Uei : 18/02/2018

La Nueit de l'Ors / Carnaval Biarnés 2018

Lo Carnaval Biarnés que vien d’acabà’s a Pau. Deu 8 au 11 de heurèr, los hestaires qu’an passat la barrèra deu hred tà har la hèsta dab lo Rei Sent Pançard. Que comencè lo 8 de heurèr dab la famosa Caça a l’Ors. Ad aqueth parat, lo slamaire Bruno Viougeas (deu grop L’Envoûtante) que perpausè un slam poetic, plan ficelat e originau suu desvelh de l’Ors.

Que hè lo « buzz » dab la soa canta « Cannelle »

L'artista bearnés Kalune que hè lo « buzz » despuish fin de deceme dab lo clip video « Cannelle ». La canta que conta l'istòria de l'orsa Cannelle, tuada per un caçaire de la vath d'Aspa en 2004.

Atjat de 23 ans a l'epòca, lo cantaire qu'estó marcat per l'eveniment, mei que mei pr'amor qu'avè vist traças de pas d'ors quan èra pichon en passejà's dens las montanhas. Mescla de rap e cançon francesa, lo tròç que torna lançar l'istòria de l'orsa entà « denónciar lo desastre ecologic que vivem ». Lo subjècte qu'ei important aus uelhs deu Bearnés, en ligam dab l'associacion Pays de l'ours ADET.

A l'ora d'ara, la video que compta mei de 240 000 vistas e los imatges causits dens lo video clip qu'an hòrtament contribuits a l'escaduda de la canta. Que vedem ua gojata, un orsat en peluisha dens la man, passejà's dens las montanhas dab plans largs de la Vath d'Aspa.

Arron « Le Mal de Terre », « Cannelle » qu'ei lo dusau títol deu purmèr àlbum sòlo de Damien Kalune. Que sortirà lo son àlbum « Amour » en autoproduccion en 2018, entà « non pas depéner d'ua Major e deu son accionariat ».

Inf. : Véder lo clip video « Cannelle »

Nadau biarnés en Est-Biarn : escambi Artigalotan-Espoei

Lo dimars 19 de deceme, en fin de vrèspe, los aprenents deu cors deu Cfpòc d’Artigalotan qu’auherín ua petita animacion nadalenca aus petitons de la navèra Calandreta d’Espoei : que podón seguir un conte de la Terèsa Pambrun, « Hòu ! Dejà ! » lejut e interpretat dab monaquetas, e escotar un nadau cantat e interpretat a l’ukelele « A nueit hèsta de Nadau ».

Fin finala, e après ua visita de la lor classa en lenga, que podom partatjar un vresperòt tots amassa, los qui ensenhan atau com los qui aprenen, petits o grans. Au plaser de’ns tornar véder, e bonas hèstas a tots !

CFPÒC Novèla-Aquitània

cfpoartig

  • Publicat dens Culture

Fanny Chatelain : La canta tradicionau dens las venhas

« Qu’èi un mestièr, que soi professora de flabuta traversèra, çò qui m’agrada hèra, e qu’èi ua passion qui ei la canta polifonica tradicionau », qu’ei atau que’s presenta Fanny (Fòto Henri Tournier).

Fanny qu’a creishut au Miralh dens la ciutat de Tolosa mes lo son pair qu’ei bearnés e qu’a tota la soa familha en vath d’Aspa. Despuish qu’ei petita, que viu dens aquera cultura a cada vacanças en familha, dens lo vilatge de Sarrança (en Bearn). La mairbona que parla la lenga nosta, los grans oncles e tantas tanben. Lo son pair n’ac parlava pas mes que creishó en enténer los vielhs deu vilatge debàter en bearnés.

Quin se pòrta Òctele ?

Doman ser cap a 20 h 30, Òctele que presentarà lo navèth D'Òc Show a la mediatèca d'Este de Vilhèra (64) suu tèma causit qu'ei « Occitan e numeric : quinas perspectivas ? ».

Entornejat per nombrós convidats, lo presentator Silvan Carrère que coanimarà l'emission dab joens deu Collègi Calandreta de Gasconha.

Mes on en ei la purmèra webtele en lenga nosta ? Marie Lavit e Stéphane Valentin que'ns presentèn las navèras produccions d'Òctele e los projèctes a viéner tà l'annada de 2018 :

Entervista audio

Inf. : www.octele.com — Mèl : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

  • Publicat dens Culture

Solidaritat dab lo pòble catalan

En reaccion aus eveniments qui’s debanan actuaument per la peninsula iberica, lo Med’Òc (Moviment deus estudiants d’Occitània de Pau e deus País de l’Ador) e mei largament la joenessa bearnesa e bigordana que hèn aunor au pòble catalan e que sostienen indefectiblament la loa volontat d’autodeterminacion. 

Desempuish duas annadas, lo pòble catalan qu’a causit d’engatjar un procèssus d’emancipacion a l’endret de la coroa espanhòla en votar majoritàriament a las eleccions de seteme de 2015. Lo govèrn Puigdemont, qui èra mandat tà realizar aquera volontat populara, qu’engatgè un procèssus tà tornar préner lo destin deus Catalans en man un mes a. 

Aquera accion que’s bastí democraticament mercés aus vòtes deu purmèr e deu 21 d’octobre de 2017.  Deu còp, que ns’interrogam a l’endret de l’anar deu poder centrau de Madrid.

La reaccion de las autoritats espanhòlas qu’amuisha ua volontat d’opausà’s au dret deus Catalans de dispausar de la loa destinada.

Que’us brembam que lo dret qu’an los pòbles de dispausar d’eths medishs, qu’ei un element fondator de la carta de las Nacions Unidas. Que’us brembam tanben que lo Tractat de Roma en 1954 que demandan aus pòbles europèus de resòlver los conflictes dab « un esperit de conciliacion pacifica e democratica ».

Lo reiaume espanhòu, qui ei sòci de l’ONU e de l’Union europèa, qu’a d’avisà’s qu’aqueths principis e sian arrespectats. 

Tà nosautes, aqueras valors qu’estón forçadas mantuns còps en Catalonha e mei que mei lo purmèr d’octobre dab l’emplec de las fòrças policièras com ac amuishan los mantuns testimònis que sian escriuts o visuaus. Que denonciam aqueras fòrmas de violéncias d’estat qui son illegitimas au par deu dret qu’an los Catalans de dispausar d’eths medishs. Que denonciam tanben lo refús de Madrid d’aviar ua discussion tà conciliar las aspiracions legitimas deus Catalans e lo poder centrau. 

De mei, tà nosautes, que sembla dangerós d’aver remplaçat aquera hrèita de comunicacion per ua ofensiva brutau en Catalonha. 

Qu’èm chepicós en véder la dissolucion e la hicada en tutèla de la representacion democratica catalana, de las mantuas arrestacions e de la criminalizacion juridica de las activitats politicas deus actors catalans. Tà nosautes, qu’ei ua dangerosa variància autoritària en un país qui a restablit un esperit democratic chic de temps a. 

Qu’èm chepicós pr’amor los grèus penaus arretienguts contra lo govèrn catalan tà  « rebellion » e « miaças » que son hicadas suu medish nivèu que los deus atemptats terroristas de Barcelona. Aquera construccion juridica que hè un parallèle dangerós enter la materializacion de las aspiracions d’autodeterminacion catalanas e los eveniments destructors de Barcelona. 

Que condemnam, tan au nivèu filosofic com au nivèu politic, aquera instrumentalizacion deu còdi penau espanhòu. 

Que ns’interrogam a l’endret deus mantuns grèus qu’avem contra lo reiaume d’Espanha. Quin ei possible d’aver aquera situacion hens ua Union europèa qui’s bastí contra aqueras decisions arbitràrias e autoritàrias ? 

L’abséncia e lo flaquèr de las responsas de las institucions europèas que ns’atupan suu posicionament a l’endret de las reivendicacions catalanas e mei largament suu ròtle d’ « aprogador de la democracia e de la libertat dens l’Union ».

La volontat de Jean-Claude Juncker de non pas presentà’s com mediator dens çò qui apèra « ua crisi intèrna a l’Espanha » e lo vòt qu’a « d’assegurar ua estabilitat de l’Union europèa a 27 e non pas a 98 » que’ns hè questionar sus la soa pensada e la contradiccion evidenta dab lo devís de Robert Schuman e Konrad Adenauer en 1950. « Lo projècte europèu ne pòt pas sonque resultar d’un equilibri enter estats, que deu préner en compte la volontat de reconciliacion de las nacions europèas ». 

Quin vóler reconciliar los Catalans dab l’Estat espanhòu shens préner lo ròtle de mediator qui pertòca Brussèlas ? L’abséncia de reaccion dinamica e lo sostien a Madrid ne seré pas ua postura conservatora qui arrevitaré dab la volontat de favorizar l’estabilitat estatau manca de las aspiracions democraticas deus pòbles europèus ?

Tà nosautes, aquera abséncia d’iniciativa de l’Union europèa qu’ei un manca de dever de mediacion dens los conflictes continentaus. Que seré interessant que l’Union europèa s’engatgèsse com per las annadas 1990 en Eslovaquia o mei largament dab los conflictes balcanics en estar ua mediatora neutra avivada per un esperit de libertat, de democracia e mei que mei de justícia. 

A la lectura d’aqueths hèits, lo noste sostien a la Catalonha que’s justifica en pr’amor deu dret inalienable qu’an de dispausar de la soa destinada ; e que’s justifica tanben  pr’amor qu’èm en favor de la democracia e de la legitimitat populara en peninsula ispanica.

Que sostienem lo president Puigdemont tà aver un tornar a la democracia en Catalonha e que sostienem tanben lo president Talamoni qui demanda « ua unitat de tots los democratas europèus tà ahortir la demanda catalana ».

A Pau, lo 11 de noveme de 2017

Lo Med’Òc de Pau, la joenessa bearnesa e bigordana

Bearn : La tresau vita deu Castèth de Morlana

Lo 6 d’agost, qu’inaugurèn un navèth musèu dab pèças de la colleccion d’art deus Ritter, darrèrs proprietaris privats deu castèth.

Aquera hortalessa, situada dens lo canton d’Arzac qu’a tostemps ua bona istòria a’ns contar. La soa resurreccion, qui dura dempuish mei de quaranta ans, que deveré estar completa tà l’an qui vien. Aqueth castèth bastit au sègle XIIIau (en 1373 sus ordi deu senhor Gaston Febus tau son miei-hrair Arnaud-Guilhem) qu’èra obèrt au public mes shens poder accedir aus nivèus superiors.

Obertura quasi completa au public

Qu’ei hèit adara dab l’obertura de l’embaish e deu prumèr solèr a la visita liura o guidada. Qu’estón donc inauguradas las navèras infrastructuras d’arcuelh e las pèças de musèu recampant los objèctes d’art de la colleccion privada de la familha Ritter, au començament deu mes d’agost. Totun, los tribalhs ne son pas completament acabats. En 2017, quan totas las òbras de refeccion seràn fenidas, que’s poderà tanben visitar pèças au segond solèr. Tota la senhalizacion exteriora deu castèth (véder las nostas fòtos) qu’estó arrevirada en mantuas lengas... dont l’occitan, mercés a l’Institut Occitan d’Aquitània, sus comanda deu Departament. Cavaments miats per l’Institut Nacionau d’Arqueologia Preventiva (INRAP) que permetèn de’n saber mei suu castèth. Que descobrín traças de murs e de fondacions anterioras a la data de l’edificacion de la hortalessa actuau. Segon las lors estimacions, aquera hortalessa « primitiva » qui precedí lo castèth febusian, e datava deu sègle XI o XII. Au totau, lo Conselh departamentau deus Pirenèus-Atlantics qu’averà despensat 4 milions d’euros tà apitar aqueth musèu navèth e restaurar lo castèth, atacat per termitas. A l’inauguracion oficiau qu’èran representadas las collectivitats qui hiquèn moneda publica dens aqueth projècte, a saber lo Departament e la Region. Qu’èran donc presents los conselhèrs departamentaus Bernard Dupont (conselhèr deu canton d’Arzac) e Jacques Pedehontàa (conselhèr deu canton d’Ortès e delegat a la cultura). La conselhèra regionau e senatora Frédérique Espagnac que vienó parlar en lo nom deu president Alain Rousset.

Ua cuèva aus tesaurs

Qu’ei ua etapa importanta dens la vita d’aqueth edifici restaurat prumèr per Raymond Ritter, avocat, istorian e colleccionaire originari de Gironda. Que vadó au Boscat en 1894 dens ua familha d’ascendéncias bearnesa e alsaciana. Qu’ei dab la soa hemna Yvonne qu’aqueth amorós deu Bearn e descobrí lo castèth en 1940, dens un estat deus maishants. Qu’èra parciaument ahondrat e envadit per la gèira. Hens las salas deu musèu que’s pòt descobrir tot çò qu’a comolat lo parelh Ritter pendent las lors annadas de vita comuna. Lo burèu de Raymond (véder la nosta fòto) que compren pèças divèrsas com monedas ancianas e raras, tablèus e ua estatua miniatura d’Enric IV, lo son personatge istoric favorit. Que compren subertot lo son burèu qui apartienó prumèr a... Gaston Domergue, President de la Republica enter 1924 e 1931 ! Dens lo salon de la Dauna Ritter, que i a tota ua seria de tablèus deu pintre ariegés René Morrère dont lo parelh estó lo mecènas. Totun, la prumèra òbra d’art que ns’a deishat aqueth par d’apassionats qu’ei la restauracion deu castèth. En 1970, los prumèrs artisans qu’arribèn tà tornar hicar lo bastiment en estat. Qu’empleguèn las tecnicas deus obrèrs de l’Edat-mejana ad aquesta fin. Qu’estó inaugurat en 1971, en preséncia deu ministre de la cultura Jacques Duhamel e legat au departament. Raymond Ritter n’avó pas hòrt temps tà profieitar deu son castèth restaurat. Hèra malaut, que’s morí dus ans mei tard. Yvonne que’s morí era en 2003.

L’estile febusian

Lo tor grana, hauta de 25 mètres, qu’estó tornada bastir suu modèle de la d’ua auta hortalessa deu parçan, la hortalessa de Montaner. E per causa : los dus castèths que son l’òbra de l’arquitècte Sicard de Lordat, originari deu comtat de Foish. Que tornam trobar aqueth medish estile de tor hauta e carrada a la hortalessa bigordana de Mauvesin e tanben dens l’embarri deu castèth de Pau. En lo son temps, Sicard que’s distinguí en har bastir edificis en brica : mensh costosa e mei rapida a installar. Lo son comanditari qu’èra donc Gaston III de Foish-Bearn, dit Gaston Febus. Pendent tota la soa vita, lo senhor bearnés que s’empleguè a preservar l’unitat e l’autonomia deu son territòri, pres en enterpan enter los reiaumes de França e d’Anglatèrra. Febus que hasó bastir tot un hialat de hortalessas qu’avèvan a l’encòp ua mission de susvelhança e ua mission de dissuasion. La de Morlana qu’avèva donc per mission de susvelhar la Gasconha jos lo contròle de la corona anglesa. Qu’ei un abitat pro somari e estret. Lo castèth de Morlana n’èra pas destinat qu’a acessar ua garnison alara qu’un castèth com lo de Montaner e devè poder arcuélher la cort deu sénher Febus. Que cau créder que la dissuasion e foncionè puish que la hortalessa n’estó pas jamei atacada. Adara, los sols a investir los lòcs que seràn legions de toristas.

p10 paneusbilingues LS

Panèus de senhalizacion exteriora qu’estón arrevirats en mantuas lengas... dont l’occitan ! (Fòtos LS)

Inf. : 05 59 81 60 27 (reservacion obligatòria tà las visitas gropadas) — corric : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

  • Publicat dens Culture

Joan Breç Brana, Bearnés e mei se cau

Joan Breç Brana qu'ei ua fòrça viva, dont la vita ei dedicada a la soa lenga. Que'ns contè dab umor e finessa lo son camin de vita.

Joan Breç que vadó a Monmans (a 15 km de Pau). « Un Obelix bearnés : que i soi cadut dehens tot petitin. Los gransparents ne parlavan pas francés ». Los parents avent la maison au ras de la deus grans parents, e com tribalhavan tard, lo petit Joan Breç qu'èra dab los gransparents a comptar deu vrèspe. Que vivó com quasi tots los Bearnés de la campanha : la pelèra, la guitalha, las vacas e lo milhòc. Joan Breç qu'a tostemps avut la lenga en eth, e en vàder gran, que s'apercebèva que la calèva tornar préner. Banhat autanplan hens las cançons de Nadau com las deu Hestau de Siròs, que descobreish tanben mei tard monde com Massillia Sound System enter autes.

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+