Uei : 24/09/2017

Contractes ajudats — Calandreta davant la Prefectura doman

La Federacion Departamentau Calandreta deus Pirenèus-Atlantics que lança un aperet a manifestacion doman a 14 ò 30 contra la baisha deu nombre de contractes ajudats, anonciada peu govèrn quauques dias abans la rentrada. Lo rendetz-ve qu'ei balhat davant la Prefectura paulina, dab l'eslogan « Las escòlas Diwan bretonas qu'an ganhat lo manteniment e lo renovelament de tots los lors emplecs ajudats. Exigim parièr tà Calandreta ! »

La Federacion que demanda au prefècte deus Pirenèus-Atlantics, Gilbert Payet, d'aplicar a las escòlas Calandreta las medishas mesuras que non pas las dont an beneficiat las escòlas immersivas en lenga bretona, las Diwan.

Arron dus acamps, las Diwan qu'obtienón la validacion deus 48 contractes ajudats per la prefectura de Bretanha. Los 104 contractes qui devèvan acabà's enter lo 1èr de seteme e lo 31 de deceme que son renovelats.

  • Escriut per

Los Machacuus

Expausicion a Castèths (Maransin) au parat de las Jornadas deu Patrimòni. Espiada sus las ancians linhas deus camins de hèr « economics » capvath las Lanas de Gasconha.

Dens las Lanas, la tostemps valenta associacion Memòria en Maransin tribalha dempuish pausa a l’istòria industriau de la contrada (arrosia, machinaires, hargas) dab expausicions e filmes. A Castèths, lo dissabte 16/09, que presenta (espaci Émile Vignes, 14h30) un navèth filme sus l’istòria deu camin de hèr La Luca-Sent-Gironç (35 quilomètres), aperat eth tanben lo « Machacuu » com tan d’autas petitas linhas de las Lanas de Gasconha. Enregistrats preus Michel Lamolie e Pèir Laforie, qu’enteneràn pro de testimoniatges esmavents pr’amor la linha barrèt sonque en 1979 (detalhs sus http://www.castets.fr/ ).

Que las aperavan oficiaument « vias ferradas d’interès economic ». Aquera linha La Luca-Sent-Guironç, un chic au nord D’Acs, qu’estó començada en 1890 (La Luca-Linsa) puish acabada en 1909. Qu’emplegava hòrt d’obrèirs, mecanicians, manòbras o òmis de pena com totas las autas petitas linhas conectadas a la gran linha feroviara Bordèu-D’Acs-Baiona, installada devath lo Second Empèri, en 1857 exactament.

Man d’òbra

Qu’èra lo temps on s’espandivan los pinhadars de pins maritimes (Pinus pinaster) dont la husta èra hòrt demandada per las activitats ligadas a la revolucion industriau : gema per la quemía, bòi d’òbra per taulats, per carpentas e hustage en generau, bilhons per sostiener las galerias de las minas de carbon o de hèr, en França, en Anglatèrra o País de Gallas o quitament en Espanha. Quasiment cada vilatge avè la soa segueria o la soa destilleria o « olièira » per transformar l’arrosia o lo galipòt. E, se i avè bròs tirats per mulas per portar los bilhons de las copas dinc a la seguerias o las barricas de gema dinc aus talhèrs de transformacion, qui avè tanben hòrt de petitas garas o estacions (aperadas sovent « haltas » dens lo jargon ferroviari) per cargar los vagons e aviar carreis pesucs dinc a las grans garas o dinc aus pòrts de Bordèu o de Baiona (Lo Bocau d’Ador). Aquò hasè pro de man d’òbra emplegada. Las Lanas de Gasconha, per ruraus e paisanas qu’estossin vertadèirament, qu’èran tanben ua region industriau. Dab, a còps, grèvas e susmautas quan trucavan la crisa, mes qu’u aute ahar…

Un chic de cent ans a – disem decap a 1914 – qu’èra donc lo temps deu « maximum ferroviari ». Los òmis de la fin deu sègle XIX qu’avèn credut au chivau vapor e multiplicat las linhas. Qu’èra lavetz lo « progrès », com disèn. Aqueths camins d’un navèth genre que tiravan lo mei dret possible e que desenclavavan los vilatges. Nat candidat a ua eleccion cantonau qui ne gausava presentà’s shens un projècte de linha ! E que bastín garas, ponts, (dens las Lanas sablosas briga de tunèls, segur…) o maisons de garda-barrèras. Que cavèn trencadas e qu’adobèn espacis de triatge. Aqueras installacions emplegavan pro de monde : òmis d’equipa per entertiéner las vias, emplegats barrejats e « aristocratas » de la conduita dont l’aunor èra de « har l’òra ». Arrespectar l’arrelòtge qu’èra sacrat ! Solide, qu’èra au servici de l’industria ligada a la seuva lanusqueta.

Malhum

Per tornar au temps on « lo trin espiava passar las vacas », ne manquitz pas, se vos estancatz a Bordèu, d’anar véder la mapa deu gran hall de la gara de l’anciana Companhia deu Mieidia. Qu’i vederatz la densitat deu malhum aquitan. De Sent Sefrian (Lanas girondinas) estant – on demòran tostemps barrats los talhèrs ferroviaris e on ua vielha motriça aten la mort definitiva, arrosegada per la rovilha – que podèvan anar a Paris per Ostens e Beautiran. Qu’i avè ua linha deu Mont au país deus « Parropians » (chafre deus abitants de Sent Sefrian) per Lucsèir, e la « halte » o arrèst deu quartièr de Houaste a Sòra. E l’abat Cesari Daugé (1858-1945), lo celèbre felibre d’Aire, eth, que hadó la soa Camada en Italia, decap a 1899 o 1900, en préner lo trin a Aire-sus-Ador, cap a Tarba, puish Tolosa, Marselha, e tutti quanti.

Adara, qu’an transformat las vielhas linhas en pistas ciclablas (n’es pas ua maishanta idèia) o que las an isoladas malastrosament de las granas. E seré estat vertadèirament ua peguessa, per exemple, de guardar lo ligam entre l’Ecomusèu de las Lanas de Gasconha a Marquèsa (Sabras) e Laboèira ?

Uei, se voletz anar deu Mont (de Marsan) a Nerac o Agen en préner lo trin per – comportament « ciutadan », com disen – estauviar l’emission de CO2, qu’es ua aventura. Que cau dus o tres òras en passant per Bordèu (espiatz suu site de la SNCF) o que’vs prepausan de préner l’autobús… Egau ! siitz rassegurats : dab las futuras linhas de grana velocitat que ganharatz au mensh ua òra tà anar a Paris ; que serà ua brava compensacion, probablament un chic carestiosa totun. Egau, n’i èm pas enqüèra…

Qu’èra tota ua epòca, aqueth temps deus « machacuus » mes aqueth monde d’activitat e de solidaritat que comencèt la soa longueta agonia dens las annadas 1960-70, per har simple.

Qu’abandonan lavetz los camins de hèr « economics » pr’amor, ce disen, ne son pas rentables. La rota que triomfa e que darrigan los ralhs o qu’i deishen creisher brosta e tusta. Adara qu’es lo trafic pèc deus camions e qu’apareishen los entrepaus de logistica au ras de las autorotas…). Lo passerís rotièr macha un chic pertot las cauçadas e hè creisher lo dangèir. D’auguns que serén a arregretar lo temps deus « machacuus ». Anem ! Que m’arrèsti percé vau belèu plorar suu temps deus calelhs e de la marina a vela…

Joan-Jacmes Fénié

Document JJ Fénié : Au temps de la vapor, que calè machar per que lo machacuu marchèssi com cau !

 

  • Escriut per

Pollucion deu Gave de Pau, Candia que nega la dangerositat

Per aquestes torns, lo Gave de Pau que hè l'objècte de divèrsas pollucions. Ua hanga nauseabonda que flotava a la susfàcia deu fluvi.
Qu'ei un joen qui a hèit la descobèrta pendent ua virada en caiac au mes de julhet. L'enterpresa hicada en causa : l'usina Candia. Los regets que vienèvan de l'estacion d'epuracion de l'usina, situada a quauques quilomètres de l'endret polluit.

Stéphane Alleaume, ciutadan paulin, que decideish de crear au mes d'agost ua pagina Facebook entà informar los paulins sus la situacion. Sus « Notre Gave mérite mieux », que publica articles qui parlan deu subjècte mes tanben video d'eth-medish davant los endrets polluits entà amuishar l'amplor deus domaus.

Quan la direccion de Candia a ensajat de rassegurar en díser qu'aqueth tipe de pollucion n'èra pas dangerosa tà la santat, un exemple enqüèra mei recent qu'auré tendéncia a provar lo contrari. Stéphane que partatgè dimenge passat un reportatge de France 3, sus un cas de pollucion descobèrt au sud-èst de Rennes on cap a 5 tonas de peishs estón descobèrts morts dens l'arriu de La Seich. En causa, regets incontrolats de lactòsa deu numèro un mondiau deus produits leitèrs, Lactalis. Aquò provoquè la proliferacion de bacterias. L'incident que's debanè lo 18 d'agost e n'estó pas sonque declarat 4 dias après. La federacion de Pesca 35 que portè lo clam per infraccion au còdi de l'environament.

Stéphane Alleaume qu'èra suu platèu de la FIMOC, Ràdio País e Radio Oloron lo 18 d'agost au parat deu hestenau Hestiv'òc :

Entervista Stéphane Alleaume

  • Escriut per

Literatura — Quin avem tuat las nostas vilas ?

L'autor Olivier Razemon (©Jeanne à vélo) que serà a Besièrs aqueth dijaus entà presentar lo son navèth libe « Comment la France a tué ses villes ». Lo jornalista/reporter independent que tribalha peu jornau Le Monde. Lo son blòg L'interconnexion n'est plus assurée, qu'ei vadut ua referéncia suu subjècte de la mobilitat.

Hòrt deu succès deu son libe passat « Le pouvoir de la pédale », que torna dab « Comment la France a tué ses villes ». Veirinas vueitas e escuras, estòrs metallics baishats, Calais, Agen, Avinhon, Lunéville, la crisi urbana que roganha las prefecturas e sosprefecturas, e las destruseish de l'interior. L'autor que s'indigna de l'ofensiva deliberada de la grana distribucion en periferia qui tua los comèrcis deu còr de vila e deus barris ancians, en « sacrificar los emplecs de proximitat ». Qu'obsèrva las consequéncias suu territòri, e los mòdes de vita hòrtament ligats aus mòdes de desplaçament.

Inf. : Libreria Claretons des sources, 15 arrua de la Coquille — 34500 Besièrs — « Comment la France a tué ses villes » — Collection Diagonales — Tarifa : 18 €.

 

  • Escriut per

Calandreta Nimes — Un emplec tà sensibilizar a l'environament

La Calandreta de Nimes cèrca qualqu'un per sensibilizar los dròlles a l'environament e los educar a la natura. La persona deurà crear amb los enfants un jardin botanic mediterranèu e un casal. Calrà far un trabalh en amont amb los petits e la còla pedagogica sus las plantas, las flors, los légumes e las fruchas, e far plan segur la causida dels vegetals, installar lo jardin e las plantacions. 

Calrà acompanhar los eslhèvas e lors parents a l'acapçament e al manteniment d'aquel jardin, mas tanben fabricar e installar nisadors a insèctes, refugis d'aucèls, e compostadors ( a partir de brigalhs vegetals dels repais de miègjorn e dels vespralhs).
Los escolans seràn sensibilizats al patrimòni natural e cultural en observar lo terren al torn de l'escòla (vasta garriga al torn de la Calandreta).

Lo trabalh començarà a partir del 6 de novembre de 2017 per 8 meses a 24 h/setmana. 

Inf. : Le Cristal, 620 chemin des Haut de Nîmes — 30900 Nimes — Associacion Calandreta Jordi Gros, Véronique Boccaccio tel. : 04 66 26 48 18 — Site : www.calandreta-jorgigros.fr

  • Escriut per

Matieu Casanova : « es un pauc particular en Provença »

Lo 18 de mars se tenguèt una sesilha dau Fòrum d’Òc a Pertús (Vauclusa). Èra l’occasion de prendre la temperatura dau movement en favor de « l’occitan-lenga d’oc » dins lo país. 

 

Per l’essenciau, lei participants au Fòrum d’Òc parlèron de comunicacion. Èra d’alhors la tematica màger d’aquel acampament per faire que leis adesions arriban totjorn mai nombrosas. A l’ora d’ara, lo Fòrum ten un pauc mai de 300 sòcis que siegue de personas fisicas, moralas, d’estructuras o encara d’elegits. Pasmens tot aquò se deu gerir e fau de basas solidas a la comunicacion intèrna coma extèrna. Maugrat sa preséncia sus internet, especialament dau costat dei malhums sociaus, demòra encara fòrça òbra a menar dins aqueu domeni. La situacion en Provença, pasmens, es delicata (La Setmana n°1068) amb una baissa e un redesplegament drastic dei subvencions regionalas. D’uneis operators de terren, sòcis dau Fòrum d’òc coneisson de dificultats sevèras. Se questionan sus lor capacitat a menar d’accions o simplament sus lor pròpria existéncia. Demanderiam doncas a Matieu Casanova, salariat de l’Ostau dau País Marselhés e sòci de la comission cultura e comunicacion, coma lei participants au Fòrum se posicionavan dins aquela marrida passa.

 

La Setmana — Quinas decisions foguèron presas fòra la question de la comunicacion ?

Matieu Casanova — S’agissiá mai que mai de pichòtei decisions estructuralas, coma per exemple la decision de faire una letra electronica mesadiera per assabentar lo monde. Circularà entre nosautres puei servirà per anar cercar d’autrei personas pas forçadament informadas deis activitats dau Fòrum. Èra tanben l’occasion d’una presa de consciéncia dau public present. I aviá gaireben 100 a 150 personas vengudas representar lor associacion a Pertús, çò qu’es pas mau. An ben comprés que i aviá un besonh vertadier de comunicar sus nòstreis accions e de parlar dau Fòrum un pauc pertot.

 

LS — E d’accions un pauc pus « militantas » èran tanben a l’òrdre dau jorn ?

MC — Pas per lo moment. Fau dire que lo contèxt provençau es un pauc particular. Lo Fòrum d’òc es lo recampament de mai d’una sensibilitat pron divèrsas. Es una mena d’equilibri entre la sensibilitat occitanista que coneissèm e la sensibilitat felibrenca. Fa totjorn mestier de gardar aquel equilibri e doncas d’accions concretas, « fisicas », son pas encara previstas perque son pas dins l’ADN de totei.

 

LS — Cossí los sòcis del Forum d’Òc se posicionan respècte al redesplegament de las subvencions regionalas ?

MC — Lo president dau Forum, qu’es Guy Revèst (un felibre), aguèt un discors pron ofensiu a Pertús. Condemnèt clarament (sens lei nommar) aquelei que fin-finala fan pas grand causa per la lenga, que vòlon contunhar lei meteissei garolhas e nos empachan d’avançar tot simplament. I a pas agut de presa de paraula dirècta a destinacion deis elegits, especialament aquelei que son encargats dei subvencions. Lo Fòrum a ges de finançament. Es « finançat » per leis adesions dei cinc associacions fondatoras [AELOC, APLR, Calandreta, Felibrige e IEO, NDR] mai per l’ora avèm pas ges de subvencion.

 

LS — ... Aquò dona una cèrta libertat de paraula ?

MC — (rire) Sabi pas s’aquò dona una cèrta libertat de paraula perque la tòca es d’anar cercar aqueleis ajudas publicas. Per poder foncionar, fau un salariat permanent per la comunicacion. Es indispensable se volèm contunhar de créisser. D’un biais o d’un autre, faudrà ben anar cercar aquela moneda.

 

LS — I a una solidaritat que s’es creada entre sòcis dau Fòrum, respècte a aquela situacion ?

MC — Encara un còp, es un pauc particular en Provença. I a un respècte mutuau entre nosautres emai siguem fòrça diferents. Es ja pas mau, ai enveja de dire. Cadun respècta la vision qu’a l’autre de la cultura, de la lenga, etc. Fasèm totei d’esfòrç per trabalhar ensems e es ja quauqua-ren quand sabèm qu’en Provença foguèt pas totjorn ansin entre occitanistas e felibres, per exemple. Nòstrei esfòrç se centran mai que mai sus aquela ententa comuna e sa visibilitat.

 

LS — Coma se pòrta l’Ostau dau País Marselhés d’aquesta passa ? Avèm agut parlat dins una edicion precedenta de dificultats ligadas a la baissa de las subvencions regionalas e una risca d’arrèst de las subvencions de la part de la comuna de Marselha. La situacion a evolucionat ?

MC — Non pas ges. Çò qu’ensajam de far es tot simplament d’anticipar. Nos siam donats d’objectius chifrats per tota l’annada. Es a dire que cada mes nos fau far rintrar tant de moneda per èsser segurs de poder gardar nòstre locau. Es un enjòc de gardar aquel otís indispensable qu’avèm creat. Es un local pron polit. Nos permet d’aculhir d’artistas, de concèrts e d’obradors que se tenon aquí cada jorn.

 

LS — Capitatz a tenir los objectius ?

MC — Aquò va segon lei mes. L’estiu es un pauc complicat que i a pas grand monde. Agrada mai ai gents d’anar a la plaja (rire) ! L’activitat es doncas mendra. Siam a trabalhar sus un projècte de pichòts festivaus occitans a Marselha que se debanarián entre lo mes de mai e de junh. Nos anam tanben virar cap a d’accions « patrimonialas ». L’objectiu es de prepausar regularament de visitas istoricas de quartiers e de la vila, per diversificar lei mejans de finançament.

 

ENTREVISTA CLAMENÇ PECH

 

Inf. : http://forumdoc.orghttp://www.ostau.net 

Tolosa : lo nom « Occitania » utilizat per ua tor navèra

Tà remplaçar l'ancian bastiment de la Tria Postau a Matabiau, Tolosa Metropòli e SNCF Immobilier que causín lo projècte deu promotor francés La Compagnie de Phalsbourg. Aqueste que s'ei associat a l'arquitècte american Daniel Libeskind e au cabinet locau Cardete e Huet. Los arquitèctes que perpausan ua tor de 150 mètres de haut qui susploma la vila. Atau qu'ei la mòda d'emplegar lo mot « Occitania » per aquestes torns. Si en mei d'aquò, ac associam dab un mot anglés, qu'ei enqüèra mei en vòga. La navèra tor que portarà donc lo nom d'« Occitanie Tower ».

L' « Occitanie Tower » qu'averà 40 solèrs sus ua susfàcia de 30 000 m2. Qu'arcuelherà 11 000 m2 de burèus e de 100 a 120 lotjaments, shens desbrombar los 2 000 m2 qui serà reservats a comèrcis. Los dus darrèrs nivèus que seràn aucupats per un restaurant-estanquet dab vista panoramica sus Tolosa. Lo tot tà la beròja soma de 130 milions d'euros.

« Aqueth projècte vegetalizat qu'ei en dialògue dab lo Canau deu Mieidia, dont ahortirà l'atractivitat », çò's regaudí lo maire de la vila ròsa, Jean-Luc Moudenc. Lo gratacèu que deveré estar liurat en 2021/2022.

©Studio Libeskind - Compagnie de Phalsbourg

  • Escriut per

Bastir una comunicacion eficaça per lo fòrum d'òc

Lo congrès annuau dau collectiu d'associacions occitanistas e felibrencas de Provença se debanarà aqueste dissabte 18 de març a Pertús (84). La tòca es de contribuir ai reflexions actualas e questionar la plaça de la lenga e de la cultura nostrei dins un contèxte actuau pas fòrça favorable. Lo tèma chausit es « bastir una comunicacion eficaça per lo fòrum d'òc ». La jornada serà inaugurada per l'intervencion dau president dau Fòrum, lo felibre Guy Revest. Lei debats seràn virats devèrs la comunicacion, « una prioritat » segon leis organizators. Après un estat dei luecs de la promocion de la lenga a Pertús, Renaud Savy (de l'agéncia Komgourou) prepausarà de conselhs per utilizar mielhs leis otís de la comunicacion numerica. Mireille Benedetti, cònse-adjoncha de La Ciutat, conselhèra regionala e presidenta de l'Agéncia Regionala per l'Environament, asajarà de respondre au besonh de dinamizar lei ressorças dau Fòrum « per un messatge comun ».

Lei tres comissions dau Forum d'Òc s'acamparàn de 15 o 30 a 16 o 30, per menar de debats sus lo desvolopament duradís, lei poders locaus, la comunicacion, l'ensenhament e la formacion. Lei trabalhs en comission seràn restituits e discutits en public. Matieu Casanova, baile de la comission Cultura e Comunicacion dau Fòrum, presentarà enfin lei chausidas fachas en matèria de comunicacion per lo Fòrum, un objectiu essenciau d'aquela passa en Provença.

Inf. : Ostau de la cultura e deis associacions, 167 carriera Resini, 84120 Pertús / Corric —This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it./ Tel. — 06 84 73 67 65 / Site — forumdoc.org

  • Escriut per

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+