Uei : 19/06/2018

Pas pus de prioritat de l'occitan en Aran

Segon lo Tribunal Constitucional espanhòl, l'aranés pòt pas èsser lenga d'usatge preferencial per las administracions dins lo país de cap de Garona.

Lo Tribunal Constitucional a anullats los articles de la Lei de l'Occitan que declaran la lenga nòstra preferenciala en Aran. Segon lo naut tribunal espanhòl, l'aranés pòt pas èsser lenga d'usatge preferencial per las administracions dins lo país de cap de Garona : « La cooficialitat se deu sometre a un patron d'equilibri o egalitat entre las lengas, de sòrta qu'en cap de cas se deu autrejar prevaléncia o preponderància d'una lenga sus una autra ». Dins aquel sens, lo tribunal considèra que l'« encoratjament e la promocion » de l'occitan « an de limits », e per aquela rason se pòt pas priorizar la lenga. La senténcia, publicada lo 12 de febrièr passat, seguís un apèl que lo faguèt lo govèrn de l'estat espanhòl en 2012.

Pas de prioritat de la lenga

Los articles anullats son los qu'establisson que l'occitan es « la lenga d'usatge prioritari dins totas las institucions d'Aran, mai que mai al Conselh General d'Aran, dins l'administracion locala e los organismes que i son restacats, dins los mèdias publics, dins l'ensenhament e dins la toponimia -». Segon aqueles articles, caliá que l'occitan aranés foguèsse la lenga « prioritària » de la Generalitat e de l'administracion de l'estat espanhòl dins la Val, a totes los nivèls.

La Lei de l'Occitan

La nomenada « Lei de l'Occitan, Aranés en Aran » foguèt aprovada en 2010 mercés als vòtes de totes los partits franc del Partit Popular e de Ciutadans, que votèron contra perque la jutjavan anticonstitucionala. Après l'aprobacion, lo govèrn de l'Estat espanhòl, alavetz del Partit Socialista, considerèt que : « per çò que tòca las competéncias, e d'acòrdi amb l'article 3.1 de la Constitucion, lo castelhan es la lenga oficiala de l'estat e totes los espanhòls an lo dever de lo conéisser e lo drech de l'emplegar. Quant a las autras lengas d'Espanha, lo paragraf 2 ditz que seràn tanben oficialas dins lors Comunautats Autonòmas respectivas. Pasmens, la nòrma es contrària a la Constitucion pel fach de declarar lo caractèr prioritari de l'occitan aranés ». La lenga occitana es oficiala en Catalonha dempuèi 2006 gràcias a l'aprobacion del darrièr estatut d'autonomia. La Lei de l'Occitan, Aranés en Aran, aprovada al Parlament de Catalonha lo 22 de setembre de 2010, n'aplica l'oficialitat e ne determina lo caractèr prioritari en Aran. Mas aqueste usatge prioritari es ara cancelat pel Tribunal Constitucional espanhòl.

Reaccions

Unitat d'Aran, partit restacat al Partit Socialista, publiquèt un comunicat que criticava la decision del Tribunal Constitucional. Mas sul pic, lo Sindic d'Aran, Carlos Barrera, remembrèt « qu'en aquera epòca eth Govèrn ère Socialista (PSÒE) e presidit peth Sr. Jose Luis Rodriguez Zapatero ». En mai d'aquò, Barrera afirmava qu'èra « sorprenent » que la senténcia arribèsse « set ans dempús e en miei dera crisi politica, govèrn der estat damb era Generalitat de Catalonha ». Barrera tanben se ditz decebut pel fach « qu'un govèrn d'un estat coma Espanha, ric en cultures e lengües, penalize ua lengua minoritària coma era nòsta argumentant que cau garantir per egau er usatge deth castelhan. En tot obviar era realitat qu'en aguesti moments er usatge sociau der aranés ei ath torn deth 30 % e qu'eth castelhan ei era lengua de parla majoritària en Aran ». Quant a el, lo president de la Generalitat en exili, Carles Puigdemont, publiquèt un messatge sus Twitter en occitan: « Era varietat lingüistica, etnica, familiau, ideologica e religiosa ei era nòsta riquesa. En Catalonha estimam e defensam es realitats nacionaus com er aranés e era Val d'Aran. Aguesta vision ei era que vòlen esbauçar, amassa damb eth país e era lengua ».

L'occitan a l'escòla es tanben menaçat

Just après que lo Tribunal Constitucional aguèt aprovada aquela senténcia, lo govèrn espanhòl lancèt una ataca de mai contra la nòstra lenga, ara tocant l'educacion dins las escòlas aranesas. Dins lo modèl escolar de Catalonha e Aran, las lengas veïcularas son respectivament lo catalan e l'occitan. Mas lo govèrn espanhòl, que contraròtla lo govèrn de la Generalitat amb l'aplicacion de l'article 155 de la Constitucion, vòl ara que los formularis d'inscripcion de las escòlas de Catalonha e d'Aran comprengan l'opcion que l'espanhòl siá lenga veïculara. L'anóncia d'aquela mesura descadenèt l'indignacion de la societat e la protèsta dels collectius d'ensenhaires. Dins aquel sens, lo sindicat majoritari dels ensenhaires, que representa lo 70 % del collectiu, e las associacions de parents d'escolans an mostrat lor refús total d'aquela mesura. Quant al collectiu Somescola, qu'amassa una cinquantena d'associacions, avertís que de separar los escolans segon la lenga causida pels parents es un « perilh » per la coesion sociala, e defend lo modèl actual que garentís l'egalitat d'oportunitats e assegura la coneissença de las lengas del país e tanben del castelhan. En mai d'aquò, Somescola saluda e revendica l'esfòrç enòrme que l'a fach lo sistèma educatiu catalan e aranés per integrar los enfants arribats del Mond entièr. Ansin, Plataforma per la Lenga alèrta que lo govèrn espanhòl a per tòca la division dins las salas de classa segon la lenga causida pels parents. L'ONG del catalan crei que se l'espanhòl venguèsse la lenga veïculara de l'escòla catalana e de l'aranesa « se trencariá un consens de mai de tres decennis, largament garentit pels agents educatius e socials, que lo catalan [e l'occitan en Aran] a agit coma lenga comuna dins l'escòla e a permés que la lenga foguèsse un esplech de coesion sociala ». Segon lo president de Plataforma per la Lenga, Òscar Escuder, « s'agís d'una irresponsabla volontat d'atubar un incendi social ». Dins aquel sens a quitament precisat que « çò que cèrcan es de recuperar aquela vièlha invencion d'espanholizar los escolans catalans en aprofechant la suspension de la democracia e de nòstras institucions qu'eles meteisses an aviada amb lo còp d'estat jos la forma de l'article 155 ».

Ferriòl Macip

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+