Uei : 24/09/2017

Un protocòl per la defensa dels drets lingüistics

Lo 12 de setembre, los iniciators d'un protocòl per la defensa del dret lingüistic son venguts presentar lo document a Ajaccio. La demarcha arriba del País-Basco. Haizpea Abrisqueta e Paul Bilbao Sarria an anonciat los enjòcs del document.

Lo protocòl regropa 185 mesuras que concernís divèrs domenis coma l'ensenhament, la cultura, l'economia, las novèlas tecnologias o encara l'administracion ont es possible d'assegurar concretament la defensa de nòstras lengas ditas regionalas.

Jean-Guy Talamoni, President de l'Assemblada de Corsega soslinhèt que lo tèxte èra estat realisat en seguida de rescontres e debats entre expèrts de las lengas e dels drets de l'òme, e qu'èra estat validat per una centena d'organizacions « dont mai de 30 minoritats lingüisticas en Euròpa » e per mai d'una ONG.

Lo protocòl per la defensa del dret lingüistic es actualament presentat davant diferentas institucions europencas.

L'interès d'aquel otís ven de la « volontat d'aplicar totes los mejans per ralentir lo declin de la lenga, dins la mesura ont es scientificament provat qu'aqueles ne sufiràn pas per assegurar sa subrevivéncia », d'après Jean-Guy Talamoni, prepaus recaptats per Corse Matin.

Lo President de l'Assemblada de Corsega vòl metre la França fàcia a son denegacion de democracia en s'apiejant sus una demarcha internacionala per establir un « rapòrt de fòrça politica ».

 

Fòto Jean-Guy Talamoni ©captura Youtube TV5Monde 

L'amontanhatge a Nimes (Tè Vé Òc)

A Nimes, lo Cheval du Clapas e lo Comité Garrigue Nord an organizat lo promier amontanhatge dins leis autors de la capitala gardenca. Se tracta d'un eveniment que repren una tradicion vièlha e vertadièra a Nimes. Dins aquesta emission, montarètz enjuscas a l'afenatge, au mitan dei fedas e dei gents que son venguts ben nombrós per aquela promièra edicion de l'amontanhatge au canton. Dintre leis entrevistats, farètz mai particularamanent la coneissença d'Elie Recolin, un especialista dei campanas. Aquela manifestacion a despassat leis espèras dei organizators qu'an vist de centenadas de gents. Una iniciativa qu'a ben seduch, tant l'amontanhatge encanta. Es una tradicion viva que sa renaissença a Nimes èra esperada per la populacion !

Un reportatge de Tè Vé Òc, associacion de produccions audiovisualas, membra de la FIMÒC (Federacion Interregionala dels Mèdias Occitans)

« Na lonja lonja viá » o aver 20 ans dins las trencadas

Sebastian Berry es un escrivan estranh, probablament tan embalausissent coma son país d’Irlanda. Sas òbras son d’una granda densitat. Son sovent inspiradas per son pròpri roman familial. Va cercar e cavar dins la memòria e los secrets de familha. Mas l’autor es un vertadièr patriòta irlandés. Son inspiracion la va tanben posar dins l’istòria e los paisatges de son país. Es un grand e vertadièr escrivan enrasigat. Çò que ne fa son fachin e son universalitat. Sens èsser un especialista de la Bèlas Letras nimai un miraclon en enologia, me pòt arribar, qualques còps, de comparar la literatura al vin. D’unas òbras, mai que mai los romans, pòdon èsser espessas jos la lenga e d’autras pus clarinelas. N’i a que rajan lo solelh, leugièras coma un vinòt vengut en Occitània ; mentre que d’autras son mai pesugas, faissudas coma un vin cargat de tèrra fòrta. Al sègle XIXen èra de mòda d’escriure cargat. Semblariá que Sebastian Barry siá estat influenciat per aquel biais d’escriure. Un biais d’enfaciar la frasa, amb de subordonadas, aquí ne vòls, aquí n’as. Es una opcion que se vòl classica per referéncia als sègles passats. Es un mejan d’expression que sembla convenir a Sebastian Barry. Per ma part auriái presat una escritura mai cristallina, mas lo sicut narratiu causit per l’autor s’i seriá pas pretat. A i soscar plan, l’autor irlandés a fach correspondre temporada de narracion amb estil escriptural. Emai dins una òbra tras que sorna coma aquesta, Sebastian Barry a l’engèni de s’impausar una descripcion menimosa dels paisatges. Dins las peregrinacions involontàrias e plombadas de son personatge principal, se sap arrestar sus un detalh. Sap descriure l’infèrn d’un monde en guèrra. Malgrat lo canon tronèsse de totas parts, al mièg d’un patiment insostenible, percevem la beutat dels camps cultivats e dels bòsques que son provisiorament passats per malhas. Entre doas canonadas los aucèls troban la fòrça per cantar mentre, qu’a la sason, las amoras amaduran suls romencs de las qualques randuras que son pas encara estadas lauradas per la mitralha. Lo personatge central d’aqueste roman, Willie Dunne, es un dròlle sensible. Talament qu’a d’unes moments pòt paréisser per ninòi.

Un gojat que partís a la guèrra en s’imaginant que la guèrra es pas qu’una aventura coma las autras. Aquò me fa pensar que n’i a que partisson a l’aventura de la guèrra per aver pas a partir a l’aventura de l’amor. Lo jove irlandés, coma totes los jovents del monde - lo tèma es universal -, abans d’i èsser confrontat per a de bon, crei e pren la guèrra per un jòc. Quand comença d’i metre los pès, se maina lèu que son figas d’una autra desca. En aquestas temporadas del centenari de l’afrós chaple de 1914-1918, me sembla judiciós d’aver revirat e publicat aquel roman de Sebastian Barry. Es d’ont mai oportun que fins ara se coneissiá pas, o gaire, la vision irlandesa del conflicte. Quitament se se tracha aicí d’un roman, ne demòra pas mens que l’autor a segurament apevat sa narracion sus de testimoniatges o/e de documents fisables. L’obratge es d’ont mai emocionalament cargat qu’a l’epòca d’unes Irlandeses se batèron sul continent dins las armadas de l’empèri britanic, mentre qu’en Irlanda la lucha de liberacion nacionala èra a se debanar (Pascas sangnosas de 1916). Aquelas tensions politicas avián, plan solide, de consequéncias sul moral dels soldats levats en Irlanda. Son causas que tranpareisson dins lo roman, siá clarament a d’unes moments, siá en filigrana a d’autres. Dins aquesta òbra, l’autor retracha las misèrias de la guèrra, l’inumanitat e la barbaria de la guèrra. O fa tocant a sos aspèctes materials, mas subretot morals. La guèrra assalvatgís l’èsser uman, lo fa regressar fins a un estat primitiu, bestial. La sexualitat del guerrièr es redusida a l’estricte assoviment d’un besonh natural dins lo cal la patenària compta pas per res : « Quò era malaisat per sa testa d’aimar e de se pensar d-a l’avenidor quante podiá pus sentir sos pès ». Dins aqueste roman i a de passatges punhents sul l’avaliment dels sentiments umans. Atal l’autor nos significa que l’infèrn de la guèrra es gaireben la mòrt de tot. Es un pauc la mòrt abans la mòrt. Cada subrevivent sap qu’es un sursitari. Atanben lo pelut de las trencadas, que siá irlandés, francés, anglés o alemand, quand ven pas completament fòl, es pasmens incapable d’investir sentimentalament. N’arriba a aver un encefalograma emocional planièr. Sa convalescéncia serà longa. Urosament la pulsion de vida torna, a passas, prene lo dessús. Las nafraduras assanissan pauc o pro, segon lor pregondor.

E tanplan, sul fems de la guèrra, qualques generacions enlà, pòt butar una flor resplendenta de literatura. Sebastian Barry es aquí per ne portar la pròva. Seriá benlèu tròp long de ne parlar e coneissi pas pro la biografia de l'autor, mas per aqueste libre se poriá parlar de memòria transgeneracionala e quitament de « roman familial ».
Demest la negror de la guèrra qualques còps se pòt escàser un miracle, coma per exemple lo de poder prene un banh caudet dins una banhadora vertadièra al moment ont los soldats o esperavan lo mens. D'aquel fach, probablament collectat, l'autor ne fa sa mèl : « L'aiga lo tocava coma una maire, apasimava sos braces e sas chambas, rialava lo torn de sas naturas coma la lonja chabeladura d'una amanta ». Dins la narracion de Sebastian Barry la poesia es pas jamai plan luènh.
« 'Na lonja lonja viá » es un libre d'una grand umanitat, ont l'autor es anat cercar sos mots e sas frasas al mai pregond de sos sentits. Se tracha d'un roman poderós dins lo qual l'autor recorís sovent a la simbolica. A long long way ; 'Na lonja lonja viá en occitan, es un roman espés que fa 290 paginas. Sa revirada es de Joan-Pèire Lacomba. La transmudason d'una lenga a una autra es una curiosa alquimia. Solide que per aquesta revirada Joan-Pèire Lacomba volguèt crear una lenga literària que pegue al pus prèp a l'originala. Emai i capitèt remirablament plan. Pasmens, semblariá que lo reviraire aja causit de s'enfonsar dins las prigondors d'una dialectalizacion plan quichada, quand es pas de se negar dins los abisses engerdables d'una josdialectalizacion castratritz. Soi pas solide que l'eqüacion : « far mai josdialectal per far mai literari », siá la bona. Mas, coma cadun sap, tot aquò es pas qu'una question de sensibilitat…

Inf. : « Na lonja lonha viá » de Sebastian Berry. Edicions « Letras d’Òc ». Acabat d’imprimir pel primièr trimèstre de 2017 — 290 paginas.

Sèrgi Viaule

Lo festenal Occitània es uèi

Lo festenal Occitània comença uèi a Tolosa. Los 9 e 10 de setembre de 10 oras fins a mièjanuèch, al Parc Parc Jean-Jaurès, Muret, festjada de Mureth siá dos jorns de fèsta publica : vilatge occitan amb mercat, passacarrièra, animacions artisanalas e musicalas, jòcs, iniciacion a la lenga nòstra e concèrt del grop Mauresca Fracàs Dub (reggae/hip-hop).
Del 12 al 16 de setembre, a 19 oras, al teatre del Grand Rond de Tolosa, « L'Occitanie pour les Nuls » per Florant Mercadier. Un One Man Show musical per descobrir que los trobadors an inventat lo rap o encara que l'autor del « Se Canta » èra un serial killer.
Lo 21 de setembre a 20 oras a St Pierre des Cuisines, Tolosa, granda serada musicala Portugal-Occitània, celebracion de l'interculturalitat amb un dialòg musical entre la cantaira de fado H.Maria e l'occitana Marilis Orionaa.
Lo 23 de setembre a 21 oras, al Cafè-Concèrt Chez lily, Germ Louron, concèrt de la cantaira de la Val d'Aran, Alidé Sans.
Lo 11 d'octobre a 18 oras 30 al Cinema ABC de Tolosa, difusion del filme anglés Paddington, doblat en lenga nòstra per l'associacion Conta'm e sostitolat en francés.
Lo 13 d'octobre, a 18 oras 30, al Foyer rural de Vilafranca de Lauragués, serada amb Claude Sicre e sos amics.

Inf. : festivaloccitania.com — Mèl :  05 61 11 24 87.

  • Publicat dens Culture

#2017OC — Emmanuel Macron que sorteish de respóner au questionari

La FELCO n'èra pas mei la soleta a voler questionar los candidats a la presidenciala e a las legislativas sus çò que comptan har per las lengas (La Setmana n° 1073). Dètz autas estructuras, dont l'InÒc Aquitania, la FIMOC, l'IEO, Calandreta e lo CIRDOC, que's son amassadas dab la federacion d'ensenhaires entà hicar en linha un questionari sus internet. Disponible a l'adreça 2017oc.fr. Qu'ei obèrt aus candidats (o aus lors collaborators) qui dospausan d'un espaci consacrat e poden respóner a las questions en linha.

Compte tiengut deu perilh de desapareishuda de la lenga nosta, los signataris de la platafòrma que considèran que « i a hèra de causas qui demoran a har » a maugrat de las avançadas obtienudas mercés a la signergia enter Estat e Collectivitats. Que pensan qu'ei mei que mei a l'Estat d'assumir las soas « responsabilitats e devers » entà assegurar la transmission d'aquera « ressorça miaçada de la cultura nacionau ». A l'òra d'escríver aqueras linhas, 7 candidats que responón a las questions suu site : Jean Lassalle, Jacques Cheminade, Nicolas Dupont-Aignan, Benoît Hamon, Philippe Poutou, Jean-Luc Mélenchon e... Emmanuel Macron uei lo dia.

Tolosa : La Topina, un an après

Farà un an, lo bar tapas associatiu occitan dobrissiá sas pòrtas. Son responsable, l'agenés Florent Salinié, es puslèu content d'aquel primièr aniversari. (DR)

« Aquò passa lèu ! » çò nos a dit Florent Salinié. Es puslèu bon signe après un an d'existéncia d'aquel establiment ont es bon de s'anar tornar trobar. Fa un an, l'interrogàvem sus sas aspiracions per aquel lòc novèl, installat al dintre de l'Ostal de Boysson, a la carrièra Malcosinat. « Totes los projèctes se concretizan, çò nos a dit, ara es vengut un lòc amb d'eveniments cultural, de moments de discutida e tanben de talhièrs ».

Es estada la frucha de nombroses partenariats ligats amb divèrsas associacions o organismes (occitanistas o pas) e s'es soldat per un total actual de 3 200 adesions a « Fasèm de Bruch », associacion gestionària de La Topina. Foguèron tanben nombroses los artistas a passar per aquí se pensam a Laurenç Cavalié, Moussu T e lei Jovents, Djé Balèti o encara Asundar. Aqueste mes, devon venir Papet J e lo Ministèri del Riddim lo 22 d'abril, per la serada festejant lo primièr aniversari de La Topina. Vendrà tanben lo vesin Eric Fraj lo 27 d'abril.

La Topina es pas menada pel sol Florent Salinié. Pòt comptar sus l'apièg de Danís Chapduelh qu'a realizada la carta grafica de l'establiment e elaborada una carta bilingüa, per exemple. Lo trabalh de comunicacion es tanben assegurat pel Romain Brunal (salariat a l'Ostal d'Occitània) atal coma per la societat Komgourou, co-gerida pel Renaud Savy. Se pòt tanben apiejar sus un burèu solide menat per la presidenta Perrine Charteaux e tanben la clavaira Margaux Duffour, engatjada dins l'aventura dempuèi la debuta. Ara la mira es de s'implantar coma cal dins aquel barri de l'ipercentre tolosan. Los escambis se multiplican dins la mira de desvolopar uuna fèsta de quartièr amb los autres comerçants presents dins aquela zòna.

Inf. : La pagina web de La Topina

  • Publicat dens Culture

Cronica Plantas d'aquí - Culhir : un marcaire culturau occitan

Es mai exactament un marcaire mediterranèu, benlèu lo versant sauvatge dau famós regime mediterranèu ò cretés, compausat d'una grand part de liumes... D'efiech, lo manlevament sus la natura es largament mai practicat en tèrras occitanas mediterranèas qu'endacòm, per una rason estatistica bèu premier : la vegetacion mediterranèa es mai rica en quantitat d'espècias. Mai çò curiós pasmens es qu'una meteissa planta que pòt butar en clima diferent i es pasmens jamai recampada : lei reflèxes caçaires-culheires son demorats mai vius encò nòstre.

S'acompanhan de segur d'un biais de cosinar especific. Es çò qu'espantèt un Bèlga, que s'installèt au Cailar sus Larzac amb quau discutissiáu : me diguèt tot d'una « aici, demoratz dins un paradís ! ». A ma question demandant mai d'explicas, me tornèt : « aici, culhissètz tot l'an, en Belgica sabi pas çò qu'es de culhir ! ». E de m'enumerar espargues, saladas, amoras, frigola, fenolh, romanin, campairòus, e mai cagaraulas, etc., pròva que s'èra lèu mes a la cultura dau país.

Vertat que se recampa un trentenau d'ensaladas fèras manjadas crusas en mesclum (roqueta, costelina / tèrragrepa, doceta, responchon, roèla, brèu / laurige), d'èrbas per far còire (tota ensalada tròp montada, e bleda, rosèla, lenga de buòu, que dintran dins la famosa borbolhada / tian que cada familha a sa receta « autentica »), espargues (de cinc menas), pòrres de vinha (en vinagreta e tanben en bonhetas), ortiga. Dau costat frucha sauvatja, siam tanben favats : amoras, còrnias, pometas, sòrbas, alisas, micacolas, que donan confiments, liquors e vins. Lei plantas aromaticas (gustativas e medicinalas) son l'autra caracteristica essenciala de nòstra vegetacion : frigola, romanin, sàuvia, lavanda, pebre d'ase, origan, fenolh, dintran dins nòstra cosina, per lo plaser dei papilhas e per ajudar a la digestion. Que lei plantas medicinalas, n'avèm a bodre, en causa d'una fòrta proporcion de Lamiacèas (ex Labiadas) qu'an totei de prorietats desinfectantas de l'aparelh respiratòri e digestiu. Lei famosas èrbas de Sant Joan èran recampadas dins cada familha, ò per de professionaus que provesissián lei farmacians. I a encara de personas que se fan sa cura de calamandrier (germandrée petit-chêne) au mes de març per « depurar la sang », que sonhan son ipertension ambe de tisanas de fuelhas d'olivier e que se fan sa tisana dei quatre flors per lei maus de garganta.

Lei liquors de degustar en fin de repais mancan pas tanpauc : liquor de genèbre, tè jaune (germandrée), tè blanc (germandrée), origan, ariège (salsepareille), que son totjorn fabricadas. Lei vins perfumats son innombrables : de nòses (melhor ambe de nòses, raubadas, çò ditz lo discors popular!), de lavanda, de falabregas (micacolas), de persègues (ambe lei fuelhas). Sens parlar dei campairòus (bolet, sanguin, girolha, panicaut, pibolada, griset) que genèran una vertadiera frenesia collectiva... e una practica d'escondons que s'agís pas de far saupre sei ròdes ai vesins !

Per lo costat decoratiu, es encara la culhida que ven adornar l'ostau:flors de tota mena per far de ramelets au fieu dei sasons, ambe de datas e de luòcs rituaus de culhidas, mobilizacion familhala per amassar tot çò necite per faire lo betlèm per Nové (mossas, liquèns, brots d'aubrilhons de garriga, e lo famós verdboisset, que lei brots provesits de boletas rojas venon adornar la taula de Nové), cardabèla (decorativa mai tanben signe solar qu'apara l'ostau dei maleficis), saladèla camarguenca (la blava flor mitica dei gardians que buta en sansoiraà, e bois per adornar lo vilatge per la vòta annala (la practica s'es jamai totalament perduda e mai tòrna en d'endrechs).

Leis usatges domestics èran tanben innombrables e son aquelei qu'an lo mai desaparegut ambe la modernitat : plantas diferenciadas per far de bastons, d'escobas, d'escurets per netejar la terralha, de fais d'espinhosas per aparar l'òrt de la polalha ò ramonar lei chaminèas. Mai s'acampan totjorn de pinhas per alucar lo fuòc... Culhissèm donc a panierats, non per avarícia supausada mai per reflèxe prigondament culturau, que mòstra una coneissença fòrta de sei mitans, e un art culinari non mens fòrt... Art que se van pagar lei ciutadans, per lo tresfoliment de manjar « sauvatge »... mai a prètz d'aur. Lo sociològ J. Baudrillard l'a pron ben analisat : un còp qu'un objècte a perdut sa valor d'usatge, nos pòt tornar amb una valor de signe. La pèrda de cultura fa que venèm negats sota de signes vueges... Lo mesprètz dei sabers populars progondament ligat au mesprètz dei lengas regionalas que lei portavan a vujat lo pòble de son saber (de sa substantifica mesola), e entrepachat la transmission intergeneracionala (e entre autrei, la bòna durada d'una cura de tisanas). Qualificadas de practicas arcaïca, per pas dire supersticiosas d'arrierats dau campèstre, lei gèstes an desaparegut tant coma la lenga per nommar lei plantas : lo camp èra liure per una reapropriacion per lei laboratòris farmaceutics e sei gelulas de plantas subran idealizadas, e la mesa en scèna fòra prètz de quatre fuelhas d'ensaladas sauvatjas dins de restaurants quatre estelas, que fa s'estavanir lo que la paga car. Que perd la lenga e sei practicas culturalas indissociablas ven lo vuege abissau, lèst per èstre romplit per de l'artificiau. La culhida a foncion utila, culinària, medicinala, decorativa, ludica, simbolica, e mai industriala, èra pasmens lo quotidian de nòstrei rèires. Baste que perdure !

Josiana Ubaud

L'artista Laurenç Cavalié au COMDT los 22 e 23 d'abriu

Lo Centre occitan de las Musicas e Danças tradicionaus qu'arculherà a l'artista Laurenç Cavalié la dimenjada deu 22 d'abriu. Lo cantaire deu grop Du Bartàs que perpausarà un estagi a l'entorn de la canta lengadociana e un concèrt.

Dissabte lo 22 d'abriu, Laurenç Cavalié que harà un concèrt en solo, pendent lo quau que s'acompanharà d'instruments deus excepcionaus, com percussions vegetaus, tambors ancians e ua maisherar d'aso. Lo cantaire qu'escriu musica de balèti on se mescla mitologia locau e subjèctes d'actualitat (monde de la finança) tot aquò en lenga nosta e sus ritmes tradicionaus e experimentaus.

Qu'animarà un estagi lo 22 e 23 d'abriu sus la canta lengadociana e que perpausarà un tribalh sus enregistraments de cantas collectadas dens Aude dens las annadas 2000. Cantas de familha, deu vilatge, deu carnaval, de la missa, de las hèstas, subjèctes de canta rics qu'ac averetz comprés, qui permeteràn aus estagiaris de tribalhar sus la musicalitat de la lenga e la soa cadéncia particulara.

Inf. : COMDT, 5 arrua deu Pont de Tounis — 31000 Tolosa — Tarifa concèrt, 13 € (redusit 8 €, a gratis taus mensh de 12 ans) — Tel. : 05 34 51 28 38 — Corric : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

  • Publicat dens Culture
Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+