Uei : 14/11/2018

Cronica D'una illa a l'autra : Creta, un brèc de la civilizacion occidentala

Coneissèm pauc de causas sus l’aparicion de l’anciana civilizacion cretenca perque i a pauc de testimoniatges escriuts, çò que contrasta amb los palais, las maisons, las rotas, las pinturas e las escalpradura de que existisson encara uèi.

Creta èra lo site del Laberint – una seria de passadas se crosant e s’encabestrant. Perqué lo rei Minos a fach construire aqueste Laberint ? Era una preson a vida pel Minotaur, un òme-taure divenc e monstrós, uman e bestial. Lo Minotaur agradava pas al rei Minos, perque èra lo filh de sa femna, Pasiphae, e un taure divenc mandat per Poseidon, lo dieu de la mar. Poseidon aviá mandat a Minos aqueste magnific taure cande, respondent a una demanda per un signe. Los dos fraires de Minos pretendián, que debriá lor ceder son reiaume. L’arribada del taure resolguèt aquel problèma mas creèt un autre, quand la reina Pasiphae s’enamorèt d’el. Mai tard lo Minotaur moriguèt jos l’espada de Thesea. Creta es un brèc de la civilizacion occidentala. Era lo centre de la civilizacion minoana (lo mot ven del rei Minos) de 2700 a 1420 abans Jesús-Crist. Lo poèta grec Homer diguèt, que Creta aviá 90 viljas. Lo musèu a Heraklion a la colleccion mai granda de l’art minoan. Las frescas èran la forma primària de lor art e mantum còp representavan de personas. Los òmes èran distinguiches de las femnas per la color de lors pèls ; lo pèl dels òmes èra rogenc-brun e aquel de las femnas cande. La fresca d’un taure, que sauta, es la mai celèbra. Las ceramicas avián de dessenhs d’espiralas, triangles, linhas corbadas e croses. Mai tard de dessenhs naturalistas de peises, calamars. aucèls e liris apareissián. Los arquelògs an escavat força palaises – de bastiments monumentals, qu’avián de foncions administrativas e los archius grands. Mantum còp avián mai d’un estanci, escalièrs al dedins e defòra, corts extensivas e colomnas massissas. Se trobava la colomna invertida - mai larga a la cima qu’al fons - una contribucion significanta a la disciplina d’arquitectura. Se veson aquestas colomnas a Knossos. Eran construchas de fusta (pas pèira) e generalmente pintradas rojas.

Linear A e Linear B

Los Minoans noiriián las vacas, motons, pòrcs e cabras e cultivavan lo blat, òrdi, rasims, figas e olivas. Domesticavan las abelhas. Malurosament conneissem pauc al subjècte de lor lenga parlada e escricha, perque solament un nombre pichon de lors documents survivon. De placas d’argela s’emplegavan a 3000 abans Jesús-Crist. D’ieroglifs creteses son las escrituras mai vièlhas, qu’òm pòt datar. Es pas possible de dire, se la lenga es minoan e son origina es discutida. I aviá tanben un sistèma d’escriure, que se dit Linear A, dins los palaises e dins las escrituras religiosas. Mas ni los ieroglifs ni Linear A son pas estats deschifrats. Linear A èra l’origina del manuscrit Linear B emplegat per la civilizacion meceneana que seguèt los Minoans. Los linguistas an capitat a deschifrar Linear B, qu’es una forma primitiva del grèc. Linear B ven mai d’un sègle abans l’alfabet grèc, mas a pas d’utilitat fonetica, perque s’emplegava pas jamai per escriure de mots dins una frasa. Knossos venguèt un centre mecenean en 1450 abans Jesús-Crist, quand lo palais foguèt amelhorat e una sala del tròn ajustada. Lo rei èra lo proprietari de totas las tèrras e lo capmèstre espiritual e militar. Era tanben un entrepreneire e comerciant ayudat per un malhum de foncionaris. Los òmes de l’elèit èran sebelits en de masquetas d’aur e armadura funerària, e las femnas en coronas d’aur e vestiments lusents d’ornaments d’aur. Per 1100 abans Jesús-Crist la civilizacion meceana s’èra escrotlada. Cal se rememorar, qu’aquela civilizacion èra pas confinhada a Creta mas s’espandiá fins a força parçans de la Grècia.

Un periple azardós

L’istòria de Creta es longa e complicada. Quand Quintus Caecilius Metellus conquistèt I’illa en 69 abans Jesús-Crist, venguèt una província de l’empèri roman. Creta foguèt transferida a l’empèri bizantin, que la capitala èra Constantinople, en 330 aprèp Jesús-Crist.. La Republica de Venècia aquerèt Creta en 1212 e governava l’illa pendent mai que 400 ans. Los Otomans conquistèron Creta en 1699. La Granda Revolucion Cretesa de 1866-69 èra un soslèvament contra los Otomans, quand lo Chaple d’ Arkadi arribèt. En novembre 1866 una armada turca assetjèt Lo Monastèri d’Arkadi, qu’èra lo centre de l’insurreccion. Los Otomans capitèron a dintrar dins lo monastèri, e l’abat incendièt la polvera a canon dins las vòutas, tuant la magèr part dels rebèls e 700 femnas e mainatges i abrigats. Ça que la l’abat èra responsable del chaple, pas los turcs. Creta venguèt una partida de la Grècia en 1908, mas l’union foguèt pas reconeguda internacionalament fins a 1913. La Creta dels sègles XVIII e XIX avián pas jamai cessat d’èstre una tèrra en luta contra l’ocupant –venecian puèi otoman. Lo romancièr Jaques de Lacretelle descriguèt los Creteses en aquestes tèrmes : « En Creta la destinada umana es formada de las desfortunas ineluctablas de la vida. En consequéncia los sentiments individuals pòrtan la marca de la violéncia e del sacrifici collectius. La desirança es una insurreccion del còr ; la gelosía, una embuscada ; lo maridatge una presa mornorosa del vel ; la mòrt una resurreccion dins la glòria ». Saique las dificultats de la vida vidanta de l’ora d’ara en Creta, que son similaras, a aquelas dels autres parçans de la Grècia, surprenon pas los Creteses. Per eles es normal.

Gavin Porter

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+