Uei : 19/09/2017

Un protocòl per la defensa dels drets lingüistics

Lo 12 de setembre, los iniciators d'un protocòl per la defensa del dret lingüistic son venguts presentar lo document a Ajaccio. La demarcha arriba del País-Basco. Haizpea Abrisqueta e Paul Bilbao Sarria an anonciat los enjòcs del document.

Lo protocòl regropa 185 mesuras que concernís divèrs domenis coma l'ensenhament, la cultura, l'economia, las novèlas tecnologias o encara l'administracion ont es possible d'assegurar concretament la defensa de nòstras lengas ditas regionalas.

Jean-Guy Talamoni, President de l'Assemblada de Corsega soslinhèt que lo tèxte èra estat realisat en seguida de rescontres e debats entre expèrts de las lengas e dels drets de l'òme, e qu'èra estat validat per una centena d'organizacions « dont mai de 30 minoritats lingüisticas en Euròpa » e per mai d'una ONG.

Lo protocòl per la defensa del dret lingüistic es actualament presentat davant diferentas institucions europencas.

L'interès d'aquel otís ven de la « volontat d'aplicar totes los mejans per ralentir lo declin de la lenga, dins la mesura ont es scientificament provat qu'aqueles ne sufiràn pas per assegurar sa subrevivéncia », d'après Jean-Guy Talamoni, prepaus recaptats per Corse Matin.

Lo President de l'Assemblada de Corsega vòl metre la França fàcia a son denegacion de democracia en s'apiejant sus una demarcha internacionala per establir un « rapòrt de fòrça politica ».

 

Fòto Jean-Guy Talamoni ©captura Youtube TV5Monde 

Occitans e Bascos, amassa tà las Senatoriaus de 2017

Lo 24 de seteme, los grans electors que participaràn a las eleccions senatoriaus entà renovelar la mitat deus membres de la hauta cambra deu Parlament, sia 170 senators.
En las Lanas, 8 candidats que serà en liça tau purmèr torn de las senatoriaus dens las Lanas : Alain Baché e Pascale Mourière (Parti Communiste Français), Jean Baylet e Véronique Gleyze (La République en Marche); Fusilha Destenabe e Bernard Magescas (Parti Communiste Français), Alin Dudon e Anne-Marie Dauga (Les Républicains), Eric Kerrouche e Jeanne Coutière (Parti Socialiste), Monique Lubin e Jean-Yves Montus (PS), Océane Ravix e Jacques Leclercq (FN) e Pascale Requenna e Jean Castaing (LREM).

Tres senators que son a elegir dens lo departament deus Pirenèus-Atlantics. Lo senator sortent PS deu departament, Georges Labazée qu'anonciè dens l'estiu la soa navèra candidatura a las eleccions senatoriaus. Nadine Lambert, maire d'Arraux e André Larralde, maire de Sent-Just-Ibarre que son tanben en liça. La senatora PS sortenta, Frédérique Espagnac, que presenta tanben ua lista a las senatoriaus, dab lo sostien d'Alain Rousset, president PS de la Region Navèra-Aquitania.

Occitans e bascos qu’an decidit d’amassà’s e de presentar ua lista a las eleccions, la lista « Elgar-Amassa ». Aquiu los candidats de la lista : Jean Tellechea, adjunt au maire d'Urrugne, en carga deu desvolopament economic, Thérèse de Boissezon, adjunta-delegada au maire de Lescar, en carga de la cultura occitana, Daniel Daraspe, adjunt au maire de Berrogain-Larruns, delegat a la Comunautat País-Basco, Gaxuxa Elhorga-Dargains, adjunta-delegada au maire de Sent Joan de Lutz, en carga de l'euskara e Leopold Darritchon, maire de La Bastida de Clarença, ancian conselhèr generau.

Dimèrcs lo 30 d’agost, Jean Tellechea e Thérèse de Boissezon que presentavan la lista « Elgar-Amassa » au moment d’ua conferéncia de premsa a Ortès (64) (Fòto Thérèse de Boissezon). Lo purmèr candidat qu’ei membre deu Parti Nationaliste Basque (PNB), la dusau candidata, deu Partit Occitan. L’ambicion de juntar lo Palais deu Luxemborg que vien deu PNB. Lo partit basco que s’ei apressat deus occitanistas entà presentar ua lista tad aqueras eleccions. Que calèva cinc personas e ensajar de realizar ua paritat òmi-hemna e tanben representants deu País Basco e deu Bearn.

Costat occitanistas, n’estó pas causa aisida, puish a que « mei de monde e son motivats tà militar dens eleccions en País Basco que non pas en Bearn », ua realitat soslinhada per la candidata Thérèse de Boissezon. La bearnesa que participè a las darrèras eleccions legislativas dab Julien Bayssac, conselhèr municipau a Vilhèra (64). Que realizèn ua mèrca de 2,12 %, juste darrèr Olivier Dartigolles (PC). Ua des·hèita qui n’estanca pas la candidata regionalista de contunhar la soa luta tà la cultura nosta e la proteccion de l’environament. Encontre dab ua hemna batenta e lo còr sus la man.

La Setmana — Qué retienetz de la vòsta experiéncia a las eleccions legislativas de 2017 ?
Thérèse de Boissezon — Qu’èra la seguida logica deu men engatjament politic. Que soi au Partit Occitan despuish 6 ans dejà e qu’avem tostemps utilizat las eleccions com pòrtavotz, un mejan d’expression. Lo vòte que demora un mejan d’expression au demiei de las divèrsasa faiçons de militar. Que vòi representar tot lo monde qui’s baten dia per dia tà la lenga e la cultura occitanas. Qu’èri sus ua lista a las eleccions regionaus, que participèi a las Europèas. N’ei pas vertadèrament tà’m hicar en davant jo mes tà representar los autes. Que m’impòrta hèra d’estar darrèr eths. A las eleccions legislativas, n’avem pas hèit ua resulta mediòcra, qu’èm totun darrèr lo representant deu Parti Communiste.

LS — Que’vs ditz prèsta a v’engatjar pr’amor « los partits tradicionaus an renonciat a representar los territòris ». A quin nivèu ?
TB — Quiò, qu’ac pensi. La màger part deus partits tradicionaus qu’an la lor sedença sociau a París e que son nombrós a virà’s cap tà la capitala. Que i a un esperit jacobin tostemps hòrt en França, qui hè que tota la politica ei virada cap tà París, quan ací tà nosautes, ei totaument faus. Que’ns cau meilèu capvirar cap a Navarra, Aragon e País Basco, totas aqueras regions frontalèras dab las quaus èm mei pròches. Au nivèu economic, que i averé mei d’escambis e qu’avem tot a ganhar-i.

LS — Au demiei de las reïvindicacions de « Elgar-Amassa », la demanda de creacion d’ua collectivitat territoriau unica tau Bearn. Drin sus l’exemple de l’EPCI País Basco ?
TB — A l’imatge de çò qui estó hèit en Bascoat quiò. Los bascos que’s son escaduts a federà’s e los qui n’èran pas totaument d’acòrdi que’s son fin finau ligats a l’idea generau de l’EPCI, qui èra de crear ua grana collectivitat entà ganhar en libertat respècte au departament e a la Region, aver ua poténcia e representar quauquarren. En Bearn, que deverem har la medisha causa. Non pas tà « copiar » bèstiament çò qui’s hè costat basco, mes pr’amor qu’avem tot a ganhar a har un vertadèr país de Bearn, qui non sia pas sonque ua etiqueta toristica dab Henri IV qui’s passeja a bicicleta [Tour de France a Pau ] mes meilèu ua entitat economica vertadèra qui’s vira cap d’autes territòris.

LS — L’estatut de la lenga n’ei pas desbrombada dens lo vòste programa. Çò qu’esperatz ?
TB — Que volem ua cooficialitat de las lengas de França e deu francés. Qu’ei la basa minímum a partir de la quau e podem discutir. Si disem òc las lengas ditas regionaus que son en perilh, qu’esperam que mejans seràn hicats en plaça entà preservar e sauvaguardar las lengas occitana e basca, enter autes. Que i a endrets mei que mei en País Basco on la lenga ei plan engatjada, e qu’ei la fruta d’un tribalh deus importants. D’autas lengas n’an pas aquera escandença e que son mauatracadas.

LS — Jean Tellechea e vosauta, qu’avetz un punt en comun, l’environament e la luta tau recauhament climatic.
TB — Quiò. Jo que pensi que la reïvindicacion regionalista que va dab la reïvindicacion environamentau. Quan volem preservar las lengas, qu’ei parièr que la biodiversitat de la natura en generau. Qu’ei tanben los escambis economics locaus o emplecs non-deslocalizables. Qu’ei lo medish quadre, la medisha filosofia.

LS — Çò qu’esperatz d’aqueras eleccions e de las possibilitats qu’auhereish lo Senat ?
TB — Las senatoriaus qu’ei un navèth mòde d’escrutin, la proporcionau. Un vòte qu’ei ua votz. Un sol torn, que vam ensajar de convéncer los elegits, conselhèrs municipaus, regionaus, departamentaus e maires que la lor votz e compta. Ne serà pas un purmèr torn qui serà diluit après dens un dusau torn dab un agèrc de familha politica. Ua proporcionau tau monde qui vòlen ua EPCI País Basco mei hòrta e un Bearn mei hòrt, qu’ei lo moment. N’èm pas jamei perdents quan s’exprimeishem.

LS — Anaratz a l’encontre d’elegits alavetz dinc a la data deu 24 de seteme ?
TB — Purmèr qu’enviaram un corrièr a tots los grans electors, consellhèrs municipaus, elegits, maires, abans de har conferéncias de premsa. Que tocaram un territòri qui ei durament trucat per la crisi. N’i a pas hèra d’industrias e qu’existeishen suus territòris basco e bearnés zònas blancas on i a granas dificultats entà trobar un mètge, entà desplaçà’s tanben enter autes. Que volem ua solidaritat enter las granas vilas qui mian moneda e la redistribucion qui hè hrèita cap a las vilas qui son mensh guastadas d’un punt de vista economic.

 

Fòto ©Thérèse de Boissezon 

 

 

 

 

Obertura imminenta deu 1èr licèu immersiu en euskara

Lo navèth licèu generau, professionau e tecnologic de Seaska, lo licèu Bernat Etxepare, qu'aubrirà las soas pòrtas a la rentrada de 2017 a Baiona. 

Los tres collègis existents (Cambo, Larceveaux e Ciboure) que son arribats a saturacion, atau un dusau licèu qu'estó apitat entà respóner a la futura demanda. 

Lo licèu navèth qu'a salas de classa, ua sala d'estudis, un larèr, ua infirmeria, tres laboratòris, un CDI e ua sala d'espòrt, tot aquò que representa la beròja soma de 10 milions d'euros dont 300 000 euros peu quite equipament. 
Seaska qu'organizè ua campanha de venta de las particularas entà amassar la moneda : dab « Hazten gaitu, hazten dugu », lo monde qu poden crompar un pomèr tà'u plantar a casa o deishà-u a l'associacion qui'u plantarà dens uas de las municipaus partenàrias deu Bascoat. 

Lo personau administratiu de l'escòla que s'installè dejà dens los navèths locaus entà preparar la rentrada. Qu'i arcuelherà drin mei de 300 escolans dont 79 en internat. 

Seaska qu'ei 34 escòlas immersivas bascas de la mairau dinc au licèu. La purmèra escòla qu'aubrí en 1969 dab 12 escolans, uei lo dia que son 3 500 escolans qui segueishen l'ensenhament en euskara de las escòlas primàrias, collègis dinc au licèu. 

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+