Lo setmanièr occitan

Dilèma en Gironda : que causir lo 1èr de julhet ?

Duas manifestacions autorn de la lenga nòsta se debanan en Gironda, dens las lanas deu Vasadés e a las termièras de las Gravas. Causida crudèu! « Mès jo non sèi per on anar », ditz ua canta bigordana [1]...

La dimenjada qu’arriba, precisament lo dissabte 1èr de julhet o de « garba » com disèn los letrats de la vielha Escòla Gaston Febus dens los ancians numeròs de la revista Reclams[2], la causida serà dificila, belèu, tau monde de Gironda estacats au gascon e a l’occitan en generau. En efèit, azard de las programacions locaus, dus petits eveniments, discrets shens dobte mes tostemps importants a l’escala locau, que’s van debanar.

A Escaudas. En Vasadés, au miei deus pinhadars deu parçan de Capsiuts, dens lo vilatjòt d’Escaudas l’associacion « Brigalhas de pin » dont s’ocupa Isabèla Couhault,  qu’organiza la soa 5au jornada gascona lo dissabte 1èr de julhet (au vrespe). Dens aquera petita comuna, en efèit, se sovienen que la cultura e la lenga nòsta hèn partida deu patrimòni comun. Que son a la limita lo patrimòni màger. Donc la nostalgia autant com la reneishença esperada qu’i son en marcha dempuish quauquas annadas.

La tradicion pinhadèira que serà presentada per gents de Roalhan (vilatge de las Gravas on lo terrador se partatja entre pinhadars e vinhaus) qui muisharàn lo tribalh d’ua segaria mobila (a vapor) d’autes còps e parlaràn de las mulas e deus mulatrèrs deu temps de la neishença de la seuva industriau dinc a las annadas 1960. Tot aquò demòra un tròç vertadèr de la memòria collectiva.  Aquera hèsta d’Escaudas mancaré de shuc se n’i avè pas los teatraires de L’Ahromiguèra. Que jogaràn quauquas sainetas entà s’esclacar d’arríder. Qu’es shens pretencion es qu’es un bon moment per enténer lo parlar deu Vasadés, lo medish quasiment qu’a Lucsèir o Mostèirs (Grana Lana) qui èran d’alhors dens l’ancian diocèsi de Vasats. Aqueth gascon de las Lugas e de las arribas deu Siron o de la Hura qui travèrsa Sent Sefrian, se pòt léger dens lo petit lexic deu Bernard Vigneau (1879), reeditat en 1982 per los Amics deu Vasadés. Lo Joan-Pèire Laliman, agregat de letras classicas e qui ensenhèt l’occitan a La Rèula e a l’Universitat de Bordèu 3, ne parlarà evidentament quan harà son petit prosei suus parlars gascons de Gironda (16 h). Enfin, quauques Landés deu País de Bòrn e de mei luenh i seràn tanben : los de la corala Lo Vent de l’Estèir (polifonias gasconas) qui apòrtan tostemps gaujor e vam comunicatiu, e, après lo chap, lo mèste Yan Cozian e sons Pass’aires acabaràn la serada (05 56 65 15 53 o www.brigalhasdepins.blogspot.com ). 

A Cabanac. Dens los pinhadars girondins, tot parièr a las termièras de las Gravas, se prepara ua petita hèsta dab galopadas de chivaus, melodias e cançons de l’Atge mejan. A Cabanac e Vilagrans exactament (las duas comunas estóren reunidas en 1811) on, dempuish quauquas annadas, prenen consciéncia deu patrimòni istoric. Longtemps aqueth vilatge vivó de la seuva (gema, segaria) mes adara, ja que la silvicultura sii tostemps presenta, que vad ua comuna-dormitòri pr’amor de la proximitat de Bordèu. Los lotiments qu’arroganhan quauques quartièrs e las gents ne saben pas forçadament on son e d’on venen. La coneishença de l’eretage istoric e culturau pòt perméter de hargar las gents a mélher s’enrasigar dens un tau parçan. Atau, es organizada ua hèsta dit « medievau » lo dissabte 1èr de julhet. Que’s debanarà autorn de las mòtas castraus deu vilatge.  Efectivament, quan espian en detalh la mapa topografica que veden lòcs aperats « Las Mòtas » o « la Bastida », entre l’arriu deu Gat Mòrt (probablament ua desformacion de «  guà mòrt ») e la crasta de Lentrés. Qu’estóren, deu temps de l’Aquitània independenta, petitas plaças defensivas com ne tròban en mantuns endrets.

Dab los musicians de Gric de Prat la serada « son e lutz » qu’aurà ua nòta gascona dab cantas e evocacion deus personatges qui hèn l’istòria d’aquera  contrada. Shens oblidar las hadas qui travèrsan las legendas qui viran autorn d’aqueths lòcs. Que saben que, tostemps, dens la memòria collectiva, tròban ua recit d’aqueth escantilh. Qu’es sovent un petit indici que permet aus arqueològs e istorians en generau d’entamiar las recèrcas mes, evidentatament, que cau cercar e suu terrenh e dens los vielhs pergams. Entresenhas : 05 56 63 14 63 o http://gricdeprat.com/ 

                                                      Joan Jacme Fénié

[1] Lo son titol : Triste ei lo cèu, trista ei la tèrra…

[2] L’associacion Escòla Gaston Febus–Edicions Reclams qu’a la soa navèra amassada generau extraordinària (pr’amor deu quorum) lo dissabte 1èr/07, a l'Ostau bearnés, a Pau, 46 baloard Alsàcia-Lorena ). Lo capdau Maurici Romieu e la soa equipa que son en efèit un chic tesicats per la situacion actuau de la revista Reclams e de las edicions. Lo problèma de hons es que baisha lo nombre de legidors, un fenomène generau qui tòca e societats sabentas e revistas literàrias. Shens comptar que la situacion de la lenga occitana (arreconeishença, transmission, plaça dens los mediàs...) n’ajudas tròp a l’ahar. E cau tot deishar cader? E cau passar au numeric? E cau augmentar la cotiza? Que parlaràn de tot aquò e, bien segur, deus ahars deu Castèth de Mauvesin en Bigòrra, proprietat de l’Escòla Gaston Febus (www.reclams.org ).

[3]Las òbras completas de l’artista « bordalés » son adara beròiament reeditadas per http://www.editions-entre2mers.com/  

Mòtas e  casterars. Lo site de Cabanac dab las soas duas mòtas  vesinas sembla un chic excepcionau. Egau, tròban mòtas dens pro de vilatges e nòste e tanben lòcs denominats “casterar” o “castelar” (lo sufixe “–ar” qu’au sens a l’encòp locatiu e collectiu, com dens pinhadar, cassorar o branar). A l’origina, sus un tuc o un tuquet, artificiau o naturau (un esperon  entre duas vaths per exemple) que basteishen un castèth de tèrra e de husta,en fèit ua tor de guèit renforçada dab quauquas parets de pèiras. Los grans castèths, granas fortalesas dab tors, carners (francés créneaux), arquèras, emponts (francés hourds) deus libes d’imatges son apareishuts au hiu deu temps, a còps arrebastits au sègle XIXau per arquitèctes “romantics” com lo celèbre Viollet-Leduc.

            Los castèths de tèrra de las originas son a bèths còps de bèra talha. La mòta deus Albret a Labrit  n’es un bèth exemple e que seré bien de coneisher enfin los resultats  de las cavadas arqueologicas hèitas quauquas annadas a... Dens la nòsta vielha Guiana, lo Rei (sobiran d’Anglatèrra) e Duc d’Aquitània permetót la construccion de navèths casterars per mélher resistir a la miaça franchimana qui fení per triomfar en 1453. Lo gran artiste girondin Léo Drouyn (1816-1896) ne representèt un gran nombre dens las soas gravaduras sus la “Guiana militaria”

Foto JJF : Teatraires de L’Ahromiguèra a Escaudas.


Écrit par La Setmana le samedi juillet 1, 2017
Category: news - Tags: fenie, landes

« L'universitat occitana de La Guépia de 2017 - Jornada dedicada aus mèdias en lenga aranesa lo 7 de julhet »