Uei : 21/07/2018

Cronica VISCA LA LENGA LOCALA — L'alemand en Belgica

La comunautat germanofòna se situa dins l’èst de Belgica, en Region valona e mai precisament en Província de Lèuge. La Constitucion bèlga autoriza la comunautat a obténer l’exercici de competéncias regionalas per las reglar ela meteissa (l’emplec, los monuments e sites del patrimòni). Gavin Porter nos esclaira sus la situacion dels germanofònes de Belgica.

L’alemand es la lenga mairala de 77 000 Bèlgas qu’abitan la Belgica de l’ouèst dins un pichon parçan qu’es limitròf a Belgica, Païses Basses e Alemanha al nòrd, a Alemanha a l’èst e a Luxemborg al sud. La region cobrent 854 km2 es dins la província Lüttich de la region valona. Lo parçan se ditz « Ostbelgien », un mot alemand qu’es emplegat dins las autras regions de Belgica. Es pas revirat en francés o flamenc. Ostbelgien a son pròpri Parlament - Der Parlament Der Deutschsprächigen Gemeinschaft (Lo Parlament de La Comunautat Parlant Alemand) – qu’a fòrça autonomia. Es responsable de l’educacion e formacion, de la politica del comèrci, de la cultura, santat, familha e seguretat sociala. Tanben contraròtla lo finançament dels departaments. A gaireben lo meteis estatut que los dos Parlaments de la Comunautat Flamenca e de la Comunautat Valona. Eupen es lo sèti del Parlament e i a vinte- cinc membres que son elegits totes los cinc ans.

L’istòria d’Ostbelgien

Lo Congrès de Viana decidiguèt, en 1815 qu’Ostbelgien devriá devenir una partida de Prussia. A l’unificacion d’Alemanha en 1871 Ostbelgien venguèt una partida del Reialme Alemand (Deutscher Kaiserreichs). Belgien anexèt Ostbelgien de l’Alemanha en 1920 pel Tractat de Versalha concluent la Primièra Guèrra mondiala. Negociacions entre Alemanha e Belgica de 1925 a 1929 per consentir lo transferiment d’Ostbelgien a Alemanha an pas capitat pr’amor l’oposicion feròça de França. Aprèp l’ocupacion alemanda de Belgica pendent la Segonda Guèrra mondiala, Alemanha anexèt Ostbelgien lo 18 mai 1940. 8 800 òmes èran forçats de servir dins l’armada alemanda. La Conferéncia de Potsdam decidiguèt, qu’Alemanha devriá aver lo territòri de 1937, ço que voliá dire, qu’Ostbelgien venguèt encora bèlga en 1945. Un programa oficial de denazificacion arribèt e de ciutadans perdèron lors drets civics. Lo jorn de la Comunautat es 15 novembre, quand se celèbra « La Fèsta dels Reis » - un jorn de fèsta. Fòrça concèrts an lòc. En 2017, i avián una presentacion de « Las espròvas dels soldats de la Primièra Guèrra mondiala », un dialòg ambe lo President de la Comission Europenca, Jean- Claude Junker, de jòcs esportius e de vidèas de competicions esportivas.

Lo prèmi del Parlament per una òbra editada

Totes los ans dempuèi 1976 lo Parlament decernís un prèmi per una òbra editada dins la region. I a fòrça subjèctes possibles ; la literatura, biografia, arquitectura, art, istòria de la region, lei, economia, estudis umanistas, afars comercials e l’estudi de las lengas. L’òbra deu aver un tèma que tracta de la comunautat parlant alemand. La literatura es una excepcion ont la condicion es que l’autor es bèlga o abita Belgica. Las òbras devon èstre escrichas en alemand mas, se s’agís de la politica, pòdon èstre en francés, flamand o anglés. En 2017, Fréderic Bouhon, Christopher Neissen e Min Reuchamps ganhèron lo prèmi per la politica. Lor òbra en francés « La Comunautat Germanofona Aprèp La Seisena Reforma De L’Estat –, Estat dels Lòcs, Debats e Perspectivas » descriu l’avenidor de la comunautat. Per la planificacion regionala Nathalie Bodarwé, Heinz Winters e Jeergen Verbeek ganhèron lo prèmi per un estudi del païsatge e de la cartografia de las comunautats Amel, Bütgenbach, Burg- Reuland e Saint Vith. L’òbra explica l’influéncia del païsatge e de l’istòria d’aqueles parçans sus lor desenvolopament. Malurosament cap de prèmi foguèt pas balhat pels contes. En 2013 Franz Josef Heinen e Edie Kremer ganhèron lo prèmi ambe lor libre « Lo Parlar De Totes Los Jorns En Ostbelgica ». La radio BRF diguèt : « Tot lo mond sap que dins Ostbelgica se parla un alemand diferent. Heinen e Kremer an culhit de nombrosas expressions e las an editadas dins un libre. Aquel libre es comol de mots e locucions idiomaticas que s’entendon cada jorn dins la comunautat, ont se parla alemand. » Tres dialèctes se parlan ; Niederfränkischen, Ripuarischen e Moselfränkischen.

Lo ròtle del sol jornal en alemand

Grenz Echo (L’Ecò de la Frontièra) es lo sol jornal en alemand editat en Belgica. Heinz Warny, l’ancian cap redactor del jornal, descriguèt son ròtle en aquestas paraulas : « Perqué “ Grenz Echo ” es lo sol jornal en alemand de Belgica, nos cal raportar totes los eveniments politics e cal tractar totes los partits del Parlament parièrament. Clarament editam pas cada mot que los politicians dison. Cal distinguir ço qu’es important e ço que l’es pas. Ensajam d’èstre objectius mas d’autras personas an una idèia diferenta de l’objectivitat. » « Las informacions al subjècte de la Belgica s’editan en francés o en flamenc. Doncas devèm revirar aquelas informacions e cal confirmar ço que las informacions vòlon dire. De còps que i a una revirada literala es enganaira. Lo ròtle del jornal es de tractar las questions e los problèmas de la vida vidanta qu’interèssan la comunautat parlant alemand. Lo jornal encoratja l’adopcion de las initiativas per resòlvre aqueles problèmas. » En Ostbelgien, los mainatges aprenon lors leçons en alemand. Tanben los foncionaris trabalhan en emplegant l’alemand e los jutjaments dels cors son esprimits en alemand. Se vei que la lenga alemanda va plan aicí.

Gavin Porter

Fòto : Lo sèti del govèrn de la comunautat germanofòna a Eupen. (Jedadesign)

La Setmana

  • L'edicion papèr
  • L'edicion 100 % Numerica

Descobrir las auhèrtas

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Capture decran 2017 11 28 a 11.48.12

Papagai

Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr 

+