AUJOURD'HUI : 21/11/2018
Littérature

Littérature (5)

Los istantanèus de viatge de S. Labatut per Sèrgi Viaule

Dins lo cortal de la cultura occitana, lo plastician-autor Sèrgi Labatut es un artista singular. Es un òme acostumat a caminar en defòra dels sendarèls caucats. Sa produccion a -e es- totjorn quicòm d’inesperat. Los qu’an legit sos primièrs libres e qu’an vistalhat sas darrièras expausicions, sabon çò que n’es. Lo creator es de longa en cèrca de colors novèlas, de sonoritats experimentalas e de frasas enigmaticas. A la debuta, aquò pòt susprene, emai qualques còps desconcertar bravament. Per dintrar dins lo monde segon Sèrgi Labatut s’i cal prene a mai d’un còp. Las pòrtas que nos prepausa, que nos alanda, son nombrosas. Tanplan n’i pòt aver qualqu’unas en falsa vista. Amb aquel artista cal estudiar menimosament caduna de sas proposicions. Lo títol del seu darrièr libre paregut dins la colleccion « Atots », es d’una sobrietat asinala : « Cronicas de viatge ». Se tracha d’instantanèus, coma de beleges de remembres que nos son aicí restituits. Siá per çò que l’autor los aviá notats sus de casernets de viatge, siá per çò que, a travèrs las annadas apertieradas, li son demorats dins un canton de la mementa. Aquò balha un plan polit exercici d’escritura e lo prosator s’i fa amb la sensibilitat que li coneissèm. Sèrgi Labatut a lo don de la sintèsi. A, almens, lo biais de servar d’un viatge çò que li sembla d’essencial (tot sapient la subjectivitat d’aquel vocable). La gaug e lo plaser del legeire venon del fach qu’aquelas « sobras » o « subrevivéncias » de viatge lo susprenon, sovent a cada pagina. Es tanben singular lo ton sul qual son escalcits aqueles rebembres. L’autor a pres fòrça distància amb los eveniments relatats. Mai qu’aquò ! A d’unes moments sembla desabusat. Gaireben desencantat per aquelas escorregudas, totas professionalas. Non pas que se trachèsse d’amarum, que se trapa pas ges de nostalgia dins aquestes racontes de viatge, mas s’i tròbi quicòm que semblariá a de destacament. Se diriá d’aquelas temporadas brevament racontadas son estadas viscudas sens pregonda implicacion individuala. Coma se lo narrator èra pas estat del viatge. Coma se l’autor aviá seguit lo viatjaire sens que siá el. Coma s’aviá seguit las peregrinacions de qualqu’un mai. Es aquel descalatge que fa lo fachin dels tèxtes. Se pòdon atal destriar tres nivèls de lectura e de vida : lo viatjaire que viatja, l’escrivan que seguís a distància lo viatjaire e lo legeire que seguís -el tanben a distància- l’escrivan. Es un pauc la sentida qu’aguèri al moment de la legida. Aquò’s lo primièr còp qu’agafi una tala impression a seguir de racontes de viatges. Sèrgi Labatut es un famós intermediari, un passaire entre l’aièr e lo definitiu.

Lo trabalh d'istorian de la lingüistica occitana de J. Tomàs

Aprèp aver sostengut, en 2014, sa tèsi tocant a l’istòria de la lingüistica occitana dins sos rapòrts amb lo movement renaissentista, Joan Tomàs contunha son trabalh sul meteis sicut. Al nombre escar d’obratges paregut sul tèma, imagini que deu demorar fòrças causas de far dins lo domeni. D’efièch, aprèp la despartida de Robèrt Lafont, semblariá qu’aquesta disciplina scientifica manquèsse d’obrièrs. Se l’istòria de la literatura es estada e demòra bravament estudiada, per çò que tòca a l’istòria de la lingüistica, son figas d’una autra desca. Sola l’Associacion Internacionala d’Estudis Occitans sembla se climar sus aquela problematica. Cal reconéisser que lo domeni es tras que ponchut. Aqueste libre de Joan Tomàs es un pavat de gaireben quatre cents paginas. Mas son pas quatre centenats de paginas d’analisis de faches istorics tocant a la lingüistica. Son qualques correspondéncias, publicadas in extenso, de Juli Ronjat (1864-1925). Un òme plan pauc conegut del public non iniciat. Atanben, fòrça judiosament, lo libre se dobrís sus una biografia del personatge. Son elements biografics que daissan percebre una vida multipla, talament densa que Juli Ronjat sembla n’aver menadas mantunas a l’encòp. Demest las correspondéncias espepissadas per Joan Tomàs, se tròba la que Juli Ronjat aguèt amb lo « Mèstre de Malhana ». Aquel escambi epistolari, plan solide, pren bravament de plaça. A n’el sol, ocupa de quatre parts una del libre, çò que demòstra l’interès de Juli Ronjat per Frederic Mistral, mas subretot que lo felibre Ronjat foguèt un artesan afogat e actiu del felibritge. Entre maitas causas corregissiá los manescriches e las espròvas abans estampatge. Mas se trachava tanben de l’administracion de l’associacion. Aviá una capacitat de trabalh espectaclosa. D’efièch, malgrat aquela carga consequenta de militant - dins lo felibritge en particular e dins lo movement renaissentista en general - Juli Ronjat trobava encara léser de legir fòrça e de redigir un molon de nòtas de lecturas per un nombre considerable de revistas. Aquestas èran pas totas felibrencas. D’unas èran scientificas, quand èran pas de revistas consacradas al montanhisme. Solide que i auriá plan mai a dire a prepaus d’aquel òme que foguèt a l’encòp militant pacifista, lingüista, escrivan, esportiu de naut nivèl e tanben paire de familha.

Lo punt de vista de Sèrgi Javaloyès — Tornar sus « Arantxa »

Quan arribèi a la ciutat universitària dita « Cité-U » deus gojats de Pau a l’abòr de 1971, nada auto suu parking. Vacas que peishèn a quauques pams, enter vielhs cassos. Los estudiants qu’èran pauc nombrós, la màger part arribada de las campanhas bearnesas e deu bascoat. Au cap de quauques dias d’iniciacion desestruga, que trebuquèi lo men vesin, un Beñat E., de Baigori. Non sei pas perqué que ns’amistosèm mes que m’invitè a participar a las reünions organizadas peu larèr basco de la Ciutat-U. Que’m cau díser que non coneishí pas arren a la problematica basca, tirat las informacions qui’ns balhavan, de clar en clar, la television francesa, contarotlada peu poder gaullista (O.R.T.F). De segur, qu’aví entenut a parlar ací, enlà, de la revendicacion independentista. Au larèr, Beñat e los sons amics que m’ensenhèn la luta d’E.T.A. de l’auta part deu calhau contra lo centralisme òrra de Franco. En deceme 1973, l’atemptat contra Carrero Blanco per un comando d’E.T.A. qu’estó lo parat d’ua beròja timpona dab los mes navèths companhs. Los Bascos que vadón los mens eròis. Franco que’s moriva e l’espèr de véder la luta d’Euskadi enfin abastar que vadó mei anar mei gran. Fin finala, la democracia espanhòla que s’installè dab lo vòte de la Constitucion de 1978 qui dava un estatut d’autonomia a Euskadi. Totun, lo temps que corrè e los atemptats de E.T.A. non deishavan de segotir l’actualitat. Ailàs, après l’atemptat dit de l’Hipercor de Barcelona de junh de 1987, que comencèi de denonciar la holia murtrèra de « la banda »... Perqué e’vs disi tot aquò ? Per’mor d’aver tornat léger la dusau version d’Arantxa d’Eric Gonzales. Un libe màger dens la pròsa gascona per’mor de parlar d’un subjècte navèth, hòra de noste, e sustot dab aqueth estile e aquera lenga plomada en medish temps nerviosa, joena, que diserí « ròck ». Eric Gonzales qu’avè dejà honhat la literatura occitana dab lo son cap d’òbra L’Òrra istuèra deu hilh de Gelòs, prèmi Joan Bodon 1997 qui s’ameritaré un navèth espiar, mes com ac ditz eth medish dens lo son blòg « diaperdia », la critica occitana que’s cara quan la volerem mei lenguda... Quan la prumèra edicion d’Arantxa espelí en 1999, las recensions qui pareishón non parlèn pas, que m’ac sembla, deu messatge pregon deu roman aqueste.

De novèlas, pas ges ordinàrias de JP Lacomba

D’unes d’aquestes tèxtes de Joan-Pèire Lacomba -emai benlèu totes- exploran las pregondors de l’anma umana. E quand aquestas anmas son lemosinas, va sens dire que nos passejam dins los abissis de l’insondable. L’imaginari de l’autor es capable de s’anar abeurar a las fòssas mai improbablas, aquò, plan solide, pel plaser del legeire. Coma creator, se balha pas cap de termièras. Atanben es testimòni de mantunas traucadas a travèrs la realitat. Entre maitas causas es mèstre dins l’art de manejar lo suspens. Sap susprene lo legeire al moment e a l’endrech ont s’i espèra lo mens. Las casudas d’unas de sas novèlas -es pas sistematic- pòdon èsser susprenentas e quitament espantantas. Es, a mon vejaire, dins la casuda que se tròba la quintesséncia de la novèla. D’unes tèxtes de Joan-Pèire Lacomba revertan los contes, que disi ? Son contes ! Son escriches dins l’intemporalitat deguda als contes. E, solide, lo meravelhós, l’embelinament apevan e acompanhan aqueles tèxtes que semblan nos arrivar non pas d’enluòc, mas… d’Endacòm mai. A longor de recuèlh, l’autor nos passeja dins lo mond misteriós dels aujòls retrobats per azard en plena laurada o de las salvatginas en cèrca de proximitat umana. Joan-Pèire Lacomba ensaja, dins sas metafòras, de far coabitar mantunes univèrs. Nos prepausa de los descobrir e de los explorar amb el. Entre maites tèxtes, d’unes se dirián de racontes totjorn entre vida e reire-vida, entre mòrt e reire-mòrt. Amb el, fasèm de longa d’anar-tornars dins d’espacis a las termièras imprecisas. Nos passajem dins d’encontradas ont la realitat es fosca e fugidissa ; aquí ont lo sòmi es improbable, benlèu perilhós. Amb aquel obratge, almens per qualqu’unas de sas pèças, sèm ben dins una literatura als contorns e a las embocaduras lemosins, amb tot çò qu’aquò enclaus de natural e de subrenatural, de clarescur e de logica potencialament extravaganta. Quand es pas dins los risques de la vida de cada jorn, Joan-Pèire Lacomba sembla anar quèrre sas inspiracions dins la(s) tradicion(s), al singular e al plural. N’i a gaire coma el per escalcir, e benlèu restituir, un ambient cargat d’emocions qualques còps ambivalentas. Sos tèxtes balhan sovent l’impression d’èsser estat escriches al clar de luna puslèu qu’a la raja del solelh. Emai de l’astre de fuòc es pas complètament absent d’aquestas novèlas ! Joan-Pèire Lacomba nos ofrís de tèxtes fòrts de simbolica occitana. Son cargats de rescontres inesperats. Avèm aquí una pròsa druda, plan alestida e d’un ritme sostengut.

La frasa i es jamai tròp longa e la pontuacion senada, çò que balha un agradiu envòl a la lectura. Quand ne vira recorrís als dialògues, pasmens sens d’abusar. Qualques novèlas van cercar pregond de referéncias istoricas que son totjorn d’eveniments que se van pèrdre dins las nivols leugièras dels tempses ont encara umans e bèstias se parlavan de l’agach ; ont bèstias e umans s’abeuravan a las meteissas fonts. D’epòcas lonhdanas ont las mascas guidavan l’umanitat suls camins de paratge e de felicitat (mas pas unicament !). Coma ja ditz, las novèlas que nos prepausa Joan-Pèire Lacomba son multiplas e desparièras. L’autor passa tanplan del registre del quasi exoterisme a lo del societal. D’autres tèxtes son inclassificables. Dins aqueste recuèlh, vertadièr ancolan de sentits, se i pòt quitament trobar una brèva novèla que qualificarai d’anticipacion. Coma qué, per caminar l’escrivan es ric de mai d’una camba. A seguir aqueles vistons dins la nuèit, anam d’estonadas en embalausidas. L’autor fa una lenga fòrça expressiva. Las expressions idiomaticas emplegadas se seguisson las unas e las autras. Son quitament benlèu pas totas sortidas de l’engèni popular que tanplan d’unas podrián èsser nascudas de l’inventivitat pròpria de Joan-Pèire Lacomba. Per possedir la lenga, rai ! l’autor la possedís, mas aquò basta pas per fargar una pròsa de tria. Cal tanben que l’escrivan ne sàpia jogar amb destric. Çò qu’es aquí lo cas. Per contra, un còp de mai, mèfi a l’iperdialectalizacion se volèm pas rebutar lo monde de legir ! Dins sos tèxtes, Joan- Pèire Lacomba emplega de mots talament iperlocalizats que trenta tres còps dins son libre es estat obligat de portar de nòtas de fons de pagina per los explicitar. Contunhi de pensar que se pòt far una tras que bona lenga, sintaxicament jucosa, coma la que nos prepausa Joan-Pèire Lacomba, sens aver a emplegar de mots iperlocalizats e ara desapareguts de la scèna sociala. Me sembla que se pòt facilitar la lectura cap a una melhora intercompreneson dialectala, sens apaurir la lenga. Aquò ditz, aquel libre de Joan-Pèire Lacomba nos empòrta sus de dralhas encantarèlas per un brave moment de lectura. Es un autor que de mai en mai compta per la literatura nòstra. Fa gaug de constatar que las Letras occitanas son de contunh a se renovelar. Se presatz la literatura, e la devètz presar per èsser arribats a legir aquesta presentacion fins aicí, vos cal crompar e legir Joan-Pèire Lacomba. Crompar e legir de libres occitans es lo melhor servici que podètz porgir a la lenga.

Inf. : « Daus vistons dins la nuech » de J-P Lacomba — Ed. Letras d’Òc (2015) — 182 p.

Sèrgi Viaule

Parution — « Ne voi pas anar tà l'escòla »

C'est la veille de la rentrée et Simon a une réponse préférée. Quand sa mère lui dit : « Tu vas aller à l'école », quand son père lui promet : « Tu vas apprendre l'alphabet », Simon prend un air affolé et crit : « Ça ne va pas non ? ». C'est le jour de la rentrée et Simon ne veut pas y aller. Mais, une fois sur place, après avoir un peu pleuré, il se rend compte qu'ils font énormément de choses extraordinaires à l'école. Alors, le soir, quand la maîtresse lui dit qu'il faut s'en aller, savez-vous ce qu'il lui répond ?

Inf. : « Ne voi pas anar tà l'escòla » de Stéphanie Blake — De 3 à 5 ans — Editions Per Noste — 13 €.

Subscribe to this RSS feed

La Setmana

  • L'édition papier
  • L'édition 100% Numérique

DÉCOUVRIR LES OFFRES

 

Plumalhon

Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e 

+

Papagai

Papagai est la revue occitane pour les tout-petits. Elle propose chaque mois des histoires, des jeux, une page de vocabulaire et un dossier en rapport avec l'une des deux histoires.

+