Uei : 24/02/2018

« Los mots e lo baston »

Me permeti de vos recomendar de legir lo libre « Los mots e lo baston » de David Grosclaude. Es un libre que me sembla utille. Al punt ont ne sèm, amb un engatjament plan limitat de l’Estat (per èsser aimable...) e d’un sosten tanben plan limitat de la classa politica (per èsser aimable un 2nd còp), aquel libre, de mercès lo raconte de l’experiéncia personala de l’autor, insista sul fach que la question de las lengas es politica e non pas simplament culturala. A tanben lo meriti de far veire als occitanistas que l’accion que menam (o que deuriam menar) es plan mai qu’una question d’affèct, e que deu èsser organizada racionalament, tecnicament, en fargant los utisses institucionals que cal, coma l’OPLO per exemple; e que un còp en plaça, los cal butar per los adujar a far çò que devon far.

Ditz tanben que cal d’ambicion per la transmission de la lenga, e aver pas crenta de demandar tant coma los autres, sens complèxe, per tant d’obtener una politica publica... Explica enfin una causa simpla, es a dire que l’ accion per l’occitan deu marchar sus las doas cambas : institucionalizacion d’un costat, volontarisme e militantisme de l’autre. En gròs, « Los mots e lo baston » son aqui per ensajar de nos deresvelhar, e per tornar metre un pauc de colors a la revendicacion occitana... Lo libre es plan escrich, agradiu, sia en occitan-gascon de qualitat (de bon legir per tot occitanofòne) e tanben en francés, çò que pòt èsser plan utille per alfabetisar un elegit, o per explicar al vòstre vesin perque cal transmetre l’occitan... Còsta 12 €, çò qu’es pas car rapòrt a d’autres libres qu’avètz ja crompats, que valon pas tripeta, e que còstan lo doble.

Alan Rainal

Comentari sus l'Edito de La Setmana n° 1093

Desirós d’alargar lo perpaus sus « Quin occitan per 2018 ? » [La Setmana N° 1093, p.1, EDITO ], que nos hèr dòu la manca de resultas au present de las « recomandacions » hargadas dens « Quin occitan per deman ? » ; que voi díser que lo cas deu libe d’Eric Fraj n’ei qu’un de mantuns mei ; que tandas analisis de las bonas e son passadíssas, viste hòra las « actualitats » ; au miélher, que feneishen - se l’autor(a) ei pro « intellectuau » - com consèrvas culturaus, las quaus son consideradas dab deferéncia, menshidança o indeferéncia quan exumadas. Que[‘m] demandi perqué ei tan mauaisit, dab analisis deu mòde de « víver ensems », de guardar-las vivas au present, partatjadas criticament, dab la mira de bastir un Futur melhorant (?)

Bona setmana e bona annada,

Daniel Monsegu

Edito Setmana n° 1093

Comentari sus la lenga com objècte politic

Comentari sus la lenga com objècte politic (La Setmana n° 1090, p. 11)

En empatia dab lo noste fondator de la Setmana e qui tostemps vòu anar mei luenh, eth David Grosclaude qui, dab lo son pair, m’a endralhat, com mantuns de nosautes de uèi, sus la via gascona en m’ajudar a escríver lo parlar deus mens « grands », paisans de noste ; que voi mencionar dus punts de vista : 1° La lenga que’m sembla hòrt mei qu’un « objècte », dens un programa qui pòt cambiar d’ua majoritat governamentau tà l’auta ; e quitament se la lenga ei ligada a consideracions d’ua ecologia « politica » e preocupacions « sociaus ». Qu’ei ua question de jo e nos, de « subjèctes » qui son las consciéncias de personas. Que s’apodèra com ua definicion socializanta de cadun(ua) sus un percors de vita. Dab l’ambigüitat e l’ambivaléncia de çò d’« Identitari », e que cau har cas de jutjaments « moraus » ; es a díser que i a - segon lo vejaire de cadun (ua) - ua « bona » e ua « marrida » concepcion e practica d’ua lenga, la quau pòt estar un mejan de dominacion efectiva com d’« emancipacion ».

2° Vivem dens constrentas en har prioritats. La plaça de la lenga dens un percors qu’ei a valorizar en çò que pòt aportar a personas evoluant dens ua dinamica, hòrta o febla a còps, qui dèu securizar au present en ligason dab un Passat e un Futur envisatjables, « pensaderables », on cadun(ua) e’s pòt projectar, imaginar au mensh ; e açò mauaisit com se constata dab la pèrta de marcas actuau, sustot peus joens(as). Au globau, la lenga s’inscriu dens un « sens », disent au còp ua significacion (entà víver, com mentau e sentit de la persona) e ua direccion ; un ahar de long « tèrmi » ... En caminant...

Coraument, Daniel Monsegu

Responsa a Alan Sibé (LS n° 1089)

Dins un numerò precedent de La Setmana, Alan Sibé expausava son analisi de la situacion occitana e insistissiá sul concèpte de nacion. Pr’aquò un sondatge per carrièras mostrariá que i a pas grand monde que se ditz de nacionalitat occitana. Existís un pòple occitan : es lo grop de personas que se reconeisson dins la cultura occitana. Mas aquel grop a pas fargat una « nacion politica » qu’es una construccion apevada sus d’institucions, d’entrepresas, una fòrça militara, eca… Occitània a pas tanpauc de legitimitat istorica : jamai existiguèt pas d’Occitània politica unida. De mai, nos podèm demandar se lo concèpte de nacion, nascut a la fin del sègle XVIII, correspond encara a çò que volèm. Per ieu es pas çò que nos fa besonh ! Préner en compte las aspiracions a viure son identitat occitana es important, e pas contradictòri ambe l’apertenéncia al grop francés. En mai d’aquò cal préner la mesura de las evolucions geopoliticas de nòstre temps : s’Euròpa s’organisa pas fàcia a Russia, als Estats Units o a China, es pas Occitània tota sola, nimai França, que poiràn resistir ! En consequéncia, cal a l’encòp préner en compte la demanda de las personas qu’an una identitat de mai en mai multipla, e tanben la mondializacion, per reivindicar una ciutadanetat de quatre pòles : local, regional, estatal e europenc. Me sembla lo biais melhor de respondre a las aspiracions actualas dels ciutadans, e d’agir eficaçament sus las questions culturalas, socialas, economicas e ecologicas. Aquò passariá per de mesuras simbolicas : totes los bastiments oficials arborarián los 4 drapèls… E tanben un cambiament important dins la reparticion dels poders : demesir lo pes estatal e far créisser lo local e lo regional. Alan Sibé reivindica puèi lo marxisme ! Aquí tanpauc non mercés ! La casuda de la paret de Berlin e la quincanèla de las dictaturas comunistas en Euròpa de l’èst an durablament discreditadas l’utopia marxista. Aquò vòl pas dire que vesi pas los degalhs de l’ultrà liberalisme, ni la pujada de las inegalitats. Avèm besonh d’institucions e de règlas per nos aparar, avèm tanben besonh de libertat, de dinamisme economic.

Se l’afrontament proletariat / borgesiá descriviá plan la debuta del sègle XX, correspond pas mai al contèxte de uèi : la mecanizacion de mai en mai fòrta, e ara la robotisacion fan demesir lo nombre d’obrièrs. Entre 1960 e 2010 sèm passats de 39 % d’obrièrs a 19 % (sorga INSEE). Idem pels agricultors que son passats de 16 % de la populacion activa a sonque 2 %. D’aquel temps la part dels cadres progressèt de 5 % a 16 %, e las professions intermediàrias pujèron de 11 % a 25 % ! La part d’emplec agricòla e industrial demesís, mentre que las activitats de servici creisson. Las questions economicas e socialas se pausan doncas d’un biais diferent. La mondializacion pausa la question de la localizacion dels emplecs, dels flux financièrs, e tanben lo partatge de las riquesas entre los qu’an un trabalh e los que n’an pas ! Las responsas son puslèu a cercar a mon vejaire del costat de la luta contra l’evasion fiscala, la mesa en plaça de convergéncias socialas e fiscalas al nivèl europèu, e de mecanismes de redistribucion tan per las personas coma pels territòris ! Enfin me sembla important de dire que la respelida de nòstra cultura es condicionada a un partenariat fòrt entre las entrepresas occitanas e las estructuras culturalas (en particuliar agro-alimentari, torisme…). L’identitat e l’economia son ligadas ! Caldriá enfin que la lenga e la cultura nòstras foguèsson vistas coma una ressorga, una carta bèla de jogar per valorisar economicament las produccions e las creacions d’aicí. La cultura d’òc es un tresòr ! Totas aquelas questions meritarián d’èsser plan mai detalhadas e aprigondidas. Sèm pas d’acòrdi ? Aquò rai, empacha pas de discutir ! Pica l’ora d’una intelligéncia e d’un vam collectiu mai fòrt se volèm obténer de dreches per nòstra comunautat. Crèsi indispensable de mobilisar largament los occitans, que la darrièra generacion que sabiá l’occitan s’escantís. Manifestarem en 2018 ?

Uc Jourde

Mesa al punt de Sèrgi Granièr — Darrièra responsa

E li siam tornar mai ! Es ren de dire que S. Granier a la dent dura. 1) Considerar, coma lo fa lo mieu criticaire, que conoisserii ren d’autre que J. Taupiac li fa enonciar d’ipotèsis sensa porgir de pròvas. Que n’en saup fin finala, eu S. Granier ? Ren ! 2) Ven francament a mau de creire que lu autors citats per J. Taupiac, e que nomenèri precedentament, sígon estats ligats a una mesconoissença de la règla alibertina tocant l’accentuacion dei 3nas pers.dau pl. Afortissez qu’aquela règla aplicada per toi, data dau 1950, cen que laissarai pensar que lo tot dei autors mencionats, anteriorament mesconeissents d’aquela règla auríon ja començat d’escriure denant aquela data, mas alora quant de temps auria aqueu monde ? E coma lo di R. Toscano, paraula dau CLO es pas totjorn paraula d’evangèli. 3) Li règlas d’accentuacion dei lengas que li avètz fach referéncia (catalan, castelhan....) pròvon que non son aqueli de l’occitan, e Alibèrt auria poscut si dispensar de l’aplicar a la lenga noastra, e conservar pusleu una règla especifica d’accentuacion verbala au noastre parlar, cen qu’entira una dobla mena d’accentuar segond que si vira de terminasons costumieri en òc (noms, adj. ...), ò de desinéncias verbali.

De complicacions inutili. Mas si saup tanben qu’Alibert fuguèt foarça pivelat per la lenga catalana, au ponch de n’adoptar divèrsi particularitats, causida discutibla, mas cen que non demenisse per autre la qualitat de la sieu òbra gramaticala, saupent totun que cadun si pòu enganar ; degun es a la sosta. 4) Aüra se mi permetétz un conseu : sobretot, per l’amor de Dieu, non ficatz lo nas dins lo relarg dau niçard que sigue par la diftongason ò per tota autra causa, cen que durberia de noveli poartas a de polemicas estèrli e sensa fin. Aqueu messatge serà lo darrier ; polemicar a cu pòu mai non es lo mieu gòto de vin cuèch. Per ieu lo debat es claus.

Reinat Matalòt

Sosténguer Catalonha

Miquèu Camelat, un gran escrivan gascon deu sègle XX, se prengoc lo calam au debut de la guèrra civila espanhòla entà deféner los Catalans. Mistral avoc lo medish anar en aculhir catalanistas hòra-banit au sègle XIX. Lo moviment occitan se sabón sosténguer los Catalanistas dins las tempèstas politicas violentas que bohèn sus la peninsula iberica. Ara, me sembla qu’ei temps que l’occitanisme, esbrigalhat, s’unish a l’entorn de la defensa de la Catalonha. Las relacions intensas qu’amassan Catalans e Occitans son pas mès de provar. Ne soi arribat a pensar que l’Occitània e la Catalonha hèn partit d’un solet ensemble coherent e unit culturalament. Me sentishi autan catalan com occitan. L’unitat de l’occitanisme se pòt hèr sus la basa wilsoniana que cada pòble a dret de decidir per se-medish. Los Catalans son un pòble e donc a lo dret de se causir l’avénguer son. Aquesta idèa democratica, nosauts Occitans, l’avèm de hèr enténer clarament entà ajudar los frairs Catalans que son dins ua situacion politica de las complicadas. Mariano Rajoy, lo prumèr ministre espanhòu dumpèi 2011, es lo responsable d’aquesta situacion esglasianta. En 2010 Madrid, en refusar l’estatut catalan adoptat per referendum en 2006, provoquèc un legitime arsèc independentista au Principat. Rajoy, per la sua politica shueca, buta los Catalans a sortir de l’Espanha. Coma occitanistas, podèm pas que condamnar la tendéncia neo-franquista deu Partit Popular de M. Rajoy e ajudar los Catalans que tant soent mos ajudèn. La Val d’Aran, tròç d’Occitània en Catalonha, es tanben un enjòc màger entà nosauts. Ua bèra part de la classa politica aranesa, escusèra, que trantalha. Pr’aquò, sense la Generalitat i auré pas d’occitan oficiau e d’autonomia aranesa. Se des·hèr de Catalonha, entà un Aranés, seré ua peca grèva. Créser qu’Aran se pòt escapar deu debat independentista catalan es illusòri. Fòrça occitanistas considèran la Val d’Aran coma lo paradís de l’Occitan. Mès dumpèi lo debut deu sègle XXI, l’usatge de la lenga occitana caij e lo castelhan ei la lenga de la vida vidanta de la Val. L’ensenhament de l’occitan au segondari ei catastrofic e la desaparicion de l’occitan, coma lenga de cada jorn, en Comenge vesin empacha la regeneracion de l’aranés. Alavetz, com Occitans, e entà la renavida deu gascon en Aran, avèm d’ahortir los ligams dambe Catalonha. Ara, èm tots Catalans !

Nicolau Rei Bèthvéder

Responsa d'Alan Sibé aus lectors

En quauquas reaccions de legedors que son estadas pausadas eras questions fondamentaus deth moviment occitanista, politic com associatiu (defensa dera lenga, culturau). Que mantieni, que i a crisi der’occitanisme politic pr’amor que s’ei mort. E aquerò que ven de luenh, qu’ei ideologic e politic com ensagi d’at amuishar en men libe. Un moviment, com at ditz justament Uc Jourde, « qu’es desmobilisat, o destorbat » qu’ei en crisi. Un occitanisme politic qui n’ei pas capable de parlar d’Occitània ath pòple (véger eth vueit deras professions de fe deras eleccions regionaus e legislativas com eras presas de posicion aras eleccions presidenciaus), qui n’ei pas capable de produsir analisis e proposicions estrategicas, qui n’a pas de reflexion teorica, qui n’ei pas formator, qui n’ei pas gavidaire deth moviment generau, qu’ei un occitanisme qui s’ei mort. Qu’ei un petit cresc vueit qui deisha aparéncia o illusion de vita. Lavetz qu’ei pausada era plaça e’th ròtle der’occitanisme politic. Qu’am d’i respóner ara. Ua sintèsi geografica, istorica, politica, umana, que partatgi que ns’ei auhèrta per Daniel Monsegu en tot hicar en valor aqueth mot fondamentau, « conscientizar » : « “ Conscientizar ”, Alan Sibé, Quiòc ! Conscientizà’s los uns e los autes, e purmèr e tostemps, conscientizà’s se-medish, - dab e/o contra d’autes. Vam ! Ua consciéncia es personau, a vàder plurau, collectiva; dens un mitan geografic e istoric. Occitania qu’ei un país enter duas mars, - nafrat, macat, esbrancat per ua Crotzada mortifèra, bèth temps i a, e remembrant-se; ua aviada civilizadora aclapada, - a voler tornà’s espelir e florejar. Esperam que en aqueth lòc se debani ua pensada d’apoderament d’un futur de bastir amassa, interligat a tots los nivèus de societat, dinc a la finanza globalizada, a opausar per n’aver per sol principi que lo profieit individuau e maximau, - entà mestrejar un destin uman comun... « Conscientizacion » : de qué ? dab qui ? per que har ? dab quaus resultas - per qué complir ? ». Tot un programa de pensada e d’accion tà uei e tà doman. Que hè presar tot eth tribalh qui sobra. Qu’ei enòrme, mes estrambordant. Uc Jourde que constata era crisi politica com era crisi deth politic. Mes non sòi pas d’acòrd dab aqueth constat : « ua granda part de la populacion en Occitània, coma en França tota, se desinterèssa de la politica » E d’ajustar « Domage, i auriá tant a far ! », ua error d’analisi tarribla qui mia ara passivitat, ath deishar hèr, ar’acceptacion dera dominacion imperialista francesa. Que se desinterèssa era « populacion » (perqué pas eth pòple noste ?) der’auhèrta politica deras forças arrepresentant er’imperialisme francés, dreta com esquèrra, e deras forças occitanistas tanben. Qu’ei pr’amor d’aquerò que i a « tant a far ». Qu’am nosauts de tribalhar tà ua auta auhèrta politica, occitanista vertaderament, opausada radicaument ar’imperialisme francés, er’auhèrta d’ua societat occitana libra e esberida. Uei, eth noste agenda politic non déu pas estar emparat suras eleccions e sura vita politica francesa. Qu’am eth noste agenda determinar per objectius politics, ideologics e organisacionaus pròpis ath desvelopament deth sentiment nacionau occitan e ath bastir dera consciéncia nacionau occitana. En parlar deras forças occitanistas Uc Jourde que constata « capitan pas a tocar e a convéncer lo pòble. Alara qué far ? ». Que responerèi tornar sura linha politica qui n’ei pas qu’ua copia palishòta dera linha sociau-democrata francesa (PS, Vèrds) apitada peths Lafont e Castan despuish annadas, hèr bilançs, desvelopar er’esperit de critica e autocritica, gausar entinoar rompeduras ideologicas e politicas.

Uei er’occitanisme politic que’s situa ena refòrma der’Estat francés meilèu qu’ena luta tàths drets nacionaus e sociaus d’Occitània e deth pòple occitan (denegat e arredusit a ciutadans peth POC). Qu’èi enveja de véger totun en aquera question « Alara qué far ? » un pas prumèr tà sortir d’aquera situacion. « Seguir l’exemple d’un nacionalisme copiat sul modèle catalanoaranés, coma es evocat dins l’article ? » En prumèr un exemple no’s segueish pas. Que s’i putsa ensenhaments, qu’ei condicion tà non pas hè en dogmatisme. E i a un modèle catalano-aranés ? N’at sabi pas brica. Non coneishi pas pro eths moviments catalans e aranés tà’t diser. Qu’èi tornat leguir er’article escriut per Fanny Lartigot, qu’escriu : « Que pren exemple d’Aran, on Mirèia Boya Busquet, numerò 2 de la lista independentista e anticapitalista dens la circonscripcion de Lhèida, obtienó un sièti au Parlament de Catalonha tà representar la « nacion occitana ». Lo sénher Sibé qu’estima que Aran ei hèra avançat au nivèu ideologic e politica. » N’èi pas trobat ua auta arreferéncia a Aran e nada a Catalonha. Díser aquerò n’ei pas hèr arreferéncia a un « modèle catalanoaranés ». Que pensi eths nostes compatriòtes aranés en avança politicament e ideologicament pr’amor que coneishen ua vita politica e d’experiéncias diferentas. Que sòn acarats a enjòcs politics importents hèra, era question der’independéncia, quan eths occitanistas politics dera « grana » Occitània que’s pausan question de reformètas deras institucions imperialistas francesas. Enfin, element determinant, eths militants e intellectuaus aranés qu’an escapat ara dominacion ideologica dera borgesia francesa e atau que’s pòden pensar com nacion shens nat problèma psicologic, existenciau o de culpabilisacion. N’èi pas er’aunor de conéisher Mireia Boya Busquet, non sabi pas era sua ideologia ni tanpòc totas eras suas posicions politicas compètas, eths nostes sols punts comuns que son d’èster partisans der’independéncia de Catalonha e Aran, d’èster de Pirenèus e… d’èster tanben tots dus de « Busquet/Bosquet » shens nat ligam de parentat probable. Se’s pensa era Mirèia dera nacion occitana, seth Puigdemont qu’arreconeish Occitània sancèra com nacion, n’an pas d’èster pres com « modèles » mes com portaires de posicions ideologicas e politicas avançadas vertaderament pr’amor que son tanben avançats en combat tàra libertat deths pòples. Mes non sòi pas nocient. Qu’èi comprés, Uc Jourde qu’arregèta sustot eth hèit de considerar Occitània com nacion. Que l’enviti a leguir eth men libe, qu’i caracterisi Occitània com nacion dependenta e shens Estat. N’ei pas brica ua copia deth « modèle catalono-aranés » mes que s’empara suth marxisme, suths escriuts de Lenin e tàra definicion mes precisament sus Estalin e’th istorian occitan Pèir Vilar qui defenen ua caracterisacion materialista e donc scientifica deth hèit « nacion ». Aquerò qu’ei ua rompedura essenciau, quitament se’th nom « Estalin » esquiça aurelhas, que i a d’arreténguer er’essenciau, era caracterisacion materialista, garantida de clartat, de conscientizacion e de progrès. Que sòi completament segur, convençut ath mes pregond dera mea pensada, d’ara enlà eth sol pas en davant possible, eth sol vertadèr, que passa per’arreconeishença d’Occitània com nacion dependenta e shens Estat. Aqueth posicionament que determina duas apròchas antagonicas e duas vias de luta antagonicas, un occitanisme embarrat enas refòrmas deth Estat francés, en ua carrèra bornia, e un occitanisme qui prenerà era sua plaça suth terrenh dera luta deths pòples tàths drets nacionaus e sociaus e qui s’obrirà atau un orizont larg tà bastir ua societat libra. Qu’èm d’acòrd tà diser « la premsa e los mediàs occitans an un ròtle dels grands a jogar ». Qu’ajustarèi eths médias independents deths grops politics qu’apareishen sols capables d’amassar eth moviment sancèr en organisar taulas arrondas, encontres de tots,... mes en publicar resultats deras discutas.

Dab sentits occitanistas

Alan Sibé

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+