Lo setmanièr occitan

Pertrèit de Damien Mooney — Un lingüista irlandés assetat d'occitan

Damien Mooney qu’ei professor de lingüistica francesa a Bristol (Anglatèrra). Que descobrí l’occitan-bearnés au moment d’un viatge en Bearn en 2009, e despuish, n’a pas deishat d’apregondir las soas recèrcas entà’n saber mei sus aquera lenga dont lo francés e hotgè mots pr’ací pr’aquí.

Damien que creishó en Irlanda (Eire) on lo gaelic ei la lenga co-oficiau dab l’anglés. Tot au long deu lor cursus escolar, los joens irlandés qu’an l’obligacion de seguir cors en gaelic de 4 a 18 ans. Que s’interèssa a la lenga francesa despuish l’atge de 12 ans. Après aver obtienut ua licéncia de francés a l’universitat de Dublin, Damien que validè un Master a Cambridge sus la lingüistica francesa. Pendent las soas recèrcas, que s’interessè a las diferentas faiçons de prononciar e de parlar la lenga de Molière en lo nòrd e lo sud de l’exagòne. Arron mantuas entervistas, que comprenó lèu que l’anciana generacion e parlava ua auta lenga dita regionau, l’occitan. « Quan arribèi en Bearn, çò nse hidè Damien, qu’ensagèi de har los comparèrs de las faiçons de parlar lo francés enter las divèrsas generacions. Que vedoi que la generacion mei vielha e parlava l’occitan-bearnés. Despuish qu’espii l’influéncia de l’occitan suu francés plan segur, e sustot que’m balhè l’enveja d’apréner la lenga occitana ».
Arron lo son Master, Damien que hasó un Doctorat en lingüistica francesa. Uei lo dia, qu’ensenha la lingüistica francesa mes tanben dialectologia. Dens l’encastre deu son tribalh au Reiaume-Unit, que tribalhava l’exercici d’arrevirada en occitan e que volèva har entertiens sancerament en lenga nosta. Ua sola solucion : apréner aqueth parlar « pròche deu francés » qui coneish de com cau.

En immersion a Nai
Un deus sons professors de l’Universitat de Dublin que coneishèva ua familha qui demorava, e qui demora segurament enqüèra uei lo dia, au ras de Nai en Bearn. Damien que decidí d’anar en immersion totau tà apréner la lenga nosta. Quitament se lo professor irlandés ei poliglòt, banhar deu matin dinc au ser dens l’occitan, qu’estó ua experiéncia de las complicadas tad eth : « Que comencèi a apréner la lenga essenciaument a l’orau. A la debuta qu’èra pro dificile. Non parlavan pas que bearnés a casa. Qu’èi despuish utilizat metòdes entà apréner un drin a escríver, a conéisher la conjugason, la gramatica, etc. »
Que demorè tres mes en çò deus Bearnés abans de tornar tribalhar tà casa. Que podó exercí’s au son tornar dab un collèga de l’Universitat qui avè estudiat lo catalan : « non parli pas briga lo catalan mes que’u podèvi compréner, deu còp que parlem amassa e que’m permetó de practicar un drin ».

Un estudi sus l’evolucion de l’occitan
Despuish 7 ans, lo joen professor que torna au mensh un còp per an en tèrras bearnesas : « que passèi drin de temps a Laruntz (au ras d’Auloron) a la fin de l’estiu passat. Que notèi diferentas prononciacions e mots emplegats peus abitants. Que i a ua cèrta pèrta de fòrmas hèra locaus enter los dialèctes deu parçan bearnés. Com particularitat, a Lenveja (nòrd-èst de Pau) per exemple, qu’èi vist que lo mot emplegat tà díser “ créder ” e’s pronóncia “ créser ” ».
L’an passat, Damien que recebó ua ajuda financèra tà duas annadas d’estudi sus l’evolucion deu dialècte bearnés enter las divèrsas generacions e dens la region era-medisha. « Que m’interèssi aus mots e a las prononciacions deus locutors natius mes tanben deu monde qui an aprés la lenga dens l’encastre educatiu o drin mei tard. Que m’interèssi tanben au monde com vosautes a La Setmana, qui tribalhan a l’entorn de l’occitan jos totas las soas variantas dens lo jornalisme. En soma, a monde qui tribalhan a har víver la lenga mei generaument », çò nse digó.
Qu’ei en recèrca permanenta de volontaris qui acceptarén de respóner au son questionari. La Setmana que’s prestè au jòc quauques dias a. Lo lingüista qu’instaura ua conversacion dab vos tà miélher conéisher lo vòste estacament a la cultura e a la lenga occitanas. Que volerà saber quin se hè la promocion, quin viu la cultura bearnesa e la situacion actuau de la lenga segon vos. Après aver aprés quin vos èra vienut lo vòste interès, que v’amuisharà ua lista de mots en francés qu’arreviraratz en occitan.
Peu moment, quitament se descobrí causas de las interessantas tà çò qui ei de l’evolucion de la lenga, per manca d’arrèrpè, n’a pas enqüèra hèit ua analisi apregondida deus sons purmèrs resultats.
A la fin de las soas duas annadas de tribalh, Damien que pensa a sortir un libe essenciaument suu parlar deus locutors naturaus e sus las perspectivas deus qui òbran a la transmission o qui emplegan la lenga au nivèu professionau : « qu’èi enveja de har un libe “academic” en purmèr e puish que m’agradaré tornar tà Bearn entà har ua presentacion mei generau au public qui s’interèssa a la lenga nosta. Que compti escríver mei que mei per La Setmana entà poder presentar las resultats generaus deu men estudi ».
En Irlanda, la situacion qu’ei a malaise comparabla puish a qu’acerà lo gaelic ei oficiau. Lo son sistèma d’ensenhament qu’ei mei desvolopat que non pas ací. Totun, segon Damien, qu’ei mensh aisit de trobar parats d’emplegar la lenga en dehòra deu sistèma educatiu, « qu’ei tostemps atau tà las lengas ditas regionaus, lhevat dens las regions a l’oèst d’Irlanda ».
Lo lingüista non vòu pas deishar ací. L’occitan-bearnés qu’ei la soa quatau lenga arron l’anglés, lo gaelic e lo francés. Dab un tau riquèr en Occitania sancèra, Damien que compta plan a l’aviéner apréner e en saber mei suus nombrós autes parlars occitans : « Qu’èi començat per l’occitan-bearnés pr’amor que coneishèvi a monde ací, mes a l’aviéner qu’èi plan enveja d’apréner dialèctes mei. D’aulhors, l’an passat, qu’èri a Munic [Alemanha] dab monde de Tolosa, que m’estoi hèra mauaisit tà compréner l’occitan-lengadocian. Que soi mei adaise en occitan-bearnés [arríders] ».
 


Écrit par La Setmana le mercredi mai 17, 2017
Category: news - Tags: lenga, irlanda, occitan, bearnes, mooney, estudi, ensenhament, literatura

« Catalonha-sud : Un pas de mai cap a l'independéncia - Bal Brotto-Lopez : la (bona) crisi d'adolescéncia »