Uei : 20/10/2018

Ficas de lenga suu site internet de l'Ostau Bearnés

L'Ostau Bearnés, la Maison de las associacions bearnesas, que hica a disposicion deus internautas ficas d'aprendissatge entà apregondir las coneishenças de la lenga occitana. L'idea que virava dens lo cap deu Joan Pau Latrubesse, gavidaire de l'associacion la CIVADA, d'obrir ua cronica pedagogica regulara taus aprenents de la lenga occitana.

Cada setmana, lo site internet de l'Ostau Bearnés que perpausarà ua navèra fica de gramatica, de vocabulari, torns de lenga, arreproèrs, condes, recèptas de remèdis populara o enqüèra istòrias. Que son reflexions, precisions, explics sus situacions de lenga precisas que ne son pas sistematicament coneishuts de'us qui aprenen la lenga.

179 collegians bascos penalizats

Dimèrcs 4 de julhet, parents d’escolans e ensenhaires que manifestèn davant lo Rectorat de Bordèu entà protestar contra la non-evaluacion de las copias scientificas deu brevet redigidas en basco. Que vienen de las tresaus generaus e professionaus de quate collègis Ikastola de Ciboure, Camboles-bains, Larceveau-Arros-Cibits e Baiona. Cap a 179 collegians que son actuaument penalizats per aver rendut la lor espròva en euskara, los correctors avent recebut la consigna de non pas corregir las partidas redigidas en lenga. Ger matin, lo rectorat que redigí un comunicat dens lo quau rapèra aver aplicat lo reglament : « pas sonque las espròvas d’istòria-geografia e ensenhament morau e civic e pòden estar redigidas en lenga viva regionau.  » En 2017, lo Rectorat qu’avè procedit a ua derogacion « excepcionau » en acceptar de har notar las copias escriutas en lenga basca tà l’espròva de sciéncia. La federacion de las escòlas immersivas en lenga basca, SEASKA, qu’apèra a un navèth acamp lo 28 de julhet au moment deu passatge deu Tour de France en Bascoat.

Iniciativa Euskaraldia : que viuràn en euskara pendent onze dias

58 comunas deu País Basco Nòrd que participaràn a l'iniciativa Euskaraldia. Deu 23 de noveme au 3 de deceme, milierats de ciutadans qu'emplegaràn la lenga basca au medish moment sus l'ensemble deu territòri dens totas las situacions de la vita vitanta, shens cambiar las lors acostumas. Euskaraldia qu'a començat lo 17 de març a Itxassou, au sud-èst de Baiona.

Entà facilitar la participacion ciutadana, conselhs que son perpausats peus organizators pendent acamps de preparacion. « Euskaraldia n'ei pas ua campanha, qu'ei un exercici individuau realizat mercés au sostien collectiu. Cadun que'u deu interiorizar. Si passam au dessús, la dinamica non foncionarà pas », çò digó Jenofa Berhocoirigoin, gavidaira deu projècte en País-Basco Nòrd, aus nostes confraires de Mediabask.

Badges que son distribuits entà amuishar la soa participacion au son vesin e mei que mei precisar lo « tipe » de locutor qu'èm. Los bascofònes que portaràn lo badge « Ahobizi » (« paraula aisida ») que s'engatjan a parlar basco a monde qui comprenen, que la responsa e sia en basco o en francés, quan los qui comprenen mes ne'u parlan pas aisidament qu'arboraràn lo badge « Belarriprest », qui significa qu'an la lor « aurelha predispausada » a enténer l'euskara.

Entad ac har e organizar de com cau Euskaraldia, grops de tribalh que son estats apitats. La tòca qu'ei de difusar l'informacion capvath los hialats de cadun. L'acamp a viéner que's debanarà en Gasconha, a Anglet, lo 15 de seteme.

En Labord, los vilatges que's son inscriuts individuaument, quan a l'interior de las tèrras, que participaràn amassa a la dinamica. En Soule, los abitants que participaràn a Euskaraldia en organizar eveniments.

En 2017 dejà, cap a 800 personas que s'èran engatjadas a « víver en euskara » sus las comunas de Baiona-Anglet-Biàrritz (BAB) deu 27 de noveme au 3 de deceme, en participar a l'experiéncia BAM!

Inf. : https://euskaraldia.eus/fr/presentation/

Omenatge a l'anciana Rectritz de l'Acadèmia de Tolosa, Hélène Bernard

Hélène Bernard se moriguèt lo 28 de mai a l'atge de 61 ans, aprèp una longa malautiá. Èra estada nomenada retritz de l'Acadèmia de Tolosa per decret pres pel president de la Republica lo 24 de julhet de 2013 e assegurèt sas foncions fins al 15 de febrièr de 2018, abans la nominacion de Dòna Bisagni-Faure. Lo ministre de l'Educacion nacionala, Jean-Michel Blanquer, e la ministra de l'Ensenhament superior e de la recèrca, Frédérique Vidal, an rendut omenatge a « una femna exigenta e determinada qui a consacrat sa vida al servici de l'Estat ».

Objectiu gahat tà La Passem

Dimenge passat a 14 òras que s'acabè a Pau, barri dens un barri deu Hedàs tot nau, la purmèra edicion de la corruda tà la transmission de la lenga, La Passem.

Que's podó aisidament seguir las diversas estapas suus hialats sociaus. A cada estanc e relais, videos e fòtografias qu'èran postadas peus internautas. Ua escaduda vertadèra puish a que l'associacion organizatora Ligams e venó mei deus 400 quilomètres qu'an perpausat. Causa qui non s'èra quitament pas debanada en çò deus nostes amics bascos e bretons dens las purmèras edicions de las lors corrudas respectivas tà la lenga. Mei de 40 000 euros qu'estón collectats tad aquera purmèra edicion. Aquera soma que servirà a la realizacion de projèctes tà la lenga occitana.

passem2

Milerats de personas qu'assistín a l'arribada per sarròts deus corredors. Julien B. que participè a La Passem peu plaser : entervista

Au demiei deus corredors, monde deu País-Basco e de Bretanha qu'an l'acostuma de córrer en sostien a la lor lenga, que vienón en solidaritat participar a La Passem. Qu'ei lo cas de Fabienne Lavigne, acostumada de la Renadeg en Bretanha : entervista

Taulèrs de la maison d'edicion Per Noste, de la maison de las associacions bearnesas l'Ostau Bearnés, atau com taulèrs dab de qué minjar, qu'èran sus plaça.

Qu'estó lo Jan de Nadau, lo convidat especiau qui recebó lo testimòni dens lo quau s'estujava lo messatge purmèr de La Passem. Lo cantaire que'u lejó davant milierat de personas qui l'escotèn en badant : « Qu'avem las cartas en man, a nosautes de ns'i har. […] n'i a pas que los capborruders qui se sauveràn ».

jandenadau passem

Jean-Jacques Lasserre, president deu Conselh departamentau deus Pirenèus-Atlantics que partatgè lo son bonaür de véder aqueth estrambòrd a l'entorn de la soa lenga mairau (originari de Bidaishe). François Bayrou, maire de Pau que's regaudí tanben de l'eveniment e qu'ensagè de motivar los benevòles de l'associacion Ligams a tornar har la corruda cada annada.

François Bayrou entervista, per Ràdio País François Bayrou entervista, per Ràdio País

passem5

IMG 4186

La presidenta de l'Ofici Public de la Lenga Occitana, Charline Claveau-Abbadie, que felicitè los organizators de la corruda qui's debanè « shens nat trebuc » : « Qu'estó ua escaduda au delà d'aquesta corruda, un cèrt nombre d'acamps que's debanèn dens totas las comunas. Qu'amuishè aus abitants e aus elegits l'importància de la lenga occitana. Que permeterà au monde de's questionar sus la lor relacion a la lenga e a la cultura, e a la manièra de se l'arrecaptar ».

Que podetz tornar escotar/véder los discors a l'arribada ací.

La dusau edicion de La Passem qu'ei programada tà 2020 en Bearn e Baish-Ador.

Inf.: http://lapassem.com/fr/accueil/
Fòto : 1èra, los corredors de La Passem a Lis lo 26 de mai ©RP, la tres autas a l'arribada de La Passem au barri deu Hedàs ©LS

Una lista, pas una tièra

Fòrça occitanistas emplegan tièra per lista. Lo sens es diferent. Lista : seguida de noms de causas o personas, la lista dels sòcis, dels libres de la bibliotècaTièra : fila de causas o personas, la tièra de socas, de soldats. Dempuèi 1970, de 42 diccionaris o glossaris consultats, 19 donan a tòrt tièra e lista coma sinonimes. Pas un sol dels 36 de l’Edat Mejana compresa fins a 1970. Dempuèi 1970, los occitanistas novèls an pas tant una practica de l’occitan dels parents e d’un environament social qu’una coneissança relativa e accessòria de la lenga dels papetas, e la militància se justifica soleta, pas per practica de la lenga ni estudi.

Per compensacion venguèt l’enveja de diferenciar l’occitan del francés per de mots mai alunhats. D’aquí lo refús de lista e son remplaçament erronèu per tièra (Cassinhac contribuiguèt fòrça a espandir l’error). TOTAS las lengas neolatinas an de mots corrents semblants a lista. Lo cal emplegar en occitan e tornar a tièra son sens de fila. Lo francés se pòt desnaturar, risca pas res. L’occitan non.

Sèrgi Granièr

Lèva la camba !

Direm pas jamai pro coma la lectura de Chatbèrt es ensenharèla… Senhala d’unes mots compausats que nòstra lenga ne fa un usatge pro frequent. Aital los mots compausats amb camba que s’aplican non pas al mot sol mas a la persona. Un òme cambacort es qualqu’un que’s cort de cambas e avèm donc tanben una femna cambacorta e al plural d’òmes cambacorts o de femnas cambacortas sens cap de -s- al mot camba de segur. Lo Chatbèrt balha tanben cambalong, cambatòrt, cambafòrt, cambafin… e la lista es pas exaustiva ! Son pas los sols que s’aplican a las gents ; nos balha a titre d’exemples : capgròs, còlprim, cilhabarrat, cappelat (lo qu’es cauv), barbablanc, bocapudent, etc. Las bèstias tanben son concernidas e avèm de coalongs e de cuolblancs, de bècgròsses e de barbarosses… E cita Jansemin : « Tot urós de venir pèlblanc / Dins lo país que m’a vista nàisser. » e Besson : « La domaisela morreponchuda » o Perbòsc amb sas « gents entenèrcs, vistecorts »… Doblidetz pas aquela faiçon de dire quand vos exprimetz...

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

Andriu de Gavaudan

Coneguda causa sia que...

Lo subjontiu es pas totjorn seguit d’ua conjoncion o alavetz es facultativa. Per exprimir un desir o un vòt (sens optatiu) amb lo subjontiu present o imperfach : Baste que plòga ! — Baste lo veja lèu !— Baste que i foguèsse anat ! — Baste i se metèsse fuòc !

Amb lo vèrb al present del subjontiu, avèm las expressions que fan referéncia a Dieu : A Dieu siatz ! — Dieu vos benesisca ! Sens doblidar los damnes : Dieu me damne ! | Me damne ! — Lo fuòc me crème ! — Lo tròn te cure ! Aquela construccion es causa correnta en cò dels bons autors. Present del subjontiu. – Tot ane per escudèlas ! (Godolin) — En bona ora venga [la mòrt] ! (A. Paris) — Los que se senton mal, se garden las vapors ! (R. Lafont) — Vos aprofèite ! (Cantalausa) Acabarem per la formula administrativa de l’Edat mejana : Coneguda causa sia que… Imperfach del subjontiu. – Diguèsses la vertat ! — Ne vegèssem totjorn autant !

Fonts : Chatbèrt (Ramon). Questions de lenga (1983). Romieu & Bianchi. Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu (2005). Loís Alibèrt Gramatica occitana.

 

Andriu de Gavaudan

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+