Uei : 15/11/2018

Los gascons deu Baish Ador a l'aunor au Musèu basco e de l'istòria de Baiona

Aqueth dissabte 10 de heurèr, l'InÒc Aquitania-Etnopòle Occitan en aliança dab l'associacion Mémoire Vivante qu'organiza ua prosejada au Musèu basco e de l'istòria de Baiona, a l'entorn de la conferéncia-video « Vita e memòria deu Baish Ador : las hèstas ». Qu'estó realizada a partir d'ua campanha d'enquèsta sociolingüisticas, filmadas en Baish Ador au près deus gascons de las bartas (las pradèras marescudas deu fluvi de l'Ador), passaires de memòria e de saber-har. La collècta qu'estó miada mercés a l'InÒc Aquitania e aus Archius departamentaus deus Pirenèus-Atlantics e realizada per Yvan Bareyre de l'associacion Mémoire Vivante e Carolina Dufau de la societat Piget.

« Lo Baish Ador, tèrra de confluéncias, qu'ei ric deus òmis e de las hemnas qui'u pòblan, qui ne faiçona lo paisatge ; ric de saber víver amassa, de saber har tecnics e culturaus, passats o presents e de la lenga occitana dens la soa varianta gascona maritima, hiu conductor d'aqueth tribalh a disposicion de las generacions futuras ». « Vita e memòria deu Baish Ador » qu'ei en occitan-gascon sostitolat en francés. 

Los organizators e creators de las enquèstas que haràn aunor aus testimònis de « Vita e memòria deu Baish Ador ». Que receberàn l'enregistrament personalizat deu lor testimoniatge.

Inf. : A 10 òras 30 au Musèu basco e de l'istòria de Baiona, 37 Quai des Corsaires, 64100 Baiona — Tel. : 05 59 59 08 98 — Site : www.musee-basque.com — InÒc Aquitania : www.in-oc.org / Tel. : 05 59 13 06 42.

Fòto : Harrieta171

  • Publicat dens Culture

Mission : sauvaguardar lo patrimòni immateriau

Despuish 2006, la Mission deu Patrimòni etnologic, au demiei deu Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion, qu’estó cargada de la mesa en òbra de la Convencion tà la sauvaguarda deu Patrimòni Culturau Immateriau. Las accions ligadas a la Convencion que son miadas en cooperacion dab los etnopòles e mantuns hialats com la federacion deus ecomusèus e deus musèus, la federacion de las associacions de musicas e danças tradicionaus, la federacion deus parcs naturaus regionaus, etc. Occitania que’s bat uei lo dia tà sauvaguardar los saber-hars deus ancians e las tradicions soas.

En França, la lei deu 2 de mai de 1930 que permet de protegir elements deu patrimòni culturau immateriau (PCI). La mesa en òbra de la Convencion tà la sauvaguarda deu PCI qu’estó hidada en 2006 a la Mission deu patrimòni etnologic au demiei deu Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion (MCC). L’expression « Patrimòni culturau immateriau » qu’estó oficializada en 1993 au moment de la conferéncia internacionau sus las navèras perspectivas deu programa deu patrimòni immateriau de l’UNESCO. La Convencion tà la sauvaguarda deu PCI qu’estó aviada per l’UNESCO en 2003. Que defineish domenis dens los quaus lo patrimòni immateriau e’s pòt manifestar. Qu’i trobaram las arts de l’espectacle, las practicas sociaus, hestivas, los saber-hars ligats a l’artisanat tradicionau, etc. La sauvaguarda deu PCI que’s hè sus duas escalas, a l’escala nacionau (inventari deu PCI) e a l’escala internacionau dab la mesa en plaça de duas listas e d’un registre de las practicas de sauvaguarda. Atau despuish 2008, ua lista representativa e ua lista de sauvaguarda urgenta que son mesas au jorn cada annada. Çò que pren en compte la lista representativa qu’ei l’importància subjectiva d’ua practica tà ua comunautat qui la mantien en vita. Non s’ageish pas de recompensar las expressions culturaus las mei bonas deu planeta. La lista deu patrimòni mondiau qu’inscriu era, bens qui an ua valor universau de las excepcionaus. Pr’amor de la complexitat deus dossièrs d’inscripcion, uns país que son mei representats que d’autes.

2 listas e 1 Inventari

En França, a comptar de 2007, la direccion generau deu Departament deu Pilotatge de la Recèrca e de la Politica Scientifica (DPRPS) que realiza l’estat deus inventaris deu PCI existent abans la validacion de la Convencion tà la sauvaguarda deu PCI. L’annada qui seguí, la DPRPS qu’establí lo procèssus (obèrt e evolutiu) d’inventari deu PCI en França. Qu’ei en permanença alimentat per enquèstas scientificas hidadas tanben a associacions de practicians Qu’ei lo cas d’ua enquèsta suus jòcs e espòrts tradicionaus en Bretanha aviada en 2012 dab la participacion d’associacions. Lo Carnaval de Peiregüers (24), la torrèla de Capberton (40), l’assemblada d’Ossa Susan (40) e lo Carnaval es arribat en Dordonha que son enregistrats dens las practicas hestivas deu PCI en França. Las practicas deu teatre e deu conde en lenga nosta en Òlt e Garona, Peiregòrd e Daglan (Dordonha), que hèn tanben partidas de las ficas d’inventari deu PCI en França. La boha de Gasconha, los bals tradicionaus en Aquitania Navèra e la polifonia dens las Pirenèas gasconas que son repertoriats sus las ficas d’inventari de las Musicas e Danças deu PCI.

Valorizacion deu PCI

Lo 1èr de junh de 2016, l’etnopòle InÒC Aquitania qu’estó acreditat per la soa expertisa e lo son tribalh dens lo maine deu PCI occitan au moment de l’Assemblada generau deus Estats signataris de la Convencion de l’UNESCO tà la sauvaguarda deu PCI. L’Institut qu’organizè en heurèr passat dias de formacion au PCI en aliança dab lo laboratòri ITEM (Identitats, Territòris, Expressions, Mobilitats) de l’Universitat Pau e País de l’Ador e la Direccion generau deus Patrimònis deu Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion. Lo Departament Antropologia de l’Universitat Jean Jaurès de Tolosa e lo Departament Etnologia de l’Universitat Paul Valéry de Montpelhièr que perpausèn ua formacion au PCI dab talhèrs a Carcassona en genèr passat. Lo CIRDÒC de Besièrs que creè lo portalh collaboratiu en linha Occitanica. Cap a 6 000 ressorças e mèdia numerics que son en accès libre (libes e tèxtes numerizats, musica, enregistraments audio, imatges, filmes, memòris e tèsis...).

Inf. : www.univ-tlse2.fr / www.locirdoc.fr / www.in-oc.org/fr

 

Entervista Pascal Caumont

« Que sabem d'on vienem mercés aus collectatges »

p9 1078

Que son nombrosas las associacions e institucions occitanas a obrar tà la preservacion e la promocion deu patrimòni noste. Ua associacion bigordana, Pirèna Immatèria, que s’interessè a las cantas pirenencas.

L’associacion Pirèna Immatèria qu’estó apitada peus grops polifonics Vox Bigerri e Daunas de Còr entà promòver lo patrimòni culturau immateriau pirenenc e valorizar la canta de transmission orau enter Bearn e Bigòrra. Qu’editè en 2014, lo purmèr volume deu libe « Memòria en partatge ». La publicacion deu recuelh de cantas pirenencas qu’estó vadut possible mercés au tribalh realizat per Xavier Ravier de 1956 a 1962. Lo professor d’occitan qu’estó en cèrcas de cantas qui apartienen a la cultura deus aulhèrs, deus agricultors, deus artisans de la Vath de Lespona, de la Vath d’Asun e deu País Tòi. Lo professor qu’amassè cap a 15 òras d’enregistrament sus bendas magneticas. L’associacion Pirèna Immatèria que’s podó obtiéner las bendas audio e començar un tribalh de numerizacion e de tractament, tres ans a. La familha Porte-Labit-Crampe de Gèdra-Dessús, au ras de Gavarnia, qu’èra ua familha musiciana sus mantuas generacions. La soa particularitat qu’ei que cultiva la canta mes tanben la soa creacion. Qu’escrivèvan cantas quan èran dens las pasturas. Los tèxtes que renviavan a la vita vitanta deus qui vivèvan dab las bèstias e au monde qui’us entornejavan. Las lors cantas que son entintadas dens lo lor país, lo lor lòc de vita. Que’s pòt descobrir dens lo libe « Memòria en partatge » ua canta sus l’arribada de las purmèras nèus en los Pirenèus, un mite pirenenc qui conta que d’un còp, los aulhèrs e vedón matèria càder deu cèu, tota blanca, quauquarren qui semblava au coton. Ua auta canta que contava l’istòria deu desertaire Granier qui n’avè pas volut partir tà l’armada e qui èra protegit per la populacion. « Que’ns calèva publicar oficiaument aqueras cantas, tà non pas demorar dens tiretas de bibliotècas a Tolosa o a París mes tanben tà que sian disponiblas tau monde a noste », çò hidè Pascal Caumont de Pirèna Immatèria. Un dusau volume de « Memòria en partatge » que pareishó mercés a l’ajuda deu Simon Crampe. Quan entenó la votz de la soa mair, Germaine Crampe dens lo purmèr CD, qu’estó esmavut e que voló eth tanben transméter lo son carnet de cantas.

Lo 1èr de Junh, La Setmana que participè a la presentacion deu dusau volume a la Maison de Parc e de la Vath de Lus e Sent Sauvaire (65). Simon Crampe (Fòto dreta ©LS) e los cantaires de la Croix de Sia qu’estón presents. Que podom descobrir un òmi discret, dab l’espiar arridolent. L’uelh qui petilha, Simon que l’a sovent e qu’ei çò que l’associacion Pirèna Immatèria e voló amuishar sus la fòto deu libe. Pascal Caumont (Fòto haut a dreta, © DR) que descriu de com cau lo Simon : « Qu’a lo plaser deus mots, un virtuós de la lenga, qu’a hèra d’umor e d’ironia ».

La Setmana — Quin se debanè lo vòste encontre dab Simon Crampe ?
Pascal Caumont — La familha de Simon Crampe qu’avè vist a passar collectaires a casa, com lo Xavier Ravier tà’us collectar, qu’èran acostumats. En 2005 qu’encontrèi a Simon, que hasom quauques enregistraments amassa. Quan lo purmèr volume sortí, que’u enviè un exemplar, qu’èra tot esmavut d’enténer lo collectatge de la soa mair e de la soa sòr. Que’m digó : « que’m harè gai de tornar editar lo men carnet de canta ». Qu’i avem tribalhat tres ans pr’amor que calèva tot hicar amassa, los collectatges de las annadas 50 e los que hasoi dab lo Conservatòri occitan, lo Simon que vienó tanben dab cassetas vielhas.

LS — E s’i pòt imaginar la societat de l’epòca dens aqueras cantas ?
PC — Quiò, que sembla que sian pintruras sonòras e de poesia. Cada canta qu’ei com un filmòt de dramaturgia. Qu’an autant escriut en gascon com en francés, que i a hèra d’umor dens la lor poesia. Que i a beròis imatges. Que sembla que la tradicion viva deus trobadors occitans qu’ei vienuda dinc aquiu a la termièra deu país tòi. Lo galant qu’explica qu’a sautat per la frinèsta pr’amor deu pair de la nòvia que l’avè descobèrt dens la cramba abans lo maridatge. Lo sòu qu’èra gelat donc que s’ei tumat en baish e qu’ei partit en tot córrer per estauviar los còps de baston. Tot qu’ei atau, aqueras scènas umoristicas.

LS — Que parlètz de la grana libertat d’interpretacion deus ancians au moment de la promocion deu purmèr volume... Èra respècte a çò qui’s hè uei lo dia ?
PC — Òc. A còps que pòt i aver ua cèrta normalizacion. Lo monde que pensan a pujar sus l’empont o a har disques, donc que cau fixar las causas, mes dens la practica com aquiu espontanèu, de tavèrna, d’estanquet, la causa que demora enqüèra libra e obèrta. Que cau demorar vigilant entà que demore atau. Los ancians qu’an tostemps ua frasejada personau, n’i a pas duas personas qui cantaràn parièr. Quitament ua medisha familha que i a diferentas faiçons de cantar, melodias diferentas per ua medisha canta. Lo monde n’esitan pas a hà’s ua version personau e deu moment sustot. Qu’ei com la cosina, que vau har un plat, mes que’u harèi d’aquera manièra uei pr’amor tau o tau amic o monde de la familha ei a casa.

LS — Qu’ètz professor de canta au Conservatòri de Tarba, aprenetz aus vòstes aprenents cantas de collectatges ?
PC — Qu’ei la hont, la basa. Que sabem d’on vienem mercés aus collectatges. Nosautes ne hèm pas dab nada particion, la nosta memòria qu’ei sonòra e aquò qu’ajuda a hargà’s ua identitat sonòra e urosament qu’avem tornat descobrir aquestes collectatges pr’amor que’ns mancavan. Qu’èm tostemps a escotar los collectatges deus Bearnés, qui son hòrt plan, mes en Bigòrra que i a tanben traças d’aquera practica, que hè tanben partida de la transmission de saber quin utilizar un collectatge, quin hargà’s un vocabulari. Arren n’ei normalizat, que cau balhar aus aprenents la possibilitat de cambiar d’un moment a l’aute la soa version, de l’adaptar. Que sembla que Simon Crampe aja ua pièla d’autes carnets a casa. Que demora enqüèra hèra de matièra tà tribalhar e regausir las nostas aurelhas de las cantas de bèth temps a.

 

Entervista Fanny Lartigot en aliança dab Silvan Carrère de Ràdio Pais

  • Publicat dens Dossiers

Sprechen sie… lemosin ? — Un eschamnbe entre Baden-Wurtenberg e Occitània

Antan, coma lo Pascal Bodin de l’I. E. O. del Lemosin, anèram far, a Bel-Luèc, en Corèsa, una projeccion d’un filme de colectage sus lo vin palhat e una presentacion de l’occitan e de son ensenhament al jorn d’anuech. Aqueste rescontre era estat organisat per lo comitat de bessonatge Bel-Luèc-Scheinfeld, e ben d’Alemands devión lai venir. E nos era quitament estat dich qu’una lenguista que s’interessava a la lenga nòstra lai seriá. ’Quo era lo 15 de mai, un dimenge, e aviam pas talament lo nas virat per far ben de quilòmestres e nos trobar emb d’un auditòri clarsamenat. Mas de que fariam pas per parlar d’occitan ? E mai lai auriá la Marta e lo Pau Lonjavila, lo vinhairon del vin palhat, de monde que n’òm s’alassa pas de los veire. Enadonc, a vent per Bel-Luèc ! E aquí, d’en prumier un fais de monde, Francés e Alemands e, ’nadonc – que chal be dire que la cranhavam un pauc aquesta lenguista, nosautres que los nòstres diplòmes son ben aisats de comptar –, agueram non pas en fàcia de nosautres, mas coma nosautres, une genta femna, plasenta, dinamica, urosa d’èsser aquí e mai emb-d’un umor qu’aguessa en quauque temps desgialat las relacions francò-alemandas. Adonc ’quí aviatz lo Doctor Eva Martha Eckkramer, originariá d’Autricha e professora de lenguistica a la facultat de Mannheim, e que fasiá, a l’espòca, descrubir a sos eslevas la lenga occitana, « en imersion », si n’òm pòt dire, dins la Corrèsa-Bassa. Eron quitament anats al talhiér de la Ghislèna Poget, a Martel, dins lo Lòt. Çò que siguet ben, mai, ’quo es qu’aqueste còp, degun se botet pas de trobar a dire que l’occitan « ’quo es pas parier que lo patoàs » o que « lo meu patoàs ’quo es pas lo mesma que lo de mon vesin e nos comprenem cap de pial »...

Un alemanda que ne’n coneissiá quasi tant coma eles sus la lenga del país, quò i barret son forn, aus tròba-a-far. Quante la presentacion siguet ’chabada e lo veire de l’amistat partatjat emb fòrça discussions per Lemosins e Alemands, proposeram a Dòna Eckkramer d’anar beure un còp sus la plaça d’a Bel-Luèc. Lo Pascal, qu’a totjorn sos gatges dins l’autò per l’amòr de ne’n pas perdre v-una, aget sa camerà e faguèram una entrevista que se pòt veire sus YouTube, emb lo titol « Langues minorisées et occitan ». Quò fai que, a la debuta d’aqueste mes-mòrt, nos sem trobats tots dos convidats per per Dòna Eckkramer e l’universitat d’a Mannheim per anar parlar d’Occitania e mai que mai de Lemosin d’a los estudiants de Romania Minor, un cursus qu’estudia las lengas romanas minorisadas (catalan, occitan, retò-roman, sarde, e. c. a.) e mai los creòles a basa lexicala romana coma lo papiamentó. Migravam be un pauc, que nosautres sem pas professors, e ’quò nos impressionava be un bocin de far una presentacion davant aquesta dòna al mieg de sos eslevas… Mas agueron lo biais de nos botar redde en confiança, e zo, ’quò siguet enrejat ! Lo Pascal presentet lo Lemosin, parlet del trabalh de l’I. E. O. e mai que mai de sa partida d’a se, lo siti de colectages « La Biaça » que se’n entracha dumpuei la debuta e que conten, al jorn d’anuech, mai de vingt mila referencias. Mostret daus enregistraments de tot enja, e ben segur « Lo vin palhat ». Filme que los estudiants, Dòna Eckkramer e nosautres i ajuderam per ne’n far los jos-titols dins la lenga de Goethe, una version que se poirá veire sens tardar sus la chadena YouTube de l’I. E. O. Lemosin, chadena ont se lai bòta mas de filmes vertadiers, e non de colectatges.

Lo vòstre servitor i faguet descrubir los mila ans de literatura lemosina, un pauc de lenga, de revirada, e. c. a. A milanta legas del mespres o de l’indiférencia de mai d’un Occitan per lo soá cultura, podetz creire que i aguet mas plaser d’aver davant nosautres de jòunes ben atentius de çò que i contavam, curós, e que pausavon de questions estonantas. E nos aperceguèram qu’en mai de l’alemand « estandart » – e d’un bon francés –, parlavon quasi tots lo dialecte de lors cantons d’origina ! I aguet tanben quauques moments d’emocion, coma quante me fagueron tornar desclamar La lauseta del Bernart de Ventadorn dins la lenga, o be quante aguèram debat lo torn daus noms de familha, que los estudiants de la Romania minor n’eron espantats que se dissesson en occitan. E coma tot trabalh balha fam e que la cultura nòstra ’quo es tanben la cuisina, ’chabèram que lo Pascal nos botet tots al trabalh per far un pastis de barraud (de pomas de terra) e una flaunharda, que sigueron arrosats emb los vins de la Corrèsa e del Palatinat. La serenada se podiá pas fenir sens quauquas chansons e, ben segur, lo « Se chanta » ! A la prima, los estudiants que poirán tornarán en Lemosin coma sa professora, per contunhar de descrubir l’occitan dins lo país nòstre. De segur que n’i aurá enquera, de causas a se contar. E tots dos, coma lo Pascal, sem estats esmòuguts – e mai un pauc fièrs – quante Dòna Eckkramer nos aprenguet que lo 20 de belier de 2018, a Roma, i seriá remes, per lo Ministèri del Patrimòni Cultural, lo Prèmi Tacita-Mufa. Aqueste prèmi internacional, autres còps decernat per l’Unesco, recompensa l’accion de Dòna Eckkramer per las lengas minorisadas. Accion que la jurada descrubiguet e a primada mercés al filme que nosautres dos faguèram per la plaça d’a Bel-Luèc !

Joan-Peire Lacomba

Fòto : Emb, dins lo fons, lo Pau Lonjavila que sarra l’eisina per ne’n traire lo nectar, los estudiants de Romania minor, coma Dòna Eckkramer a man drecha, e ’sitats al mieg, de mança a drecha, lo Pascal Bodin e lo Joan-Peire Lacomba. (DR)

Sortida del segond vòlume de « Turlututú »

20 ans aprèp la sortida del primièr vòlume del libre, « Turlututú 2 » arriba. Aquel album pedagogic compren 40 cançons de creacion e 24 comptinas en occitan. Foguèt realisat amb lo sosten del Departament de Tarn, de la Region Occitània/Pirenèus-Mediterranèa e de la DRAC Occitània. Lo libre serà presentat oficialament lo divendres 8 de decembre a 18 oras a la sala Jean Jaurès de l'ostal del Departament a Albi, en preséncia de Thierry Cintas, presiddent e de Daniel Loddo director de l'associacion CORDAE-La Talvera atal com Christophe Ramond, President del Conselh departamental de Tarn e Catherine Rabou, conselhièra departamentala del Tarn, delegada a l'occitan.

Retrobatz l'entrevista de Daniel Loddo sul trabalh de creacion del « Turlututú 2 » dins lo numerò a venir de La Setmana, que pareisserà lo 8 de decembre !

  • Publicat dens Culture
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+