Uei : 19/09/2017
Literatura

Literatura (6)

« Esclarmonda de Perelha », un roman istoric d'una grand sensibilitat

 

Raimonda Tricoire es segurament una autora de descobrir. Personalament la coneissiái de nom, mas d’ela aviái pas encara legit res. Quin pecat d’aver esperat tant de temps sens ensajar de trevar son imaginari ! Un imaginari plan enrasigat en tèrra comtadina de Foix. Sabiái l’autora occitanista. D’alhors, d’aprèp la lectura que veni de far del seu roman « Esclarmonda de Perelha, martira catara », es evident que Raimonda Tricoire èra una occitanista afogada. Los qu’an legit lo libre e los qu’acabaràn per lo legir un jorn, se son onèstes - çò de qué soi solide - me poiràn pas contradira. Emai s’a fòrça escrich en francés, Raimonda Tricoire a tanben escrich qualques obretas en lenga nòstra. A fach l’esfòrç d’escriure en occitan, çò que pròva plan son engatjament per l’illustracion de la cultura. L’escrivana foisenca aviá l’anma patriotica.

« Na lonja lonja viá » o aver 20 ans dins las trencadas

Sebastian Berry es un escrivan estranh, probablament tan embalausissent coma son país d’Irlanda. Sas òbras son d’una granda densitat. Son sovent inspiradas per son pròpri roman familial. Va cercar e cavar dins la memòria e los secrets de familha. Mas l’autor es un vertadièr patriòta irlandés. Son inspiracion la va tanben posar dins l’istòria e los paisatges de son país. Es un grand e vertadièr escrivan enrasigat. Çò que ne fa son fachin e son universalitat. Sens èsser un especialista de la Bèlas Letras nimai un miraclon en enologia, me pòt arribar, qualques còps, de comparar la literatura al vin. D’unas òbras, mai que mai los romans, pòdon èsser espessas jos la lenga e d’autras pus clarinelas. N’i a que rajan lo solelh, leugièras coma un vinòt vengut en Occitània ; mentre que d’autras son mai pesugas, faissudas coma un vin cargat de tèrra fòrta. Al sègle XIXen èra de mòda d’escriure cargat. Semblariá que Sebastian Barry siá estat influenciat per aquel biais d’escriure. Un biais d’enfaciar la frasa, amb de subordonadas, aquí ne vòls, aquí n’as. Es una opcion que se vòl classica per referéncia als sègles passats. Es un mejan d’expression que sembla convenir a Sebastian Barry. Per ma part auriái presat una escritura mai cristallina, mas lo sicut narratiu causit per l’autor s’i seriá pas pretat. A i soscar plan, l’autor irlandés a fach correspondre temporada de narracion amb estil escriptural. Emai dins una òbra tras que sorna coma aquesta, Sebastian Barry a l’engèni de s’impausar una descripcion menimosa dels paisatges. Dins las peregrinacions involontàrias e plombadas de son personatge principal, se sap arrestar sus un detalh. Sap descriure l’infèrn d’un monde en guèrra. Malgrat lo canon tronèsse de totas parts, al mièg d’un patiment insostenible, percevem la beutat dels camps cultivats e dels bòsques que son provisiorament passats per malhas. Entre doas canonadas los aucèls troban la fòrça per cantar mentre, qu’a la sason, las amoras amaduran suls romencs de las qualques randuras que son pas encara estadas lauradas per la mitralha. Lo personatge central d’aqueste roman, Willie Dunne, es un dròlle sensible. Talament qu’a d’unes moments pòt paréisser per ninòi.

Un gojat que partís a la guèrra en s’imaginant que la guèrra es pas qu’una aventura coma las autras. Aquò me fa pensar que n’i a que partisson a l’aventura de la guèrra per aver pas a partir a l’aventura de l’amor. Lo jove irlandés, coma totes los jovents del monde - lo tèma es universal -, abans d’i èsser confrontat per a de bon, crei e pren la guèrra per un jòc. Quand comença d’i metre los pès, se maina lèu que son figas d’una autra desca. En aquestas temporadas del centenari de l’afrós chaple de 1914-1918, me sembla judiciós d’aver revirat e publicat aquel roman de Sebastian Barry. Es d’ont mai oportun que fins ara se coneissiá pas, o gaire, la vision irlandesa del conflicte. Quitament se se tracha aicí d’un roman, ne demòra pas mens que l’autor a segurament apevat sa narracion sus de testimoniatges o/e de documents fisables. L’obratge es d’ont mai emocionalament cargat qu’a l’epòca d’unes Irlandeses se batèron sul continent dins las armadas de l’empèri britanic, mentre qu’en Irlanda la lucha de liberacion nacionala èra a se debanar (Pascas sangnosas de 1916). Aquelas tensions politicas avián, plan solide, de consequéncias sul moral dels soldats levats en Irlanda. Son causas que tranpareisson dins lo roman, siá clarament a d’unes moments, siá en filigrana a d’autres. Dins aquesta òbra, l’autor retracha las misèrias de la guèrra, l’inumanitat e la barbaria de la guèrra. O fa tocant a sos aspèctes materials, mas subretot morals. La guèrra assalvatgís l’èsser uman, lo fa regressar fins a un estat primitiu, bestial. La sexualitat del guerrièr es redusida a l’estricte assoviment d’un besonh natural dins lo cal la patenària compta pas per res : « Quò era malaisat per sa testa d’aimar e de se pensar d-a l’avenidor quante podiá pus sentir sos pès ». Dins aqueste roman i a de passatges punhents sul l’avaliment dels sentiments umans. Atal l’autor nos significa que l’infèrn de la guèrra es gaireben la mòrt de tot. Es un pauc la mòrt abans la mòrt. Cada subrevivent sap qu’es un sursitari. Atanben lo pelut de las trencadas, que siá irlandés, francés, anglés o alemand, quand ven pas completament fòl, es pasmens incapable d’investir sentimentalament. N’arriba a aver un encefalograma emocional planièr. Sa convalescéncia serà longa. Urosament la pulsion de vida torna, a passas, prene lo dessús. Las nafraduras assanissan pauc o pro, segon lor pregondor.

E tanplan, sul fems de la guèrra, qualques generacions enlà, pòt butar una flor resplendenta de literatura. Sebastian Barry es aquí per ne portar la pròva. Seriá benlèu tròp long de ne parlar e coneissi pas pro la biografia de l'autor, mas per aqueste libre se poriá parlar de memòria transgeneracionala e quitament de « roman familial ».
Demest la negror de la guèrra qualques còps se pòt escàser un miracle, coma per exemple lo de poder prene un banh caudet dins una banhadora vertadièra al moment ont los soldats o esperavan lo mens. D'aquel fach, probablament collectat, l'autor ne fa sa mèl : « L'aiga lo tocava coma una maire, apasimava sos braces e sas chambas, rialava lo torn de sas naturas coma la lonja chabeladura d'una amanta ». Dins la narracion de Sebastian Barry la poesia es pas jamai plan luènh.
« 'Na lonja lonja viá » es un libre d'una grand umanitat, ont l'autor es anat cercar sos mots e sas frasas al mai pregond de sos sentits. Se tracha d'un roman poderós dins lo qual l'autor recorís sovent a la simbolica. A long long way ; 'Na lonja lonja viá en occitan, es un roman espés que fa 290 paginas. Sa revirada es de Joan-Pèire Lacomba. La transmudason d'una lenga a una autra es una curiosa alquimia. Solide que per aquesta revirada Joan-Pèire Lacomba volguèt crear una lenga literària que pegue al pus prèp a l'originala. Emai i capitèt remirablament plan. Pasmens, semblariá que lo reviraire aja causit de s'enfonsar dins las prigondors d'una dialectalizacion plan quichada, quand es pas de se negar dins los abisses engerdables d'una josdialectalizacion castratritz. Soi pas solide que l'eqüacion : « far mai josdialectal per far mai literari », siá la bona. Mas, coma cadun sap, tot aquò es pas qu'una question de sensibilitat…

Inf. : « Na lonja lonha viá » de Sebastian Berry. Edicions « Letras d’Òc ». Acabat d’imprimir pel primièr trimèstre de 2017 — 290 paginas.

Sèrgi Viaule

Las edicions Letras d'Òc al Salon del Libre de Banhèras de Bigòrra (65)

Las edicions Letras d'Òc - Camins seràn presentas al Salon del Libre de Banhèras de Bigòrra (65) dissabte 30 de setembre, de 10 o a 19 o, e dimenge 1ièr d'octobre de 10 o fins a 18 oras.

Sortida recenta : « 'Na lonja, lonha viá » de Sebastian Barry, Willie Dunne, jove soldat irlandés, que viu dins las orrors de la guèrra de 14-18 sus la tèrra de las Flandres, es un eròi innocent d'aquel roman istoric de Sebastian Barry. Al mièg dels combats e del carnatge, Willie descobrís la complexitat de l'aventura umana (296 paginas — Prètz : 25 €, traduch de l'anglés en occitan per J.P. Lacombe)

Sèrgi Viaule faguèt la critica literària d'aquel libre dins La Setmana n° 1083. La podètz retrobar aicí. 

Inf. : www.salondulivre-pyreneen.fr — Site : www.letrasdoc.org — Mèl : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Lo Jaume Chauvin es mòrt

Lo Jaume Chauvin es mòrt. Lo país de Combralha es en dòu, en grand dòu negre. Mas lo monde de Combralha zo saben pas. Saben pas jamai quand lor 'rieba lo dòu, quand son en dòu, que dòu deurian portar. Zo saugueren pas mai quand moriguet Granier.
Son dòu, lo porteren pas 'laidonc. Portatz dòu, monde de Combralha, portatz planh, grumilha, grand tristum, monde de Lemosin, d'Auvernha, chantatz grand planh, monde d'Occitania, un poeta es mòrt.

Portatz planh, chantatz planh, jugatz regrest a charamela, planh de fuec mai de sang, 'près 'quò silenci. Au país de Combralha, lo Jaume Chauvin, poeta-pastor, es mòrt. Portet sa joia mai sa crotz, siguet de crana presencia au monde, activa, militanta, revolucionaria, siguet d'esperitalitat prunda, nuirida de tot çò que l'umanitat, d'aqui lai, pòrta d'eime. Que n'autres, dau mens, li gardessam memòria.

Adiu, mon Jaumeton, coma te disias amistosament dins tas letras. Jaumeton, quasi saumeton, saumeton asinon de Diu, asinon pòrta Diu. Adiu mon Jaume, que tas cendres, coma un fum d'estialas, n-anessan pòuvera au chamin de sent Jaume.

 

Jan dau Melhau

 

 

Inf. : Dau Jaume Chauvin se poden trobar a Las Edicions dau chamin de sent Jaume :

RETRACHS QUE RACONTES, 'na vintena de textes corts que parlen mas de l'essenciau en nos campar dau monde de Combralha, son monde, sovent de familha. L-i chercharetz pas la riseia, que la trobariatz pas - l'umor si ! -, la vita l-i es aspra, negra, violenta, mas la lenga de prumiera borra, l'estil de mestresa crana : aitau dau sorne nais la lutz.
Prètz 12 euròs, pòrt compres.

CHANTS D'ORFEU. Jaume Chauvin, dins son òbra convida tanbe Narcissi mai lo quite Adonis, mas lo convida tots au país de Combralha, ente es la serp d'Euridicia, la font de Narcissi, lo singlar d'Adonis. E lo grand buòu dau sacrifici pais los prats en flors de las tapissarias d'Aubusson. Orfeu, biais de Criste davant ora, un Criste violonaire que minja pas de charn au país que ne'n viu, de braiaud a maselier. Jaume Chauvin lo fai viure en Combralha coma Bruegel, lo vertadier, en Flandra o Dürer en Franconia. Aitau vesin, lo mite se reviscola, lo mite es viu, es d'aüei, es nòstre. E los imatges dau Jan-Marc Simeonin 'chaben de lo nos rendre pròpche.
Prètz 15 euròs, pòrt compres.

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls. Prepausa cada mes doas istòrias, de jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr en rapòrt amb un dels dos 

+