consciéncia e d’experiéncia,... Era borgesia qu’aucupè eth poder alavetz. Qu’ei çò qui obliguè eths bolchevics de s’i tornar ath combat ideologic e politic. Mes s’èra acabada era revolucion tàths borgés e oportunistas d’ « esquèrra », qu’èra tot diferent tàths bolchevics. Mentre qu’eth poder borgés ensajava de’s tornar installar, eth tsarisme qu’èra tostemps shord aras arreïvindicacions popularas, « pan, tèrra e patz ». Lenin que tornè a Petrograd. Qu’i expausè un plan de luta tà passar ara revolucion socialista. Que perpausè de nomentar eth Partit bolchevic en Partit comunista. Eths 20 e 21 d’abriu, d’importentas manifestacions que’s debanèn contra era continuacion dera guèrra, en tot provocar era crisi prumèra deth governament. Eth 24 d’abriu, era conferéncia bolchevica qu’adoptè era linha politica deth Partit. Er’òbra immediata qu’estó formulada atau : « Tot eth poder tàths Soviets ! » Que i avó eth decís de confiscacion deras tèrras deths grans proprietaris fonsièrs tà dar las aths comitats de paisans. Enfin era question nacionau tanben qu’estó arretenguda dab er’arreconeishença der’autodeterminacion e de desseparà’s tàd aver eth sué Estat. En julhet e aost eths bolchevics qu’èran obligats de s’amassar ena clandestinitat. Que mes qu’èran minoritaris ens Soviets. Totun que contunhavan ua grana campanha de massa. Eth poder, alavetz concentrat enas mans deth governament, que contunhè de reprimir tostemps mes. Er’accion pacifica qu’èra dificila. Totun eth VIau congrès deth Partit que’s preparè e que preparè eths proletaris, paisans praubes e sordats ara susmauta armada. Eth 12 d’aost era borgesia e totas eras fòrças reaccionàrias que s’amassèn tà’s preparar ar’ataca dera revolucion. Eth 25 d’aost eth generau Cornilov que marchè entà Petrograd.
Eths bolchevics que mobilisèn eras fòrças tàd ua ripòsta armada. Eth governament de Querensqui qu’èra tostemps mirat. Eth ensaj de còp d’Estat de Cornilov qu’estó espotit. Eth rapòrt de fòrças qu’avè evoluit en favor deras tèsas e influéncia deths bolchevics. Eths dus camps obrèrs, paisans praubes, sordats d’un costat e tsaristas, capitalistas, proprietaris fonsiers der’aut, qu’aparescó tostemps mes clarament. Fin d’aost de nombrós Soviets que juntèn eths bolchevics.
Eth 7 d’octobre Lenin que tornè de Finlanda. Eth 10 d’octobre era tenguda deth comitat centrau deth Partit que decidí dera susmauta armada e qu’apitè un plan tàth pais sancèr. Que creè un Comitat militari revolucionari a Petrograd. Eth 16 d’octobre que creè un Centre deth Partit tà guiar era susmauta.
Eth 24 d’octobre que comencè era susmauta a Petrograd ath parat der’acarament deras fòrças enviadas per Querensqui tàd empachar era publicacion deth jornau deth Partit, “Era Via obrèra”, qui avè un aperet tà destornar eth Governament de Querensqui.
Eth 25 d’octobre eras tropas revolucionàrias qu’aucupèn garas, banca d’Estat, telegrafes... Aqueth dia eths bolchevics qu’anoncièn era fin deth Governament e’th poder d’Estat passat aths Soviets. Ena net eth Palais d’Ivèrn qu’estó aucupat e’th Governament arrestat. Ena net deth 26 d’octobre eth IIau Congrès deths Soviets que decretè era patz, qu’adoptè un decret sura tèrra en abolir era proprietat deths grans proprietaris fonsièrs e’ra distribucion de tèrras aths paisans.
Atau eth monde que cambiè. Era revolucion que comencè.

p5 100ans

(Fòto : Afica tà : Sergei Eisenstein's film, 'Battleship Potemkin', 1926 per Anton Lavinsky (1893-1968) / Russian State Library, Moscow, Russia / Bridgeman Images)

Ara Revolucion socialista d’Octobre qu’ei estacat eth nom de V. I. Lenin (fòto baish). Que joguè un ròtle màger ena pensada com en’organisacion dera revolucion. Que vadó eth 10 d’abriu de 1870 a Simbirsc sus Vòlga, e que’s morí de malautia eth 21 de genèr de 1924. Dera sua vita personau qu’ei dificil de’n saber hèra. Sa pair que seré estat director der’ensenhament primari dera província. A dètz e sèt ans eth sué hrair ainat qu’estó executat pr’amor dera participacion a un complòt contra eth Tsar. De 1887 a 1891 que hasó estudis superiors de Dret ar’universitat de Cazan, puish que comencè era profession d’avocat a Samara.

Pendent eths estudis que s’interessè ath marxisme e que n’estudiè eras òbras en tot començar d’escríver tèxtes e de criticas subertot deth corrent « populista ». Qu’ei a partir de 1893 a Sant Petersborg que s’engatjè en’activitat militanta en hèr vàder aròus d’estudis marxistas. Qu’estó empresoat en 1895 pendent 14 mes puish qu’estó condemnat a 3 annadas de residéncia susvelhada en Siberia. (1) « Ua coneishença apregondida de Marx, er’aptitud tàd aplicar marxisme ara situacion economica e politica de Russia contemporanèa, ua fe ardenta, indestructibla ena victòria dera causa obrèra, talents d’organisacion arremarcables: tot aquerò que hasó de Lenin eth gavidaire arreconeishut deths marxistas de Petersborg.» (2) Era sua òbra teorica e politica de desvelopament deth marxisme que segueish eras etapas granas dera revolucion. Mes que james dab V.I. Lenin qu’am confirmacion eth desvelopament deth marxisme que’s hè ena luta tàra transformacion dera societat, tàth destornament deths sistèmas economics e politics d’opression e d’espleitada, mes tanben ena luta contra eras linhas ideologicas e politicas oportunistas e reaccionàrias presentas en quite moviment obrèr.

Engatjat tot sancèr en combat politic, Lenin que produsí analisis, ensenhaments e posicions de principis, en rapòrt dirèct dab eth combat engatjat. Atau que’s presentè com eth teorician dera Revolucion, der’organisacion deth combat deras massas obrèras e paisanas, dera creacion, organisacion e foncionament deth Partit comunista. Mes precisament qu’ei possible de notar quauquas òbras com Eth desvelopament deth capitalisme en Russia hèit en preson mercés a un gran tribalh de documentacion. Qu’estó publicat en 1899 e qu’estó ua empara importenta tà compréner era situacion e preparar era lutas e mobilisacions futuras. Eras basas qu’èran pausadas atau. Qué hèr ? qu’estó piblicat en 1902 contra eth corrent “economisme”, en amuishar eras originas ideologicas d’aqueth corrent, contra er’espontaneitat deth moviment obrèr, er’importància deth element conscient, dera teoria.
Que’s pòt citar tanben Un pas en davant, dus pas ath endarrèr, pareishut en 1904, contra eras tèsas deths menchevics. Qu’ei ua grana defensa deths principis deth Partit d’abans guarda, organisat dab unitat de volentat, d’accion e de disciplina. Er’acarament deras linhas politicas deths menchevics e bolchevics qu’estó importent. Duas tacticas dera sociau-democracia ena revolucion democratica que tractè d’aqueras duas linhas e der’arreget dera linha menchevica. Qu’amuishè era tactica marxista en periòde de transicion de revolucion borgesa. Eth principi màger qu’ei de hèr deth proletariat eth gavidaire d’aquera revolucion. Aute combat contra eths desviaments dab Era malautia infantila de comunisme (“gauchisme”) qui tractava de tactica e de combinason deras fòrmas de luta legaus e illegaus, parlamentàrias e extraparlamentàrias.
A un moment de nombrosas atacas contra marxisme Lenin que responó en 1909 dab eth obratge Materialisme e empiriocriticisme en eth quau que hasó ua defensa dera teoria marxista, materialisme dialectic e materialisme istoric. En 1916 qu’escrivó Imperialisme, estadi suprème de capitalisme, qu’i balhè ua deras conclusions, socialisme non poderà pas véncer simultanement per tots eths pais, mes dens un o mes d’un. Aqueth tribalh teoric qu’estó tàth bastir deth Partit, tà passar deth Partit bolchevic entàth Partit comunista, shens eth quau n’èra pas possible de passar ara revolucion socialista. Qu’estó eth objectiu de Lenin despuish era debuta deth sué combat. No’s parla pas ací deths nombrós articles, tèsas de congrès o de conferéncias e auts libes e brocaduras escriuts per Lenin, abans, pendent e après era Revolucion. Tot aqueró finaument tà presar eth tribalh intellectuau de preparacion dera Revolucion socialista d’Octobre qui non vengó pas d’ua faiçon sobta mes com resultat d’ua preparacion rigorosa, pensada, organisada e conscienta. Lenin n’estó pas tot sol en aquesta entrepresa, mes totun qu’aucupè ua plaça centrau.

AVT Lenine 1346

Lavetz que hè 100 ans. Uei qu’arrepresenta era Revolucion socialista d’Octobre tàths pòples, tàths joens militants e tà nosauts occitanistas? Probablament un passat luenhèc shens rapòrt dab era nosta vita, sustot après que’s sian esbonits eths nombrós ensajs deths pòples, deras classas obrèras, deths paisans praubes, tà bastir un monde navèth. E totun en i guerdar de mes près, en estudiar ens tèxtes d’analisis, de luta ideologica, de proclams, d’aperets der’epòca hicats en perspectiva totun , qu’ei possible de hèr gessir de nombrós ensenhaments, ua matèira de reflexion rica. Aqueth aniversari que pòt èster un parat tàd anar entàd aquera descobèrta, sustot en moment d’esta crisi ideologica e politica, quan hè necèra de trobar simplament vièrs tà començar de tornar tirar en davant. Per aquest’espaci de quauquas linhas non poderèi pas que m’acontentar d’evocar dus o tres elements hòrts constituis dera Revolucion e de qué podem tirar profieit.

En prumèr, plan segur, qu’ei era question nacionau. En efèit era Revolucion socialista d’Octobre que tractè era question nacionau d’ua faiçon vertaderament revolucionària, lavetz deth punt de vista internacionalista, ath contra dera Revolucion francesa de 1789. De notar, era Revolucion de 1789 qu’ei qualificada de « francesa », mentre qu’era de 1917 qu’ei qualificada non pas de russa mes de socialista. Per-delà aqueths qualificatius que son duas linhas politicas vertaderament antagonicas. Era Revolucion francesa, revolucion dera borgesia franciana, qu’a hicat a despart tota question nacionau en Estat francés, quan eths pòples deras nacionalitats embarradas en Estat monarchic parlavan eras suas lengas e qu’avèn identitats hòrtas qui non podèvan pas èster desconeishudas totun. Que mes, Lenin qu’expliquè ar’epòca dera Revolucion francesa era question nacionau qu’avè arrecebut ua responsa teorica e politica pera quita borgesia, en Soïssa. Mes era borgesia franciana que causí nacionalisme, opression nacionau, dominacion deths pòples. Eths bolchevics que causín ua politica completament diferenta en inscríver era resolucion dera question en programa deth Partit ara Conferéncia d’Abriu (eth 24 d’abriu de 1917). Que defenón eth dret deras nacions de dispausar de se-madeish, de desseparà’s e de constituí’s en Estats independents. Qu’adoptèn tanben er’egalitat complèta deras nacions, er’abolicion de totas eras fòrmas d’opression nacionau e d’inegalitat nacionau. Ua resolucion en aqueth sens qu’estó adoptada. Abans aquer’annada de 1917 d’auts documents qu’estón espandits sura question nacionau. Pròva eths bolchevics non desconeishèvan pas brica aquera question e que la hicavan ath centre dera politica e deths cambiaments futurs. Que sia era caracterisacion dera nacion com dera politica d’arrespècte deths drets nacionaus e sociaus, era Revolucion socialista d’Octobre e tot eth periòde de desvelopament deth moviment obrèr e de preparacion dera susmauta, que constitueish ath contra dera Revolucion francesa un corpus teoric e ua experiéncia de riquèssa grana.

Peras paginas precedentas qu’am vist er’importància dera vaduda d’un Partit, d’ua direccion ideologica e politica, er’importància tanben de guiar era revolucion. Er’experiéncia pròcha deras susmautas peths pais arabes, “eras primas arabas”, que ven d’amuishar era consequéncia dera manca de direccion politica unica en procèssus de destornament d’un poder e de cambiament de societat. Er’exemple deth pòple egipcian qu’ei un envit ara reflexion. Ua susmauta hòrta qui amassè totas eras categorias deth pòple, determinacion, coratge politic e fisic, collectiu e endividuau, que permetó de destornar eth dictator en plaça. Mes n’es pas estat pro. Nada direccion politica unica capabla d’amuishar un objectiu democratic comun e federator de totas eras partidas deth pòple, aquer’abséncia que’s hasó sentir viste hèit. Après un moment d’aqueth procèssus de cambiament aucupat peths religiós, “Hrairs musulmans”, eth pòple qu’a avut eth tornar der’armada deth dictator.
Eth chepic de Lenin qu’estó constent dera debuta enlà. Non pensè pas eth procèssus revolucionari que s’arredusisse a de susmautas, quitament armadas, contra eth regime deth Tsar. Que miè un combat tàd apitar er’organisacion capabla d’amassar er’abans-guarda deth obrèrs, e d’èster portaira d’ua linha politica e d’ua ideologia revolucionàrias vertadèras. Que significa n’arrèstè pas de miar un combat contra desviacions e teorias contra-revolucionàrias ath dehens deth camp deth pòple. Aqueth aspècte d’ua revolucion qu’ei universau e d’aulhors Lenin non manquè pas d’atacar eths reformistas ath plan internacionau.
Ua linha politica revolucionària que’s basteish contra eras linhas politicas opausadas, qu’implica ua luta tà convéncer mes taben tàd estremar. Tot combat d’un pòple qu’a d’aver ua direccion politica unica tà véncer. Qu’ei un ensenhament e un apòrt màger de Lenin com organisator gran dera Revolucion socialista d’Octobre.

Enfin un tresau punt essenciau, un aut apòrt de Lenin qu’ei era faiçon de guiar eth passatge dera revolucion democratica borgesa ara revolucion democratica socialista. Qu’ei importent hèra d’estudiar en detalhs aquera faiçon de guiar tot aqueth procèssus istoric. En prumèr era definicion der’objectiu politic, eth destornament deth regime deth Tsar en prumèr, ara Revolucion democratica borgesa, qui necessita eras allianças dab tots eths qui son opausats ath Tsar. Mes en precisar totun de tribalhar tà qu’eths bolchevics sian eths gavidaires d’aqueth procèssus, garantida tà passar ar’etapa dera Revolucion socialista.
Que digó tanben era necèra de possar era revolucion borgesa dinc ath cap e quitament d’arregetar era via peth parlament tà perméter de hèr madurar era situacion, eras contradiccions politicas, de hèr aparéisher eths interés de classa deras forças en preséncia, de clarificar era situacion politica, de perméter ath pople e ara classa obrèra de ganhar experiéncia. Sovent de comportaments « gauchistas » que hèn sautar etapas, manifestacions d’impaciéncia, incapacitat d’identificar clarament eths objectius, de definir era etapa politica. Lenin qu’amuishè atau ua grana comprenença dera situacion d’ua faiçon hèra rigorosa, e ua capacitat de gavidaire dab gran esperit tactic. Athèu tanben de qué putsar experiéncia tà uei.

Après totas aqueras linhas qui pòt pensar encara non sii pas convençut der’actualitat dera Revolucion socialista d’Octobre ?

Alan Sibé

1) Jean Roux, Précis historique et théorique de marxisme-léninisme, Paris, Robert Laffont, 1969, p.114.

(2) Histoire du Parti communiste /bolchévik/ de l’U.R.S.S., Paris, Editions Norman Bethune, 1971, p.19.

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+