Uei : 16/10/2018

Encontre enter l'ambaishador american au Cameron e lo President de la Comission nacionau tà la promocion deu bilingüisme a Yaoundé ger

L'ambaishador deus Estats-Units au Cameron e lo President de la Comission nacionau tà la promocion deu bilingüisme deu multiculturalisme que s'encontrèn ger a Yaoundé, capitala politica deu Cameron.

La question deu partatge d'experiéncias enter los dus país pertocant a la gestion de las dificultats ligadas au multiculturalisme, qu'estó discutida peus dus òmis.

Peter Mafany Musonge, President de la CNPBM que presentè las missions realizadas per la Comission nacionau dens l'encastre de la resolucion de la crisi qui segoteish las duas regions anglofònas deu Cameron.

Despuish octobre de 2016, las regions anglofònas deu Nòrd-Oèst e Sud-Oèst deu país que viven ua crisi sociopolitica de las violentas. Los activistas d'aqueras regions qu'arcastan au govèrn de marginalizar la lor zòna, e d'estar espotits peu sistèma legislatiu e educatiu francofòne. Las protèstas deu començar que's son lèu transformadas en afrontaments murtrèrs enter las fòrças de securitat cameronesas e los partisans d'ua secession de las regions anglofònas.

Lo plan d'accion de la CNPBM que preved un « Tour deu pòble » de las dètz regions deu Cameron. L'ancian Purmèr ministre deu Cameron qu'a contat au Peter Henry Barlerin, ambaishador american, la soa visita a Buea dens lo Sud-Oèst on encontrè a « personas ressorças ».

Los Estats-Units que's disen prèsts a acompanhar la Comission nacionau tau bilinguisme e lo multiculturalisme dens las soas accions sus aqueths punts. Peter Henry Barlerin que declarè : « Los Estats-Units que son un centre màger dab ua grana mescla de multiculturalisme dab monde qui vienen deu monde sancèr. N'ei pas tostemps aisit. Qu'avem ua longa istòria dab lo multiculturalisme ». Aqueth que reconeish que Cameron a au mensh 275 lengas e culturas locaus diferentas, « çò qui ei beròi mes a còps mauaisit tà que lo monde e poscan tribalhar amassa ».

Luta contra lo comèrci de l'evòri : Euròpa e Asia qu'avançan, l'America deu Nòrd que hè arrèpèr

La luta contra lo comèrci illegau d’evòri qu’ei au son apogèu. Au nivèu internacionau, los govèrns que hèn mei anar mei de sasidas a las termièras e qu’utilizan metòdes scientifics entà identificar l’origina de l’evòri. La Comission europèa qu’encontrè a ONGs a la fin de l’annada entà melhorar las soas accions contra lo trafic e China que vien d’interdíser lo comèrci.

La Comission europèa qu’organizè au mes de deceme passat ua consulta publica pertocant au comèrci de l’evòri dens l’Union europèa. La consulta que devèva ajudar la Comission a guidar la soa accion en matièra de comèrci de l’evòri e de luta contra lo son trafic. Aqueste comèrci qu’ei sosmetut a règlas estrictas dens l’UE. La consulta qu’avè per tòca d’amassar informacions e avís sus la portada, l’estructura e las caracteristicas màgers deu comèrci legau e illegau a l’interior e en provenença de l’UE. Tots los ciutadans e organizacions qu’èran convidadas a participar au questionari. Après quauquas questions sus la persona qui respon au questionari, com lo país on demora, l’organizacion per la quau e tribalha e las soas activitats, l’enquèsta qu’entra au còr deu subjècte. Un tablèu qu’ei presentat e que perpausa divèrs tipes d’objèctes en evòri susceptibles d’estar comercializats per l’organizacion, jòias, esculturas, instruments de musica atau com bens d’equipament maisonèr. Que segueishen questions a l’entorn de la valor deus objèctes d’evòri utilizats, puish lo nivèu de coneishença deus reglaments suu comèrci de l’evòri d’elefants dens l’UE. La darrèra partida deu questionari qu’ei entitolada « Prioritats de l’UE pertocant au comèrci de l’evòri ». Atau, que son perpausadas mantuas mesuras que lo participant estima primordiaus tà la luta contra lo comèrci illegau d’evòri despuish/cap/au demiei de l’UE, com per exemple « miar ua accion educativa au près de las enterpresas qui comercializan l’evòri e deus clients e de’us sensibilizar a las linhas directoras e aus reglaments existents de l’UE entà promòver lo comèrci legau », o enqüèra « deféner l’ensemble deu comèrci d’evòri cap, despuish e au demiei de l’UE » e « deféner l’exportacion d’evòri despuish l’UE, dab derogacions justificadas ». Lo darrèr dia de la consulta, lo 8 de deceme, la Comission europèa qu’organizè ua amassada dab diferentas ONG qui òbran a la proteccion animau e vegetau. Aquestas qu’expliquèn a l’Union los domaus que provòca involontàriament l’actitud d’Euròpa com « region privilegiada de transit, de consum e d’exportacion » au trafic internacionau d’evòri. Lo hons internacionau tà la proteccion deus animaus (IFAW) que hasèva partida de las ONG presentas, e que’n ditz mei suu son site internet (www.ifaw.org) : « las exportacions d’evòri de l’UE qu’estimulan la demanda mondiau, mei que mei en Asia on se concentran los mercats d’ivòri illegaus màgers ; en rason de la soa legalitat, lo mercat domestic d’evòri de l’UE que confereish legitimitat a l’evòri, qui vad un produit desirable e que serveish de cobèrta au blanquiment de l’evòri illegau ; lo comèrci internacionau de l’evòri qu’implica hialats criminaus transnacionaus, que còsta la vita a nombrós ecoguardas cargats de protegir la fauna sauvatja e pòrta tòrt a las comunautats atau com a l’economia deus país en desvolopament ».

L’interdiccion deu comèrci internacionau d’evòri qu’estó entrada en aplicacion en 1989. Nombrós país qu’an sasit tonas e tonas d’ivòri gessidas deu comèrci illicit. Los govèrns qu’an decidit de brutlar o de trissar publicament los estòcs d’evori qu’avèvan recuperat. « La destruccion de las defensas en evòri e deus bibelòts confiscats qu’a ua hòrta portada simbolica : que permet de har conéisher publicament la tuadera annau de detzena de milèrs d’elefants dens lo but d’emparà’s de son ivòri », çò declara l’IFAW. L’ONG que pensa que las ventas legaus d’evòri gessit d’estòcs existents que facilitarén l’entrada de l’evòri illegau suu mercat. Que s’opausa donc ad aqueras ventas.

Un actor màger deu comèrci que l’interditz

La luta mondiau contra aqueth trafic que hasó un gran pas a la fin de l’annada 2017 : tot comèrci a l’entorn de l’evòri qu’ei d’ara enlà defenut en China. Lo país qu’èra en efèit considerat com l’ua de las placas viradissas deu trafic. Qu’avè anonciat la soa volontat d’interdíser lo son comèrci un an a, qu’ei oficiau despuish lo 31 de deceme. China qu’ei l’un deus consumidors d’evòri mei importants au monde, tant au nivèu legau com illegau. Aquera demanda qu’ei responsabla de la tuèra de 20 000 elefants d’Africa per braconaires cada annada. L’utilizacion de l’evòri qu’ei ua tradicion millenària en China. Que decòran los salons deus apartaments de las granas familhas, que fabrican de bròcas chinesas, etc. Lo quilograma que’s pagava dinc a 1000 euros. Arron l’interdiccion, cap a 150 magazins capvath lo país que deven barrar las lors pòrtas. Que s’aplica peu moment qu’a la China continentau. A Hong-Kong, la fin deu comèrci non serà aplicada qu’a partir de 2021. Com Donald Trump non pas arren com tot lo monde, quan la luta contra lo trafic d’evòri e n’ei au mei haut, aus Estats-Units, lo govèrn que hè arrèrpè. Las autoritats americanas qu’an decidit de tornar autorizar los caçaires americans a importar trofèus d’elefants tuats au Zimbabwe e en Zambia. Lo govèrn de Barack Obama qu’avè hèit votar l’interdiccion d’importar las defensas d’evòri deu paquidèrma miaçat en Africa. L’U.S. Fish & Wildlife Service (USFWS) qu’emeterà permís qui autorizan l’importacion. La decision qu’a provocat nombrosas contestacions com au demiei de The Elephant Project, ua associacion qui luta a la sauvaguarda d’aquel animau de cap a desaparéisher : « Comportament reprensible de las parts de l’administracion Trump. 100 elefants que son dejà tuats cada dia. Aquò miarà a mei anar mei de braconatge », çò denoncièt suu son compte Twitter.

Cronica Visca la lenga locala : Educacion en quechua

Lo quechua es una familha de lengas parladas al Peró, en Bolivia o encara Colómbia. Compta cap a 10 milions de locutors dont 1 milion e mièg en Eqüator. Nòstre cronicaire Gavin Porter prepausa un torn d'orizont d'aquela lenga e de son ensenhament dempuèi lo sègle XX.

Al debut del sègle XIX, los païses sud-americans gasanhèron lor independéncia. Aquel cambiament beneficiava pas los indigènas, qu’èran mantenguts dins la misèria e l’opression sus la talvera de la societat. En Eqüator, calguèt esperar fins a las annadas ochanta del sègle XX, per que se melhorèsse lor condicion. Lo president, Rodrigo Borja, elegit en 1988, tornèt prèp de dos milions d’ectaras a las comunautats autoctonas e butèt al bilingüisme per l’ensenhament de la lengua quechua. Borja d’esperel es pas indigèna mas un descendent dirècte del Papa Alexandre VI. Es un descendent en linha anhatica (parentat pels òmes unicament) de Giovanni Borgia,(filh del Papa Alexandre VI nascut Rodrigo de Borja) e son esposa Maria Enriquez. L’Educacion Interculturala Bilingüa (EIB) comencèt a s’emplegar a partir de 1990 en Bolívia, Eqüator e Peró. Es un modèl d’educacion inspirat per las Proposicions del « Congrès Mondial Sus L’Educacion Per Totes » qu’aguèt lòc en Tailàndia en 1990 jols auspicis de L’UNESCO. EIB demanda, que l’educacion dels pòbles indigènas ten en compte la particularitat culturala de lors comunautats. L.E. Lopez (Consultant Principal Del Programa De Formacion En EIB Pels Païses Andeans) descriguèt lo sistèma d’educacion anterior en aquels mots. « Per plan indigènas sud-americans l’educacion supausa un desaprene forçat de lor pròpria cultura e un abandon parcial, si pas total, de lor lenga mairala. » Lo sistèma d’educacion primària aviá supremit sistematicament l’emplec de la lenga mairala. Lo castelhan èra estat la lenga unica admesa formalament e parlar quechua èra estat punit de sancions. Las escòlas francesas emplegavan los metòdes sembables al sègle XX en favor del francés. Aital lo novèl sistèma EIB beneficiava los indigènas e encoratjava l’emplec del quechua.

Una lenga oficiala

En Peró, quechua venguèt una lenga oficiala en 1975. Quechua (ditz Runasami –la lenga del pòble) se parla en 6 païses - Argentina, Bolivia, Colòmbia, Chile, Eqüator e Peró, e a 10 milions de parlaires, que la magèr part abitan Peró (7,7 milions – 25 % de la populacion). En Bolivia, quechua venguèt una lenga oficiala solament en 2009 e en Eqüator en 2006. E mai aquel estatut siá relativament recent fòra de Peró, reconeis l’importància de conservar e promòure la lenga. Quechua se parlava dins los Andes centrals abans l’espandiment de l’Empèri Incà. Aprèp la conquista d’aquel Empèri pels espanhòls al sègle XVI, l’emplec de quechua pels pòbles indigènas contunhava coma la lenga comuna. L’administracion espanhòla la reconeissiá e plan d’espanhòls l’aprenián per comunicar ambe los indigènas. Lo clergat de la Glèisa Catolica adoptèt quechua coma la lengua de l’evangelizacion, ço que causava son expansion dins mai d’un endrech. Ca que la, al quart darrièr del sègle XVIII los oficials colonials arrestèron l’emplec administratiu e religiós de quechua e defendèron son emplec public aprèp l’insurreccion de Túpac Amara II. Malgrat un reviscòl brèu de la lenga aprèp l’independéncia de las nacions sudamericanas al sègle XIX, lo prestigi de quechua aviá demesit significantament, se parlava solament dins los parçans rurals mai isolats e conservatius. Èra dempuèi totjorn una lenga parlada puslèu qu’escricha. Los documents mai vièlhs escriches son aqueles de Domingo de Santo Tomás, un missionari qu’ arribèt en Peró en 1538. Aprenguèt la lenga e editèt sa « Grammatica o arte de la lenga generala dels indians dels reialmes del Peró » en 1560. Èra lo primièr a apelar la lenga « quechua », mas sabèm pas son nom abans l’epòca coloniala. I a doas derivacions possiblas. Quechua pòt venir de « qic. wa », que vòl dire « val temperat » e sos abitants. Autrament i aviá un pòble ditz Quichua dins la Region Apurimac en Peró, qu’auriá pogut balhar lor nom a la lenga.

Una tradicion orala

La literatura quechua coneissiá un reviscòl en temps preïspanics ambe nombrosas formas liricas, epicas, narrativas e dramaticas. La transmission èra orala. I aviá pas de tèxtes escriches ; sabèm solament per l’informacion e compilacions reculhidas per de cronicaires, presicaires e foncionaris colonials. Al debut del sègle XX, pauc parlaires de quechua sabián legir o escriure e en consequéncia lo drama èra lo mejan principal d’expression. La poësia tanben florissiá. « Aqupampa », lo primièr roman editat solament en quechua sens una revirada en castelhan, a pas aparegut fins a 2016. L’autor es Pablo Landeo Munoz de Huancavelica nasçut en 1959. Pauc a pauc, quechua capita a superar los inconvenients d’èstre estat primièrament una lenga parlada. A l’ora d’ara quechua e castelhan son entremesclats dins lo parçan andean. Quechua a empruntat força cents mots de castelhan e lo castelhan local a empruntat plan mots de quechua. Per exemple, al sud de Bolivia, « wawa » (dròlle), « misi » (cat) e « waska » (correja) s’emplegan tan frequentament que los equivalents castelhans. Si prenèm lo metrò de New York lo matin, entendèm parlar quechua pels amerindians de Bolivia e Peró. Van trabalhar dins los chantièrs de Manhattan, que los abitants originals èran amerindians - los lennilenapes (òmes d’òmes.) Parlavan « lenape », una lenga amerindiana qu’esistís pas mai. La ròda vira e una lenga amerindiana se parla un còp de mai a Manhattan.

Gavin Porter

« Camina que caminaràs… »

Qualques problèmas de santat mai tard, coma se ditz, e l’atge per capelar lo tot e ne soi arribat que soi pas pus a córrer d’un bòrd a l’autre coma i èri acostumat. Empacha pas que Internet ajuda a se téner al fial dels eveniments e que pòdi seguir poètas, escrivans, cantaires… en anant consultar los malhums, filats e autres rets socials. Los temps son pas tant aisits qu’aquò pels aparaires de nòstra lenga e de nòstra cultura e cal saludar los que luchan sens relambi, amb l’energia del desespèr a còps. Son pas nombroses sul planeta los exemples de seguir que nos permeton de dire o de pensar qu’un pas es mai qu’un pas e qu’es una avançada per melhorar las causas – e daissi de caire la gent politica ! Joan Baez es, per ieu, un d’aqueles. Al moment que va entamenar sa darrièra virada professionala, pòt èsser ufanosa de son percors en sa qualitat de cantaira. Aquela femna es estada pendent mai de cinquanta ans de totas las luchas en favor de l’egalitat raciala en los Estats Units, de l’emancipacion del « sèxe fèble », contra las guèrras triomfantas… e colonialas ! etc.

Per aquela lucha, a pas agut besonh ni de fusilh ni de bombas… Qualques paraulas – mas qualas paraulas ! – amb l’ajuda d’una guitarra, e una votz encantarèla çaquelà, li an permés de joslevar las folas e de las far comuniar dins un meteis espèr per un avenidor melhor. Foguèt amb Martin Luther King al mai fòrt de las luchas contra l’apartheid de fach que subissián los Negres – excusatz : los Afro-Estatsunidencs –, foguèt en Vietnam jos las bombas estatsunidencas e, de segur, las luchas per l’egalitat òme-femna — o femna-òme, causissètz – li son pas jamai estadas estrangièras. Lèu lèu es venguda l’icòna presada pels mèdia mas a pas jamai, que sàpii, donat dins lo people per se far de publicitat. Desempuèi mai de cinquanta ans, de quora en quora, podèm seguir son caminament e l’enténer, totjorn autan resolguda, sens se far d’illusions mas amb una certitud empruntada benlèu al filosòf Lao-zi que diguèt : « Un viatge de mila lègas comença per un primièr pas. »

 

Andriu de Gavaudan

Fòto : ©Nadia Clabassi

  • Publicat dens Éditos

« Cinerrante », un projècte alternatiu e engatjat

Jan Labourie qu’ei un realizator independent occitan. Que realizè metratge bracs de ficcion tà clips video musicaus, un metratge long rodat au Guatemala e qu’estó tanben assistent deu realizator Dominique Gautier sus mantuns filmes qui tractan de la guèrra civila espanhòla. Que hè un an qu’a un projècte en cap. Aqueth qu’a un nom, Cinerrante, e qu’ei suu punt d’arribar en cap.

Lo realizator paulin Jan Labourie que s’envolarà tà l’America centrau fin deu mes d’octobre-començar de noveme entà filmar un projècte qu’a en cap despuish bèra pausa. Zoom sus un road-trip « intimista, alternatiu e militant », com ac descriu eth medish.

La Setmana — Quau ei la tòca deu vòste projècte ?
Jan Labourie — Que vòu purmèr anar dens las escòlas dens la « zòna indigèna » de Mexic e d’America centrau entà apitar metratge bracs en lenga amerindiana dab los escolans e a la fin que haram ua projeccion dens las localitats dens lo parçan, tà amuishar lo tribalh qu’auram hèit amassa.

LS — Qu’ei un projècte cinematografic purmèr mes tanben sociau ?
JL — Qu’ei audiovisuau purmèr quiò mes que i a lo sostien de las lengas minoritàrias capvath lo monde. Com en Occitania, acerà la lenga que’s pèrd un pauc. N’i a pas briga de visibilitat per las lengas dens l’audiovisuau e qu’ei aquò que vòi amuishar au monde. Qu’ei amassa, dens l’esperit Do It Yourself, que haram un metratge brac en lenga indigèna.

LS — Que i a militantisme entà sauvaguardar la lenga sus plaça mes vos, qu’avetz enveja de balhar un supòrt numeric/audiovisuau a la luta. Ei çò qui cau entà sauvar ua lenga ?
JL — Òc ! Tot qu’a començat quan èi hèit un documentari dab un amic, Guillaume Riboulleau, tanben paulin e qui demora au Guatemala, en lo quau apareishèvan las lengas mayas. Au moment de la soa projeccion acerà, qu’avem podut descobrir que, en véder la lor cultura e enténer la lor lenga au cinema, qu’èra quauquarren de pèc. N’avèvan pas jamei entenut aquò. E aquò que m’ei demorat dens lo cap dinc a uei lo dia entà fin finau apitar aqueth projècte.

LS — E serà un documentari o un filme dab mesas en scèna ?
JL — Que serà ua webseria-documentari. Que vau filmar l’ensemble deu tribalh dab los escolans, los regents, las projeccions e lo camin. Tot aquò que serà enviat en filmòts sus la tela cada quinze dias o tres setmanas quan agi internet tà perméter a las personas interessadas de seguir lo projècte. Lo public ciblat qu’ei lo public europèu mes tanben lo monde deus pòbles d’America centrau. Los internautas que poderàn véder las videos sus internet (Facebook, site de Cinerrante, Youtube, etc.).

LS — Perqué aquesta enveja d’anar cap a Mexic e Panamà ? Que v’interessatz tanben a la lenga occitana, perqué anar mei luenh ?
JL — Pr’amor que soi anat a la Calandreta mainat, qu’èi aquesta enveja d’amuishar las lengas aquò qu’ei segur. Perqué acerà ? Pr’amor qu’ei un lòc que coneishi plan, qu’i soi anat mantuns còps. Que son pòbles en resisténcia e que vòi apujar aquera resisténcia qui ei tostemps viva.

LS — Dens la presentacion deu projècte, que parlatz de lutar contra l’uniformizacion deu planeta. Que parlatz tanben de lenga mes qu’ei tot parièr tà l’economia e tà l’emplec…
JL — Segur, qu’ei un ensemble de causas. Que’ns cau cada dia, pelejar tà non pas que lo monde sancèr e parlan sonque anglés, francés, chinés. Que cau apujar los qui lutan tà las lors lengas e dab aquò amuishar las problematicas locaus, que sian l’energia o l’aiga. Que podem mesclar tot aquò.

LS — Quin espiar e portatz sus l’uniformizacion deu cinema uei lo dia ?
JL — Que i a ua uniformizacion segur, mes quan espiam a filmes d’America latina, d’Asia o d’Africa, ne son pas los medishs. Los sòus que van taus medishs filmes mes que i a tanben creators qui hèn filmes deus originaus e creatius. Qu’èi començat a escríver lo projècte i a un an e a cercar sòus. Lo Centre Nacionau deu Cinema e de l’Imatge Animat (CNC) a París ne m’a pas briga sostienut, la Region Navèra-Aquitania, tanpauc. N’entri pas dens las casas, qu’ei ua webseria, que i a tanben ficcions dab los mainatges e videos sus la tela, que i a drin de tot e aquò n’agrada pas lo monde deu cinema francés.

LS — Qu’avetz creat ua pagina Kiss Kiss Bank Bank tà un finançament participatiu. Que cau, un còp mei, demandar sòus au monde, quan n’avem pas la causida !
JL — Quiò… au començar qu’èri contra. Lo monde que pagan dejà impòsts tà la cultura e la cultura n’ei pas retribuida au monde, aus creators de la França sancèra, deu teatre, deus musicaires de la cultura nosta e donc tà har las causas, que’m calè demandar au monde de m’ajudar entà crompar lo materiau…

LS — Un reclam sus l’actualitat pertocant a çò qui’s debana en Catalonha, vos, com documentarista, qu’avetz segurament enveja d’i anar e de tractar aqueth subjècte a la vòsta faiçon ?
JL — Segur ! Aquera luta, que l’èi coneishuda dab un filme « Tierra y libertad » (Ken Loach - 1995) e dab lo libe tanben (George Orwell - 1938). Que i a cultura dens la luta ! Mes ne’ns podem pas bàter sus tots los fronts, que demori a Pau dinc a la partença.

Entervista Joan Nadau Commères de Ràdio País

Inf. : FB — https://www.facebook.com/art.hache, Kiss kiss Bank Bank : www.kisskissbankbank.com/fr/projects/cinerrante

  • Publicat dens Culture

Ocfutura — Un 2au dossièr sus la migracion en tèrras occitanas

Lo dusau dossièr deu purmèr espaci numeric occitan dab divèrs mèdia partenaris, Ocfutura, qu'ei d'ara en linha sus www.ocfutura.com. Lo tèma causit qu'ei « Tèrras d'Òc, tèrras de migracions ». Qu'i poderatz trobar un article de La Setmana « Occitania, tèrra de passatge e d'arcuelh », entervistas signadas Ràdio País de Miquèu Pujol sus l'aventura deus orsalhèrs de Liverpool tà Nava York e l'emigracion bearnesa en Argentina contada per Benoît Larradet.

Occitania Creativa que realizè un reportatge deus bons, « Oh, tu parles pas bien patois, tu ! », a l'entorn de las diferentas migracions en Dordonha. Òc-Tele que s'interessè a las migracions pirenencas cap tà l'America. Lo CIRDÒC que publiquè « La Chirurgie », un hont medicau de referéncia au programa de las universitat de tot lo monde medievau. La bibliotèca de medecina de Montpelhièr que consèrva un exemplar unic en occitan de l'obratge. Lo Congrès permanent de la Lenga, Occitanica, e l'InÒc Aquitania que postèn sus Ocfutura obratges e referéncias au subjècte. Nautat aqueth mes : las rubricas lo « Punt de Vista deu mes » e « La Cançon deu mes ». Domenja Lekuona, productora e creatora deu blòg Hadiu,  que partatja la soa opinion « E vos i podetz banhar a la Mediterranèa ? ».

  • Publicat dens Culture

Lo Hip-Hop, pòrtavotz mondiau — L. Landra

Lo movement hip-hop qu’ei vadut a Nòva-York dens las annadas setanta. Influenciat per las culturas afro-americana e latino-americana deu South Bronx, qu’ei a l’origina un movement musicau emergent de la cultura disco. Los Djs que començan a crear « loops » (boclas), ua tecnica que vien era-medisha de la musica dub de Jamaïca e deu Caribe... Lo hip-hop que vien viste un movement culturau e artistic dens lo quau joens deus quartièrs desfavorizats e tròban la via e la votz tà denonciar las discriminacions dont son victimas. Lo rap qu’ei un deus mòdas d’expression d’aquera cultura. Se remontam dens lo temps, que podem considerar qu’ei un descendent deu cant deus griòts africans. Las insultas rituaus, la poesia, los cants sacadats, las règlas regint los ritmes de la paraula que son dirèctament ligats aus cants tradicionaus africans.

« Peace, love, unity and having fun » qu’ei lo messatge originau deu hip-hop au quau s’ajustan valors universaus com lo respècte de l’aute, lo trespassament de se-medish e l’unitat deus pòbles. Qu’ei dirèctament ligat aus precèptes d’« Afrika Bambaataa » e de la « Zulu Nation ». Lo 16 de mai de 2001, 300 militants deu hip-hop que presentèn a l’ONU la « Declaracion de Patz deu Hip-Hop » dont lo prumèr principi descriu aqueth movement com « ua consciéncia collectiva independenta ». La cultura hip-hop qu’arriba en França pendent las annadas 80. Qu’ei popularizada per l’emission H.I.P. H.O.P. Difusada pendent l’annada 1984 sus TF1, aquera emission qu’ei remarcabla sus dus punts : qu’estó la prumèra emission au monde sancerament consacrada a la cultura hip-hop e lo son presentator Sidney (DJ e musician) qu’estó lo prumèr animator negre a aparéisher a la television francesa.

Lo hip-hop desvelhader de consciéncia
Com lo ròck, lo hip-hop n’ei pas unicament ligat a la cultura de massa occidentau ni un produit natre d’America. Lo movement hip-hop que demora uei encara un movement d’avant-guarda, anonciator de presas de consciéncia populara. Que demorarà associat aus movements sociaus e que servirà tostemps de veïcule d’expression de las minoritats. Que v’a dilhèu escapat mes hòrt eslogans représ pendent las manifestacions d’abriu de 2016 contra la Lei-Tribalh qu’èran paraulas tiradas de títols rap de Booba, SCH (lo famós « levà’s tà 1 200 euros qu’ei insultant ») o enqüèra de PNL (« lo monde o arren »).
Lo rap qu’a sovent afichat un engatjament politic deus hòrts (au sens prumèr deu tèrmi). Lo movement internationau anti-guèrra « not in our name » (pas en lo noste nom) qu’apareishó en 2002 aus Estats-Units en seguida de la politica mesa en plaça per George W. Bush. Aqueth nom que vien d’un titol de Saul Williams (campion deu monde de slam) qui s’ei clarament engatjat contra la politica governamentau de l'epòca.

Autes rapaires americans que son plan luenh deus clichats deus gangs e deu trafic de dròga, a l’exemple de KRS-One qui milita tà l’educacion sociau. Qu’ei regularament invitat tà har conferéncias dens las universitats d’Harvard o de Yale. Qu’ei lo depositari de la « Declaracion de Patz deu Hip-Hop ».
Dens cada país, lo rap que permet d’obrir vias navèras, de Tòquio a... Bagdad dab ua pensada tà Adel Euro, joen rapaire mort pendent ua ataca-suicidi lo 3 de julhet passat qui costè 200 vitas acerà. A Olan Batòr, lo nacionalista Gee, vadut dens las barraquèras de la capitala, que milita violentament tà que la societat mongòla arretròbe la soa fiertat d’abans, e’s libère deu jun deus vesins chinés e rus.

Lo movement en Occitania
Ja que lo territòri occitan e sia pleat d’artistas e cantaires hip-hop reconeishuts, hestaus de notorietat mondiau, aqueth movement musicau qu’ei chic investit dens la lenga occitana. Au miei deus qui son de compte har, lo grop marselhés IAM que’s hè conéisher en 1989. Aqueth grop qu’ei considerat d’ara enlà com un deus pilars fondators deu rap francés. Çò qui chic de personas e saben ei qu’an podut començar mercés a ua invitacion deu Massilia Sound System sus scèna. Lo quite nom « IAM » qu’ei shens qu’ua simpla traduccion de « que soi » en anglés. Que hè tanben referéncia aus movements de luta taus drets civics aus Estats-Units dab las pancartas « I AM A MAN » (que soi un òmi). En arabe, aqueth tèrme que hè referéncia a l’istòria e au temps... Que pòt tanben voler díser « Independentistas Autonòmes Marselhés » per’mor, coma ac diseràn tots los marselhés : Marselha qu’ei la vila mei beròja deu monde ! O alavetz ua referéncia a las lors originas : « Italian, Algerian, Malgach ». Que’s son investits dens ua politica sociau hòrta suu lor territòri tà lutar contra la discriminacion raciau, sociau e economica.

Se cercam un grop ligat au hip-hop en lenga occitana, que i a Mauresca, un grop de Montpelhièr creat en 1998. Eth tanben qu’a seguit la via obèrta per Massilia Sound System o enqüèra los Fabulous Trobadors, de Tolosa. Aquestes qu’èran los grops mei pròches de la movença reggae-raggà. Mauresca qu’a seguit la soa dralha dab influéncias mei modèrnas deu hip-hop. Cantant en occitan, en pleitejar tà ua « musica locau donc obèrta au monde » en tot denonciar las injustícias sociaus suu lor territòri.

Recentament, lo duo l’Envoûtante, originari deu Bearn, que comença a har parlar d’eth. Qu’abòrdan a còps la nocion d’identitat e d’arradics. Totun, la cultura occitana ne dispausa pas uei d’un movement hip-hop vertadèr presents. Perqué ? La politica lingüistica occitana emergiva a penas quan lo hip-hop ei arribat. En 1997, lo prumèr collègi occitan qu’obrí a Montpelhièr alara que lo de Gasconha n’obrí pas qu’en 2005. Las futuras generacions de calandrons que s’escaderàn segurament a apoderà’s la lor lenga entà exprimí’s au lor torn peu biais d’aquera cultura musicau, pacificament revoltada. Que sufeish de donar temps. Eths tanben que’s trobaràn las votz e las vias.

Edito : « Un avenidor sorn ? »

Après la decision dels Britanics de tirar camin solets (a la suspresa generala), la decision des Estatsunidencs de causir un miliardari « populista » e content de l’èsser, los Franceses se tornan virar un pauc cap a lors afars. Per la drecha extrèma e la drecha, lo problèma sembla resolgut. Per l’esquèrra, es un pauc dificil d’i véser clar. L’esquèrra extrèma a son candidat, sostengut de raca-còr pels comunistas ; un èx-ministre del govèrn, èx-protegit del president de la Republica es « En marcha » e semblariá que, fins ara, rescontrèsse vents favorables. Demorava pas al Partit socialista e a sos qualques amics qu’a lançar una primària un còp capitada la mesa a l’escart del president, creditat, o cal dire, de sondatges tras que basses. Foguèssi maissant, diriái qu’avèm los sièis nans e una Blanca-nèu vestida de negre ! La paritat es en camin ! De tot aquò ne deuriá sortir un « salvador » capable de tornar metre lo Partit de govèrn sul camin grand... Ai qualques dobtes ! Es pas per autan que l’afar serà plegat per çò que l’Esquèrra, dins son ensems, se trobariá amb tres candidats e seriá un esplech se passavan lo primièr torn de l’eleccion presidenciala. Per far cort, desempuèi la crisi que comencèt en 2008, los òmes politics an decebut un electorat qu’aviá per costuma, dins sa majoritat, de pegar a un partit. Un rentièr votava a drecha, un obrièr a esquèrra... amb, de segur, de ciutadans cambiadisses.
Los govèrns successius an pas comprés o an pas volgut veire que la mesconneissença – lo mesprètz a còps – del « pòble d’en bas » podiá menar dins un primièr temps las gents a seguir de líders populistas e, qual sap, dins un segond temps a se revoltar. Elegits que s’arrapan a lors dos o tres mandats quand milions de ciutadans devon passar amb un milierat d’euros, aquò mòstra que tot es dubèrt... lo pièger tanben !

Andriu de Gavaudan

  • Publicat dens Éditos
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+