Uei : 18/02/2018

Cronica ESPIAR — Eth hantauma que s'ei envitat…

Eras horrèras qui emplean eras carrèras de Catalonha e Aran, era mobilisacion pacifica e determinada, er’arresisténcia tà votar, tot un estrambòrd, generositat, engatjament, determinacion, e sustot ua consciéncia sociau e politica eslhevada, aquera demostracion dera fòrça de pòples de nacions shens Estat d’Euròpa occidentau qu’ei er’eveniment politic màger en seguida dera « cajuda dera murralha de Berlin ». Quan èm en moment hòrt der’acarament dab eths poders imperialistas que i a de préner dijà e shens tardar era mesura d’aquera partvirada politica qui pòt èster qualificada de revolucionària vertaderament. D’engatjaments nacionaus e populars com aquestes en trin de cambiar eth mond que son portaires d’elements teorics e politics qui non deven pas èster desconeishuts e qui s’ameritan un espiar atentiu. Que mes que’s debanan en viu en tot hè’ns aprofieitar tot dia de tota era riquessa deras iniciativas e deras capacitats d’invencion deths pòples.

Autodeterminacion e independéncia d’ara enlà

Eth dret ar’autodeterminacion pausat per Catalonha e Aran qu’ei en prumèr eth dret ar’autodeterminacion de nacions dependentas d’Euròpa occidentau. Çò qui cambia hèra de causas en paisatge politic europèu e mondiau. Catalans e Occitans amassats un aute còp de mes en istòria, en tot arreivindicar aqueths drets, que venguen de trencar ens poders imperialistas. Que mes qu’an desconcertat eras fòrças imperialistas dab un procèssus pacific guiat pera fòrça tranquilla de pòples. Fin deth sègle XIXau, Carles Marx en un document de rompedura istoric qu’evoquè un hantauma qui obsediva Euròpa. Qu’anonciava miaças tàras borgesias e qu’èra anonciator de partviradas importentas. Ara un aute hantauma, ena madeisha categoria revolucionària, que s’ei envitat enas vitas sociaus deths Estats multinacionaus d’Euròpa. Que i a pausa qu’amuishava de signes de preséncia evidenta a qui ten un espiar politic atentiu e esberit. Qu’èra athèu, darrèr totas aqueras arreivindicacions politicas tà mes de drets e libertat, darrèr totas aqueras cantas e òbras poeticas, literàrias, teatraus. Per d’auts, observators, « expèrts » e politicaires embarrats en esquèmas d’analisis dogmatics e esteriles, qu’a gessit com per suspresa. D’ara enlà aqueth hantauma nomentat independentisme, qu’obsedeish eras borgesias en totas tendéncias politicas. Non poderà pas mes èster desconeishut de tot projècte politic sonque mauescaduda importenta. Que’ns poderà parlar tostemps de « democracia », d’ « alternativa », de « progrès », de « libertat », de « revolucion », de « multiculturalisme », de « diversitat », ecà... tots aqueths mots n’averàn pas mes nada valor se son estremats drets ar’autodeterminacion e ar’independéncia. De filosòfes e militants politics que’s pausan questions tà saber quin se presentarà era revolucion de doman. Ara qu’an un cap de responsa. Per segur n’i averà pas de Revolucion, ni de cambiament politic democratic vertadèr shens hèr compte dera question nacionau. Aqueths hèits qu’amuishan era dominacion nacionau e nacionalista en Estats multinacionaus qu’ei constitutiva deth poder deras borgesias imperialistas. Que’ns parla de mondializacion, d’Estat europèu, dera baishada deras frontèras, mes eths vielhs Estats opressaires que demòran essenciaus en arsenau politic, militari e policièr imperialista. Aqueths poders non son pas que dominacion de classa mes tanben dominacion etnica, nacionau, dominacion totalisanta e totalitària.

Contagion

Ath parat deth 100au aniversari dera Revolucion socialista d’Octobre sovengam-nse deras analisis de Lenin. Que hasó arremercar era luta d’ua nacion dependenta en un Estat imperialista qu’a mes de fòrça qu’era luta d’ua nacion coloniau luenhèca, pr’amor que truca eth poder ath còr. Ath par d’aquerò que presam com cau eras condemnacions trencadas e shens retard dera clica « Juncker-Macron-Merkel », com eth sosten aths franquistas o tanben er’alliança shens vergonha dab fascisme dera zelosa sociau-democracia, PSOE, Podemos, Colau, Mélenchon, Valls,... tà sauvar eth poder imperialista. Aqueth hantauma que cor per Euròpa, d’ua metropòla imperialista ar’auta. Que semia inquietud deths gavidaires politics com financièrs. Tot d’un còp, ua auta realitat nacionau que gesseish, ua realitat estujada dab suenh pera propaganda. Lavetz era paur d’ua contagion, d’ua hrèbe independentista, que’s generaliza. Qu’ei grana e vertadèra pr’amor er’independéncia de Catalonha e Aran qu’apareish com ineluctabla, qu’eths poders imperialistas n’an pas nada responsa politica democratica, non saben pas qu’oprimir e arreprimir. Per segur, eths gavidaires qu’an ath cap aquera mapa coneishuda, tota colorada dera diversitat nacionau deth mond europèu, qui non manca pas d’anonciar arreivindicacions e partviradas futuras. Independentisme que desvelha eras consciéncias politicas. Que hè soscar, qu’orbeish de possibles orizonts navèths. De nombrós militants qu’arbajan era debanada d’aqueth combat. Dijà qu’i tròban esperanças, ensenhaments e questions, en prumèr vascos dab Otegi e Còrsas dab Talamoni, eths autes pais catalans, Isclas Balearas e País Valencian qu’i tròban un arsèc navèth. D’ara enlà er’ipotèsi independentista qu’ei presenta com arreivindicacion estrategica.

De posicionà’s

Qu’ei interessent de notar aquera caminada d’ua idea com « independéncia ». Improbabla en ua temporada, que deven arreferéncia e qu’ei de mau evitar adara. Qu’ei atau, que caminan eras ideas justas e eths pòples que’s las gahan, qu’emplean eths esperits, que vaden posicionaments endividuaus e collectius. D’orizonts navèths que’s dessenhan. Occitània n’escapa pas ad aquer’andada. Catalans e Occitans qu’an ubèrt en gran era pòrta deth cambiament e dera revolucion. Ara tot que serà diferent, en prumèr independéncia non serà pas mes un tabó. En cap deras gents qu’ei hèit relacion objectiva e subjectiva enter Catalonha e Occitània sancèra. Que relata plan aquerò eth diari La Dépêche du Midi assegurant ua cobèrta deths eveniments. Aquera relacion que chepica tanben com eth hèit arrelatat per’Ostau Bearnés : « ... la question catalana qu’a segotit las consciéncias e las certituds de mantuns. N’ei pas tostemps evident tà’us qui son de compréner los agís d’un pòble qui exprimeish l’enveja de libertat. Aquesta problematica catalana que hè pérder la timborla a quauques uns. Quauques dias a, un mossuret qu’ei vienut a l’Ostau entà indignà’s deu sostien d’ua partida deu monde occitan aus independentistas catalans. En dus mots, que’ns disó qu’aqueth brave monde avèn lo dret de pensar çò qui volèn mes en silenci, e en véder que n’èram pas forçadament favorables au son devís, que ns’expliquè dab seriós que si n’èram pas contents deus nostes davantejaires e responsables politics, qu’avèm tostemps la causida de deishar lo país. » (1) Qu’ei ua actitud ostila simptomatica d’un ambient anti-occitanista prèst a desvelopà’s per avénguer. Qu’ei de maishant hèr de posicionà’s tà de militants qui an tròp popat ara propaganda nacionalista francesa. Er’esvitament qu’ei aisit en tot organisar en aquera temporada de combat democratic e revolucionari suras tèrras deth hrair catalan e dera nacion occitana, encontres ar’entorn dera lenga nosta dab quitament projècte de manifestacion en 2018. Per çò der’urgéncia, dera accion immediata, dera reactivitat politica, deth sosten solidari a Catalonha-Aran sonque amassadas dabant consulats, mes de manifestacions unitàrias de solidaritat e de protèsta contra Rajoy, Macron e Juncker, arren ! Que i avè de hèr enténer Occitània d’ua sola votz. Encara un còp de mancat tà desvelopar consciéncia. Per segur independéncia com hèit politic que hè puishèu. Eth hantauma que va obsedir encara per longtemps era vita sociau e politica...

(1) Ostau bearnés, Letra d’info, eth 16 de noveme de 2017.

Alan SIBE

Mireia Boya : « Catalonha ei un bocin des Païsi Catalans e Aran ei un bocin dera nacion occitana »

Es consultanta environamentològa, environamentalista, ensenhaira e deputada del Parlament de Catalonha.

Qu’un miting catalanista acabe amb l’interpretacion de Els Segadors e de Se Canta es pas brica abitual en Catalonha. Ça que la, es de mai en mai frequent. La deputada aranesa del Parlament de Catalonha a divulgat l’existéncia de la lenga occitana e dels dreches socials e nacionals dels ciutadans araneses e de totes los occitans. Ela fa la majoritat de sas intervencions publicas en occitan e pensa « que i deu auer aranesi en aguest procès d’independéncia entà qu’era nacion occitana i sigue representada ». Quand foguèt nomenada deputada, ela anoncièt que parlariá en occitan al parlament, una primièra que se prenguèt generalament d’un biais simpatic, mas tanben ocasionèt de mòstras d’incompreneson e d’intolerància, e d’insultes, suls rets socials. « Ne sò era prumèra que parlarà en aranés ne seré era darrèra. Exprimir-se ena lengua mairau, oficiau en Catalonha, ei un dret. Per astre es deputats aranesi qu’an vengut acieu abans que jo ac an hèt, e damb orgulh », çò declarava alavetz, en fasent veire aqueles messatges mespresants que la quita Boya qualificava « d’intolerància e d’apartheid lingüistic ». La lenga occitana es estada emplegada plusors còps sens cap de problèma al Parlament de Catalonha. Dins las doas legislaturas precedentas, Francés Boya (PSC), deputat entre 1999 e 2010, e Àlex Moga (CDC), entre 2012 e 2015, empleguèron la lenga del país de còps dins la cambra. Tanben de convidats del mond politic e cultural d’Occitània tota an fach servir la lenga dels trobadors dins la cambra catalana mai d’un còp.

Clara Villar e Manuèl Moga — La television 2.0 en Aran

Dempuèi qualques annadas, Aran TV emet cada jorn un informatiu d’aperaquí sièis minutas e mièja en occitan, un debat mesadièr de mièja ora sus l’actualitat, e un concors annal sonat Pica Lètres ont los liceans del país jògan amb la lenga. Aquelas emissions son de programas possiblas amb la desconnexion de la TNT de Lhèida TV. Pasmens, los jornalistas que s’ocupan d’aquel mèdia an lançat Aué TV, un sit internet sus www.aue.cat, ont publican las informacions amb tèxt, àudio e vidèo que se fan virar suls rets socials. Aué TV a tanben son aplicacion per telefòn mobil que permet de saber çò que se passa en Aran a la segonda.

E mai la television d’Aran foncione dempuèi 2010, lo sit Aué TV comencèt en genièr passat. Los jornalistas araneses prenguèron la basa d’una plataforma numerica que la faguèt per plusors encontradas de Catalonha lo grop Segre, un dels grops de comunicacion pus grands de Catalonha, mas l’adaptèron al país en li donant una personalitat pròpria e en aranés. Rescontrèrem Manuèl Moga e Clara Villar, los dos jornalistas d’Aran TV qu’an portat las informacions 2.0 a la Val d’Aran.

Manuèl Mòga : Ei un modèl fòrça semblable çò que hè Aran TV, ei a díder, tractar tota sòrta d’informacions que passen ena Val d’Aran, de toti es sectors, de toti es airaus: politica, sociau, esportiu, toristic... Clara Villar : Nosati trabalham cada dia, cada dia i a notícies naues restacades damb era Val d’Aran. Aué TV corbís ua part fòrça mès grana d’informacion qu’Aran TV.

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+