Uei : 13/12/2017

Solidaritat dab lo pòble catalan

En reaccion aus eveniments qui’s debanan actuaument per la peninsula iberica, lo Med’Òc (Moviment deus estudiants d’Occitània de Pau e deus País de l’Ador) e mei largament la joenessa bearnesa e bigordana que hèn aunor au pòble catalan e que sostienen indefectiblament la loa volontat d’autodeterminacion. 

Desempuish duas annadas, lo pòble catalan qu’a causit d’engatjar un procèssus d’emancipacion a l’endret de la coroa espanhòla en votar majoritàriament a las eleccions de seteme de 2015. Lo govèrn Puigdemont, qui èra mandat tà realizar aquera volontat populara, qu’engatgè un procèssus tà tornar préner lo destin deus Catalans en man un mes a. 

Aquera accion que’s bastí democraticament mercés aus vòtes deu purmèr e deu 21 d’octobre de 2017.  Deu còp, que ns’interrogam a l’endret de l’anar deu poder centrau de Madrid.

La reaccion de las autoritats espanhòlas qu’amuisha ua volontat d’opausà’s au dret deus Catalans de dispausar de la loa destinada.

Que’us brembam que lo dret qu’an los pòbles de dispausar d’eths medishs, qu’ei un element fondator de la carta de las Nacions Unidas. Que’us brembam tanben que lo Tractat de Roma en 1954 que demandan aus pòbles europèus de resòlver los conflictes dab « un esperit de conciliacion pacifica e democratica ».

Lo reiaume espanhòu, qui ei sòci de l’ONU e de l’Union europèa, qu’a d’avisà’s qu’aqueths principis e sian arrespectats. 

Tà nosautes, aqueras valors qu’estón forçadas mantuns còps en Catalonha e mei que mei lo purmèr d’octobre dab l’emplec de las fòrças policièras com ac amuishan los mantuns testimònis que sian escriuts o visuaus. Que denonciam aqueras fòrmas de violéncias d’estat qui son illegitimas au par deu dret qu’an los Catalans de dispausar d’eths medishs. Que denonciam tanben lo refús de Madrid d’aviar ua discussion tà conciliar las aspiracions legitimas deus Catalans e lo poder centrau. 

De mei, tà nosautes, que sembla dangerós d’aver remplaçat aquera hrèita de comunicacion per ua ofensiva brutau en Catalonha. 

Qu’èm chepicós en véder la dissolucion e la hicada en tutèla de la representacion democratica catalana, de las mantuas arrestacions e de la criminalizacion juridica de las activitats politicas deus actors catalans. Tà nosautes, qu’ei ua dangerosa variància autoritària en un país qui a restablit un esperit democratic chic de temps a. 

Qu’èm chepicós pr’amor los grèus penaus arretienguts contra lo govèrn catalan tà  « rebellion » e « miaças » que son hicadas suu medish nivèu que los deus atemptats terroristas de Barcelona. Aquera construccion juridica que hè un parallèle dangerós enter la materializacion de las aspiracions d’autodeterminacion catalanas e los eveniments destructors de Barcelona. 

Que condemnam, tan au nivèu filosofic com au nivèu politic, aquera instrumentalizacion deu còdi penau espanhòu. 

Que ns’interrogam a l’endret deus mantuns grèus qu’avem contra lo reiaume d’Espanha. Quin ei possible d’aver aquera situacion hens ua Union europèa qui’s bastí contra aqueras decisions arbitràrias e autoritàrias ? 

L’abséncia e lo flaquèr de las responsas de las institucions europèas que ns’atupan suu posicionament a l’endret de las reivendicacions catalanas e mei largament suu ròtle d’ « aprogador de la democracia e de la libertat dens l’Union ».

La volontat de Jean-Claude Juncker de non pas presentà’s com mediator dens çò qui apèra « ua crisi intèrna a l’Espanha » e lo vòt qu’a « d’assegurar ua estabilitat de l’Union europèa a 27 e non pas a 98 » que’ns hè questionar sus la soa pensada e la contradiccion evidenta dab lo devís de Robert Schuman e Konrad Adenauer en 1950. « Lo projècte europèu ne pòt pas sonque resultar d’un equilibri enter estats, que deu préner en compte la volontat de reconciliacion de las nacions europèas ». 

Quin vóler reconciliar los Catalans dab l’Estat espanhòu shens préner lo ròtle de mediator qui pertòca Brussèlas ? L’abséncia de reaccion dinamica e lo sostien a Madrid ne seré pas ua postura conservatora qui arrevitaré dab la volontat de favorizar l’estabilitat estatau manca de las aspiracions democraticas deus pòbles europèus ?

Tà nosautes, aquera abséncia d’iniciativa de l’Union europèa qu’ei un manca de dever de mediacion dens los conflictes continentaus. Que seré interessant que l’Union europèa s’engatgèsse com per las annadas 1990 en Eslovaquia o mei largament dab los conflictes balcanics en estar ua mediatora neutra avivada per un esperit de libertat, de democracia e mei que mei de justícia. 

A la lectura d’aqueths hèits, lo noste sostien a la Catalonha que’s justifica en pr’amor deu dret inalienable qu’an de dispausar de la soa destinada ; e que’s justifica tanben  pr’amor qu’èm en favor de la democracia e de la legitimitat populara en peninsula ispanica.

Que sostienem lo president Puigdemont tà aver un tornar a la democracia en Catalonha e que sostienem tanben lo president Talamoni qui demanda « ua unitat de tots los democratas europèus tà ahortir la demanda catalana ».

A Pau, lo 11 de noveme de 2017

Lo Med’Òc de Pau, la joenessa bearnesa e bigordana

Bearn : La tresau vita deu Castèth de Morlana

Lo 6 d’agost, qu’inaugurèn un navèth musèu dab pèças de la colleccion d’art deus Ritter, darrèrs proprietaris privats deu castèth.

Aquera hortalessa, situada dens lo canton d’Arzac qu’a tostemps ua bona istòria a’ns contar. La soa resurreccion, qui dura dempuish mei de quaranta ans, que deveré estar completa tà l’an qui vien. Aqueth castèth bastit au sègle XIIIau (en 1373 sus ordi deu senhor Gaston Febus tau son miei-hrair Arnaud-Guilhem) qu’èra obèrt au public mes shens poder accedir aus nivèus superiors.

Obertura quasi completa au public

Qu’ei hèit adara dab l’obertura de l’embaish e deu prumèr solèr a la visita liura o guidada. Qu’estón donc inauguradas las navèras infrastructuras d’arcuelh e las pèças de musèu recampant los objèctes d’art de la colleccion privada de la familha Ritter, au començament deu mes d’agost. Totun, los tribalhs ne son pas completament acabats. En 2017, quan totas las òbras de refeccion seràn fenidas, que’s poderà tanben visitar pèças au segond solèr. Tota la senhalizacion exteriora deu castèth (véder las nostas fòtos) qu’estó arrevirada en mantuas lengas... dont l’occitan, mercés a l’Institut Occitan d’Aquitània, sus comanda deu Departament. Cavaments miats per l’Institut Nacionau d’Arqueologia Preventiva (INRAP) que permetèn de’n saber mei suu castèth. Que descobrín traças de murs e de fondacions anterioras a la data de l’edificacion de la hortalessa actuau. Segon las lors estimacions, aquera hortalessa « primitiva » qui precedí lo castèth febusian, e datava deu sègle XI o XII. Au totau, lo Conselh departamentau deus Pirenèus-Atlantics qu’averà despensat 4 milions d’euros tà apitar aqueth musèu navèth e restaurar lo castèth, atacat per termitas. A l’inauguracion oficiau qu’èran representadas las collectivitats qui hiquèn moneda publica dens aqueth projècte, a saber lo Departament e la Region. Qu’èran donc presents los conselhèrs departamentaus Bernard Dupont (conselhèr deu canton d’Arzac) e Jacques Pedehontàa (conselhèr deu canton d’Ortès e delegat a la cultura). La conselhèra regionau e senatora Frédérique Espagnac que vienó parlar en lo nom deu president Alain Rousset.

Ua cuèva aus tesaurs

Qu’ei ua etapa importanta dens la vita d’aqueth edifici restaurat prumèr per Raymond Ritter, avocat, istorian e colleccionaire originari de Gironda. Que vadó au Boscat en 1894 dens ua familha d’ascendéncias bearnesa e alsaciana. Qu’ei dab la soa hemna Yvonne qu’aqueth amorós deu Bearn e descobrí lo castèth en 1940, dens un estat deus maishants. Qu’èra parciaument ahondrat e envadit per la gèira. Hens las salas deu musèu que’s pòt descobrir tot çò qu’a comolat lo parelh Ritter pendent las lors annadas de vita comuna. Lo burèu de Raymond (véder la nosta fòto) que compren pèças divèrsas com monedas ancianas e raras, tablèus e ua estatua miniatura d’Enric IV, lo son personatge istoric favorit. Que compren subertot lo son burèu qui apartienó prumèr a... Gaston Domergue, President de la Republica enter 1924 e 1931 ! Dens lo salon de la Dauna Ritter, que i a tota ua seria de tablèus deu pintre ariegés René Morrère dont lo parelh estó lo mecènas. Totun, la prumèra òbra d’art que ns’a deishat aqueth par d’apassionats qu’ei la restauracion deu castèth. En 1970, los prumèrs artisans qu’arribèn tà tornar hicar lo bastiment en estat. Qu’empleguèn las tecnicas deus obrèrs de l’Edat-mejana ad aquesta fin. Qu’estó inaugurat en 1971, en preséncia deu ministre de la cultura Jacques Duhamel e legat au departament. Raymond Ritter n’avó pas hòrt temps tà profieitar deu son castèth restaurat. Hèra malaut, que’s morí dus ans mei tard. Yvonne que’s morí era en 2003.

L’estile febusian

Lo tor grana, hauta de 25 mètres, qu’estó tornada bastir suu modèle de la d’ua auta hortalessa deu parçan, la hortalessa de Montaner. E per causa : los dus castèths que son l’òbra de l’arquitècte Sicard de Lordat, originari deu comtat de Foish. Que tornam trobar aqueth medish estile de tor hauta e carrada a la hortalessa bigordana de Mauvesin e tanben dens l’embarri deu castèth de Pau. En lo son temps, Sicard que’s distinguí en har bastir edificis en brica : mensh costosa e mei rapida a installar. Lo son comanditari qu’èra donc Gaston III de Foish-Bearn, dit Gaston Febus. Pendent tota la soa vita, lo senhor bearnés que s’empleguè a preservar l’unitat e l’autonomia deu son territòri, pres en enterpan enter los reiaumes de França e d’Anglatèrra. Febus que hasó bastir tot un hialat de hortalessas qu’avèvan a l’encòp ua mission de susvelhança e ua mission de dissuasion. La de Morlana qu’avèva donc per mission de susvelhar la Gasconha jos lo contròle de la corona anglesa. Qu’ei un abitat pro somari e estret. Lo castèth de Morlana n’èra pas destinat qu’a acessar ua garnison alara qu’un castèth com lo de Montaner e devè poder arcuélher la cort deu sénher Febus. Que cau créder que la dissuasion e foncionè puish que la hortalessa n’estó pas jamei atacada. Adara, los sols a investir los lòcs que seràn legions de toristas.

p10 paneusbilingues LS

Panèus de senhalizacion exteriora qu’estón arrevirats en mantuas lengas... dont l’occitan ! (Fòtos LS)

Inf. : 05 59 81 60 27 (reservacion obligatòria tà las visitas gropadas) — corric : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

  • Publicat dens Culture

Joan Breç Brana, Bearnés e mei se cau

Joan Breç Brana qu'ei ua fòrça viva, dont la vita ei dedicada a la soa lenga. Que'ns contè dab umor e finessa lo son camin de vita.

Joan Breç que vadó a Monmans (a 15 km de Pau). « Un Obelix bearnés : que i soi cadut dehens tot petitin. Los gransparents ne parlavan pas francés ». Los parents avent la maison au ras de la deus grans parents, e com tribalhavan tard, lo petit Joan Breç qu'èra dab los gransparents a comptar deu vrèspe. Que vivó com quasi tots los Bearnés de la campanha : la pelèra, la guitalha, las vacas e lo milhòc. Joan Breç qu'a tostemps avut la lenga en eth, e en vàder gran, que s'apercebèva que la calèva tornar préner. Banhat autanplan hens las cançons de Nadau com las deu Hestau de Siròs, que descobreish tanben mei tard monde com Massillia Sound System enter autes.

Literatura : lo navèth culte deu Diu Negre

Remèsi Bòi (fòto LS), formator en lenga occitana peu Bearn que lancè la revista en linha « Diu Negre ». Que recampa tèxtes de sciéncia-ficcion, de fantasia, policièrs e fantastics. Qu’ei un continent a explorar tà la literatura occitana.

Pausat davant l’ordenador, Remèsi Bòi qu’espia lo site de la revista « Diu Negre » qui’s plea pauc a pauc. Dens la soa bibliotèca, còsta obratges de Bodon, Lafont, Pecot e autes que trobam Philip K. Dick, Ray Bradbury, HP Lovecraft... En soma, tots los grans noms de la literatura de sciéncia-ficcion. Que harà un mes haut o baish qu’aquera revista en linha consacrada a la SF, a la fantasia, au policièr e au fantastic e hasó la soa aparicion. Lo son nom qu’ei tirat d’un roman publicat a la fin de las annadas ueitanta per Joan-Frederic Brun (véder fòto) qui, d’ara enlà, e’s pòt trobar dens aquera bibliotèca, carburant tà la soa inspiracion.

La Passem ! Córrer tà l'occitan

La purmèra corruda tà la lenga e la cultura occitanas qu’ei totun creada ! Deu 25 au 27 de mai de 2018, los participants que poderàn córrer de 1 a 400 km capvath un centenat de comunas deus Pirenèus-Atlantics entà sostiéner la transmission. Qu’ei l’associacion Ligams qui ei a l’iniciativa deu projècte en tèrra occitana.

En lòc de’s demandar on lo monde an aprés la lenga o per quina rason la van parlar, « que çò qué portatz, vos, tà la lenga ? », qu’ei la question qui s’ei pausada l’associacion LIGAMS. La soa tòca qu’ei de crear ligams, en har còrda enter los divèrs actors qui òbran a la transmission de l’occitan e de sensibilizar la populacion. La soa tòca qu’ei de collectar hons entà sostiéner projèctes qui participan au desvolopament e a la transmission de la lenga. Hélène Ithurritz, Daniel Barneix, Yan Larradet, Serge Fouraa, Bénédicte Lacaze-Labadie, Anne Larquier, Bialana Larrey Lassalle, Fabienne Gessler, Clément Masseillou, Sylvain Masseillou, David Bordes e Veronica Dordeins, tots que s’èran lançats dens lo desfís d’apitar un eveniment esportiu deu medish endom com la Korrika au País-Basco. Lo lor projècte de qui pòrta lo nom de La Passem !, que’s concretizarà fin finau au mes de mai qui arriba. Deu divés 25 de mai a 14 òras au dimenge 27, medisha òra, los participants que correràn de 1 a 400 km capvath lo departament deus Pirenèus-Atlantics dens la soa partida gascona e bearnesa. Un testimòni que passarà de man en man, simbolizant l’urgéncia e la necessitat de la transmission de la lenga. Que contienerà un messatge qui serà dit publicament a la soa arribada a Pau. Pendent tres dias e duas nueits, a contunhar. La vila de partença que serà Bidaishe, la corruda que contunharà en passar per Ortès, Monenh, Auloron, Laruns, Somolon, Arsac-Arrasiguet tà acabar a Pau. Ligams que hè aperet aus elegits locaus, a las associacions esportivas e culturaus, aus musicaires entà organizar un rendetz-ve culturau o ua hèsta enter e dens cada vila o vilatge estapa.

Quin sostiéner ?

Que podetz ajudar Ligams en perpausar manifestacions suus divèrs lòcs de passatge donc, mes tanben en rejónher l’equipa dens l’associacion. Que podetz participar financèrament en har un don a l’associacion e en crompar quilomètres suu camin de La Passem !. Un quilomètre que còsta au minímum 100 euros. A títol de comparèr, lo quilomètre qu’ei a 200 euros tà la Korrika e 250 tà l’Ar Redadeg en Bretanha. Enterpresas (esponsòr), institucions, associacions e particulars qu’an dinc a ua setmana abans la manifestacion entà crompar un o mantuns quilomètres. Totun, l’associacion que precisa qu’ei possible de córrer shens crompar nat quilomètre, « tota persona que pòt participar librament a la corruda ». L’idea qu’ei d’estar actor d’un biais o d’un aute, çò qu’a previst de har lo Rémy Berdou, 29 ans : « pensi qu’aquera iniciativa ei ginhèca. En crear ligams enter las associacions deu territòri, que cream ligams dab monde deu parçan qui poirén estar tocats per aquera problematica de la lenga nosta shens estar implicats dehens dens la vita vitanta. […] Que participarèi a La Passem ! mentaument (arríders), non pensi que haram quauquarren en Vath d’Aussau dab amics. Quan i a iniciativas com aquera, ne podem pas demorar shens har arren ». Que serà possible de córrer en familha, enter amics o collègas. « L’important qu’ei de participar, qu’ei esportiu mes n’ei pas tà la competicion ! Que podetz córrer 400 km se volhitz !», çò digó Véronique Dordeins pendent l’amassada de presentacion de la corruda lo 13 d’octobre passat a Pau. A la faiçon de çò qui’s debanà en çò deus nostes vesins bascos e deus bretons, La Passem ! que serà organizada cada dus ans tostemps dens lo medish periòde dens l’annada. Ua sola diferéncia de notar : las vilas de partença e d’arribada que cambiaràn a cada edicion.

Cambiament d’itinerari

Un an a, l’equipa organizatora que volèva partir deu Baish-Ador abans de har arribar la corruda tau Bearn, mes que i avó un cambiament de programa : « Dens un purmèr temps qu’avem volut començar La Passem ! de Baiona o d’Anglet enlà, pr’amor qu’avem vist associacions occitanas, çò nse digó Serge Fouraa membre de Ligams. Mes après reflexion, que ns’èm dits qu’enter Baiona e Bidaishe, lo camin qu’èra tròp long e n’i avèva pas hèra de monde enter las duas vilas. De tot biais, per ua purmèra edicion, que ns’estimàvam mei de har mei brac. Au debut, que volèvam har tres dias de corruda e fin finau qu’èm partits sus dus ». Peu moment, los elegits que s’amuishan timidament interessats a la corruda. Qu’espèran lhèu que la purmèra edicion e’s debana. En véder las divèrsas generacions interessadas per l’eveniment esportiu, non i a pas dobte que n’i averà pas nat chepic a’s har tà la participacion a La Passem ! 

Entervista de Serge Fouraa de Ligams reservada taus abonats

 

Inf. : Lo site de La Passem ! Que serà lèu-lèu en linha per mei d’informacions, en aténer l'associacion qu'a un compte Facebook ací — La Setmana que s’èra interessada a la creacion de l’associacion un an a (La Setmana n° 1067) 

  • Publicat dens Culture

Qué har aquesta dimenjada — Agricultura e lenga a la Hèsta de l'Autona de Montaner (64)

Aquesta dimenjada que's debanarà la Hèsta de l'Autona a Montaner en Bearn. Dissabte, de 14 òras enlà, mustra a l'entorn deus tractors pirenencs ancians en aliança dab l'associacion Tracteurs Epoque Collection Pyrénéenne. Que poderatz descobrir los purmèrs motors de fòrça contra-electromotora tà las utilizacions agricòlas, atau com demostracions de tribalh deu sòu dab materiau ancian tractat e los divèrs tractaments e transformacions reservats a las frutas e a las cerealas.

Las pòrtas de la glèisa St Michel dab la soa arquitectura medievau a l'acostica de las excepcionaus que seràn obèrtas au public a 20 òras. Dens la serada, a partir de 20 òras 30, concèrt de cantas polifonicas dab grops de cantaires com lo duo Bavèca, Rambalh, lo Trio Atau, lo duo Les Babèques, los Esbagats de Montaner o enqüèra lo quartet A Plaiser. La serada que's perseguirà dab un passacarrèra musicau e ua serada/cantèra animada per tots los grops e los dançaires Ça-i t'Ací.

L'endedia, taus qui s'averén mancat la mustra de dissabte qu'averàn tostemps la possibilitat de la descobrir a comptar de 10 òras deu matin. Pierre Nabos qu'amuisharà ua tractacion de bèstias dab lo son atelatge de vacas bearnesas. Missa en occitan a 11 òras a la famosa glèisa a l'acostica particulara.

Lo repaish deu mieidia que serà animat en musica dab lo grop Los Tres Cabaléros. Las animacions que tornaràn a 14 òras dab un espectacle de Lous Ahumats e ua presentacion deus vestits e danças de la cadena deus Pirenèus. Lo professor d'occitan Felip Barrèra qu'animarà ua batalèra.

Inf. : Marcat artisanau dissabte e dimenge — Estanquet + de qué minjar tot au long de la dimenjada — Repaish deu dimenge mieidia e aperitiu, 15 € — Eveniment organizat per Les Amis du Château de Montaner — 05 59 81 53 88.

Ràdio País qu'entervistè aus organizators pertocant au programa e a la lor volontat de har entrar la lenga dens la vita vitanta deus abitants deu vilatge. 

  • Publicat dens Culture

1.2.3... Luis Miguel Bajén a Vilhèra !

1.2.3 qu'ei un eveniment que l'associacion deus Menestrèrs Gascon organiza despuish adara 8 ans a Vilhèra en Bearn. Qu'invita un arista qui pendent tres dias encontrarà lo son public e que harà conferéncias suu son tribalh, talhèrs musicaus e concèrts. Ua experiéncias de las excepcionaus e particularas qui demora gravada dens los esperits deus musicaires convidats. Qu'ei un partenariat dab las escòlas de musica de Bearn, dab la vila de Vilhèra, lo Conselh Departamentau e l'aglomeracion de Pau.

Augan, 1.2.3 que convida deu 20 au 22 d'octobre au musicaire Luis Miguel Bajén. Membre deu grop Biella Nuei cap d'an » en occitan), qu'ei tanben cercaire, especialista de la musica aragonesa qui ei sovent ua mescla de musica araba, judiva e crestiana.

Crestian Josuèr deus Menestrèrs que ns'expliquè las qualitats que ved en lo son amic Luis Miguel Bajén e çò qui motivè l'associacion a'u perpausar aquera carta blanca : ETV Crestian Josuèr

Programa :
Divés 20 d'octobre a 19 òras, encontre dab Luis Miguel Bajén a la mediatèca d'Este de Vilhèra. Ua prosejada musicau e cantada pendent la quau l'artista vos miarà sus las tèrras ibericas a l'encontre de la musica aragonesa e espanhòla capvath los ritmes e estiles de la tradicion populara.

Dissabte 21 d'octobre, de 10 òras a 12 òras e de 14 òras a 16 òras a la Guingueta de Vilhèra, talhèr de danças aragonesas dab Jesús Rubio tà tots los nivèus. Inscripcions au 05 59 62 11 59.

Dissabte ser a 20 ò 30, a la sala Lacaze de Vilhèra, concèrt de L. M. Bajén dab lo son grop Biella Nuei compausat d'Eduardo Garcia (acordeon), Nacho Estevez (guitarra), Jorge Alvarez (dulzaina qui ei un clarin tradicionau aragonés, flabutas), Rafa Garcia (gaita de boto, ua boha tradicionau aragonesa), José Luis Seguer (bateria), Toto Sobieski (baisha) e plan segur L. M. Bajén (canta, dulzaina).
Lo concèrt que serà seguit per un bal dab Bufacalibos suu repertòri aragonés.

Dimenge 22 d'octobre de 10 ò a 17 ò, talhèr de musica dab Luis Miguel Bajén tà tot instrumentalista non-començant. Inscripcions au 05 59 33 56 65. En aliança dab las escòlas de musica de Luis en Bearn e Visanòs.

Inf. : Mairia de Vilhèra au 05 59 40 03 30 — Menestrèrs Gascons au 05 59 62 11 59 — Site : www.menestrersgascons.com 

Fòto : Marilys Van Daele, adjunta cultura e patrimòni a la mairia de Vilhèra, Jacky Poustis e Crestian Josuèr de l'associacion Menestrèrs Gascons

  • Publicat dens Culture
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 
Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+