Lo setmanièr occitan

Portrait : Felip Martel, lo desmitificator !

Nascut dins la region parisenca, aquel cercaire en ensenhaire d'istòria a contribuit a formar de nombrosas generacions d'estudiants en occitan.

Non, Felip Martel nasquèt pas dins los Alps provençals, quitament se son parlar o daissa creire. Cal anar cercar del costat de la capitala francesa, dins la carrièra Vaugirard. Visquèt e cresquèt dins l'actuala Seine-Saint-Denis amb sa familha, del costat del Bourget. Pasmens, son paire, originari de la valada provençala d'Ubàia i menava tota la chorma cada estiu. Pro lèu, lo jove Felip sentiguèt aquela dobla identitat. « I a doas nostalgias que me venon, çò nos a dit, i a primièr lo son de la carreta del laitièr quand los alentorns de París èran encara pro rurals. Segur qu'après i a los remembres de la valada d'Ubàia ont i aviá de vida, çò que i a pas gaire uèi. Mas raices son doblas ».

Comencèt sa vida professionala d'ensenhaire dins lo segondari a Aulnay-sous-bois. Cap a la fin de las annadas setanta, foguèt alara contactat per de monde de l'universitat París VIII (Vincennes). I ensenhava lo professor que li faguèt passar l'espròva d'occitan al bac que li demandèt de lo remplaçar. D'aquel temps, l'universitat de París VIII èra una vertadièra Tor de Babel. I trabalhavan de Bretons, de Basques, de Berbèrs, de Catalans e quitament de Quechuas ! Tot aquel monde se recampèt en 1981 per crear lo departament « lengas oprimidas e minorizadas ». Felip Martel tardèt pas a i trobar sa plaça e a metre un pè dins l'ensenhament superior.

Un (quasi) retorn al país 
Es dins la decennia seguenta que poguèt enfin viure al país... O quasi. Felip trabalhava pel CNRS en ligason amb l'universitat Paul-Valéry (Montpelhièr III) ont fasiá los anar-tornar per trabalhar amb Robèrt Lafont (fondator de la seccion d'occitan e de la cadièra de socio-lingüistica sus plaça) e Felip Gardy. En 1993, amb la femna (professora ela tanben) poguèron obtenir lor mudason a Montpelhièr. Atal comencèt una carrièra de 22 ans consacrada a formar d'estudiants en occitan de totes atges (joves coma ancians) e de totas provenenças geograficas. D'aquel temps, lo public èra pro important. Èra abans la fòrta baissa de pòstes al CAPES en 2003 quand tombèt a quatre pòstes per an. Malgrat la baissa, lo public estudiantin a l'UPV a gardat aquel caractèr divèrs. « Èra pas un public prefabricat, çò pensa Martel, aquel public èra interessant pr'amor escambiava de causas. Los joves fasián escotar de musica occitana qu'èra pas totjorn del gost dels ancians. Los ancians ça que la, lor donavan la possibilitat d'ausir de monde (de mai en mai rars) qu'avián ausida la lenga a l'ostal (...) Lo contacte entre aquelas doas menas d'estudiants, sociologicament e demograficament diferents, es quicòm de fòrça positiu. Dispausan atal de quicòm mai que la lenga o la cultura del professor ».

Sortir de la mitologia
Martel comencèt coma simple cargat de cors puèi qu'agradava pas tròp al CNRS de veire de cercaires corregir de còpias en plaça de cercar. A rason de doas oras setmanièras, dispensèt un cors d'istòria de l'espaci occitan per estudiants de licéncia (licéncia 3 a l'ora d'ara). Que siá per l'istòria occitana o l'istòria tot cort, Felip Martel orientèt son trabalh dins una volontat de desmitificacion. Ja, quand faguèt son memòri de mestresa (Master 1) sus la civilizacion occitana al sègle XII, li calguèt oblidar lo costat romantic de la civilizacion del Paratge e de la Convivéncia per s'apercebre que s'agissiá d'una societat... normala ! Ni bona ni marrida mas fòrça viva. « Avèm un important trabalh a far sus l'agach a aver sus la nòstra Istòria, çò nos a explicat Felip Martel, i a pas una Istòria amb de grands principis e de grands sentiments, d'eròis, de victimas e tot aquò... I aviá una societat que foncionava amb sas mentalitats, sas estructuras, sos rapòrts amb las autras culturas a l'entorn, etc. Aquò permet de sortir de la mitologia ». S'agissiá alara de descriure quicòm de fòrça mai movedís, fòrça mai complicat mas qu'aviá un caractèr pròpri.

 Una succession dobèrta
Oficialament, Felip Martel es a la retirada dempuèi lo 31 d'agost. Pòrta ara lo títol de professor emerit e contunha de seguir las òbras lançadas amb d'estudiants abans aquela data. Daissa tanben la presidéncia de la Federacions dels Ensenhaires de Lenga e de Cultura d'Òc (FELCO) qu'assegurèt pendent vint ans. Coma pels autres sòcis del burèu, s'esforcèt de menar aquel trabalh en complement de las accions de terren. Son trabalh consistiguèt per l'essencial en un trabalh de « tecnician » per negociar amb los diferents collaborators dels ministres qu'a vist passar a la carrièra de Grenelle... en mai del trabalh de coordinacion amb los autres sòcis sul terren. L'empacharà pas de se « trobar solidari » de son successor o de sa successora. Publica tot juste un libre compilant totes sos articles universitaris sus la lenga dempuèi la debuta de sa carrièra, siá pendent las annadas setanta (« Estudi de lenga e d'istòria occitanas », editat per las edicions Lambert-Lucas).

Segur que compta pas s'arrestar d'escriure e de libres de sa man, ne poirem senhalar d'autres. Parla de s'investir dins l'acabament del « Pichòt Thalamus » de Montpelhièr amb sos èx-collègas Arvèi Lieutard e Gilda Caiti-Russo. Contunharà doncas de se concentrar sul domeni istoric. Contràriament a Robèrt Lafont, se lançarà pas dins la literatura : « contunharai tan que me demorarà encara un pauc de cervèla entre las doas aurelhas, çò nos a dit, contunharai a trabalhar la matèria istorica occitana. Après, per çò qu'es de far d'epopèias en dotze cants o de poèmas lirics... a mon vejaire, es mal partit ! » 

Clamenç Pech   


Écrit par La Setmana le vendredi décembre 11, 2015
Category: news - Tags: Portrait, Felip, Martel

« Estivada 2016 : la comuna de Rodés i trabalha - Maylis Douence : «  Las Regions qu'an de mau a's har ua identitat  » »