Lo setmanièr occitan

Literatura : Un drama a Broa de Mar

Jaumet Demèsa es pas un escrivan desconegut dins lo païsatge de las Letras occitanas. A mai que mai escrich per l’enfança e l’adolescéncia. Entre maitas òbras, escriguèt tres romans per la joventut e demest aquestes Los raubaires de Taur, paregut a las edicions La Poësia en 2003.
Tocant a « Los Crancs », se tracha d’un obratge ancorat dins una cronica vilatgesa. Mai qu’una cronica vilatgesa es en fait una mena de saga familhala. Cal notar qu’aqueste libre es multiple e ric de mantunas facietas. Es una òbra d’una grand prigondor psicologica. Los personatges son a l’encòp descriches dins lors dimensions sociala e culturala mas tanben sentimentala. Lor sensibilitat es supèrbament evocada. L’autor descriu un mitan ont los sentiments son sovent pudicament esconduts, una societat pauc demonstratritz de sos sentits prigonds. Malgrat e benlèu per aquò, l’autor acomòda sa narracion literària d’un desvolopament sensible. Conta la vida vidanta a l’entorn dels estanhs bas-lengadocians.

Jaumet Demèsa es un òme de la còsta que coneis son monde. Es d’aise per lo descriure e aquò lo lector o percep tre las primièras paginas. Nos fa dintrar e viatjar amb pudor dins la collectivitat dels pescaires lengadocians. Totes los aspèctes culturals e societals i son, tant val de dire, consignats. Los personatges de Jaumet Demèsa son de carn e de sang, d’aiga e de sal. Mas son tanben umans e sensibles. Los personatges se despatolhan pauc o pro amb las contingéncias del mestièr e sos aleàs. Mas coma per totes las professions, la dels pescaires altèrna entre patiments e enlusidas : « De las barcas sortisson los meteisses òmes, las meteissas femnas, valents, fòrts, rabinats de solelh, los meteisses gèstes, los meteisses biaisses de faire. Lo trabalh los a fargats, pastats dins lo vida de pescaires, semblan sortits del meteis mòtle ».

Amb d’escrivans coma Enric Molin, Ferran Delerís o quitament Leon Còrdas, èrem acostumats als dramas paisans, a una dramaturgia de la tèrra. Aviam a far amb d’unas destinadas ligadas a la conjugason entre glèva e passions. Nos i èran escalcidas de tragèdias cunhadas entre cèl e tèrra. Amb aqueste roman de Jaumet Demèsa tenèm un drama que se debana dins lo monde de los que lauran la mar. Un univèrs de trabalh que, dins sos aspèctes tradicionals, es a desaparéisser. Aquel roman sembla èsser lo primièr dins lo tèma. A mai nòstre país siá una encontrada de pesca amb de centenats e de centenats de quilomètres de còstas, tan del costat mediterranèu coma del costat oceanic, l’idèa d’escriure suls pescaires es estada plan pauc espleitada. Podèm pas que nos regaudir d’aqueste enriquiment. Caliá ben qu’un jorn o l’autre la literatura nòstra jasilhèsse d’un tal roman. Una òbra que se pòt qualificar de factura classica.

Per delà lo pichon e grand monde de la pesca, aqueste roman es tanben, en filigrana, la denóncia de la guèrra, de totas las guèrras. I son descridats los degastes a posteriòri dels conflictes armats, las nafraduras psicologicas que rebalan sovent los que, malgrat eles, patiguèron dins los camps batalhièrs. Es aquela realitat qu’es tanben evocada dins lo roman. L’autor nos i fa soscar als defècis de la guèrra. O fa amb fòrças nuanças, servit per una escritura mestrejada de cap en cima. Jaumet Demèsa nos ofrís aquí una escritura d’una granda elegància. Fa parlar la vida amb una excepcionala prigondor. Son obratge es tanben un omenatge a la femna, a totas las femnas. Mòstra cossí, dins l’adversitat, son totjorn elas que son las pus fòrtas. Son elas que sempre butan endavant. Sabon la paciéncia e lo prètz de la vida. Lo monde de la pesca es un monde d’abnegacion e de coratge, e aquò malgrat totas la calamitat que li pòdon càser dessús. La mar, tota en femeninat, apasima las mors.

Vòli insistir sus la riquesa lexicografica de l’òbra. Clau un nombre espectaclós de tèrmes tecnics de la pesca e de la navigacion de pesca. Los pus esquerrièrs dels vocables e los pus rars son recampats dins un lexic occitan en fin de volum (sens aver recors al francés contràriament a una practica demissionària tròp sovent emplegada pels autors / editors). Melhor : aqueste lexic se tampa sul crocadís d’una barca de pesca que pòrta lo nom de cada pèça que la compausa. Un biais d’enriquir sa lenga.

Inf. : « Los Crancs » de Jaumet Demèsa. Edicions de l’Institut d’Estudis Occitans Lengadòc, març de 2016.

Sèrgi Viaule

                                                


Écrit par La Setmana le mercredi avril 5, 2017
Categories: news, books - Tags: literatura, libe, demesa, jaumet, viaule, setmana, 1073

« Bearn — Dus dias descobèrta tau projècte de Calandreta d'Espoei - Lo diccionari deus mots de las nostas regions de Loïc Depecker en libreria »