Lo setmanièr occitan

Cronica D'una illa a l'autra — Las illas Salomon, prat batalhièr de la segonda guèrra mondiala

Probable que fòrça Occitans sabon pas ont se tròban las illas Salomon. Son un Estat d’Oceania, en Melanesia, a l’èst de Papoa Nòva-Guinèa e al nòrd-oèst de Vanuatu dins l’ocean Pacific.

I a nòu illas grandas e nòu cents illas mai pichonas, qu’an una espandida de 30 000 quilomètres quadrats e una populacion de 552 000 estatjants. La capitala, Honiara, es situada dins l’illa de Guadalcanal, que foguèt lo teatre d’una batèsta navala d’una ferocitat excepcionala pendent la segonda guèrra mondiala. La batèsta de Guadalcanal èra la primièra ofensiva importanta dels Aliats dins l’ocean Pacific. De tropas japonesas èran postadas a Guadalcanal mas en agost 1942, los Marines americans ataquèron e prenguèron una basa aeriana, que los Japoneses construsián. Vendriá la basa aeriana Henderson Field.La batèsta seguenta, que durèt sièis meses foguèt un moment decisiu de la guèrra del Pacific. La possession d’una basa aeriana a Guadalcanal èra necessària per assegurar lo contraròtle de las linhas de comunicacion e de provesiment de la mar entre los Estats- Units, Austràlia e Nòva-Zelanda. Los Aliats avián l’intencion d’emplegar Guadalcanal coma una rèire-basa per poder prendre o neutralizar la granda basa japonesa a Rabaul en Novèla -Bretanha. Tres batèstas terrèstras, sèt batèstas navalas e de batèstas aerianas contunhadas colminèron en una batèsta decisiva en novembre de 1942 : la batèsta navala de Guadalcanal.

Los Japoneses bombardèron Henderson Field de la mar e avián l’intencion d’embarcar de soldats per la prendre mas patiguèron una desfacha. En febrièr de 1943, una ataca de l‘armada americana forcèt los Japoneses a evacuar lors tropas. Los insulars jogavan un ròtle plan important dins la campanha. Un malhum d’observators de còsta èra estat establit en Austràlia e en fòrça illas de l’Ocean Pacific aprèp la primièra guèrra mondiala. Las illas Salomon avián 23 pòstes en operacion. Equipats de ràdios e ajudats per d’avantcorreires locals, los observators de còsta cambiavan de posicion mantun còps. Aital mandavan l’informacion utila al Commissari resident a Malaita. D’aquí, l’informacion èra transmesa a Port Vila e puèi als centres de comandament del Pacific sud e sud-oèst. Lo trabalh dels observators de còsta e dels avantcorreires èra eficaç pr’amor de lor coneissença detalhada de l’environament, de la cultura e tradicions localas. A New Georgia lo pòste venguèt un refugi pels pilòtas que los avions èran estats abatuts e pels marinièrs que los naviris èran estats mandats al fons. Quand vesián que los avions japoneses se sarravan, los observators de còsta lo comunicavan a l’aeropòrt (Henderson Field). Los avions aliats se podián envolar e montar mai naut per atacar los avions japoneses, que volavan mai bas. L’intelligéncia dels observators de còsta ajudèt los avions a atacar e lançar de bombas suls naviris japoneses d’avitalhament, infligissent de pèrdas gravas a l’enemic.

Un observator de còsta capturat, lo Sergent-Major Jacob Vouza, refusèt de revelar qualque informacion que foguèsse estada utila als Japoneses, e mai foguèsse interrogat e torturat. Los Americans li balhèron una medalha de l’estela d’argent (la Silver Star), qu’es la tresena decoracion mai nauta per la valor al combat. Buku Gasa e Eroni Kumana salvèron lo futur president american John Kennedy e son equipatge d’un naviri pT-109 aprèp son naufragi. Los Insulars li suggeriguèron d’escriure son messatge de destressa dins una noga de cacau per liurason per una piròga. La noga de cacau se trobava sul burèu de Kennedy, quand èra President.

Las estigmatas de la batèsta
« Insulars Dins La Segonda Guèrra Mondiala » es una tèsi escricha per Anne Annai Kwai en 2013 per l’Universitat Nacionala Australiana. I descriu las consequéncias de la guèrra sus la vida vidanta de las Illas Salomon. Los colonizators britanics - administrators e plantaires - tractavan pas los Salomoneses en egals. L’arribada de fòrça soldats americans, que manjavan e trabalhavan ambe los insulars sus una basa d’egalitat cambièt lors percepcions d’espereles e de lor estatut personal. Vesián que, mantun còps, los soldats americans respectavan pas lors oficièrs. L’actitud dels Salomoneses envèrs los colonizators seriá pas jamai la meteissa. Èstre tractat en inferior èra pas mai acceptable. Doncas un movement, que s’apelava Maasina Rule (L’Autoritat de la Fraternitat), se desvolopèt, que la tòca èra de construire de bòrias comunalas e de vilatges novèls a la còsta.Tanben, desiravan auçar los salaris dels obrièrs e far de campanhas per totes los dreches dels insulars. E mai Maasina Rule foguèsse suprimit pels Britanics en 1947, representèt lo debut del movement per l’independéncia, que las Illas ganhèron en 1978.

A l’ora d’ara los Salomoneses ganhan lor vida en exportant la fusta, lo copra e lo cacau. Lo torisme es atanben important, mas la manca d’una bona infrastructura e de sistèmas de transpòrt limitan son desvolopament. Setanta lengas se parlan dins las illas, mas la lingua franca es lo pijin, que deriva de l’anglés, la lenga oficiala. Lo pijin es solament una lenga parlada emplegada per comunicar un messatge a qualqu’un. Se i a una causa que los Salomoneses partejan ambe los Occitans, es un amor del rugbi. Dispausan de seleccions nacionalas en rugbi de XV, de XIII e tanben de VII. Mas pel moment, evolucionan essencialament dins lo campionat de las nacions del Pacific.

Gavin Porter

Fòto : StewyOz

 


Écrit par La Setmana le lundi avril 3, 2017
Category: news - Tags: monde, porter, gavin, isla, salomon, economia, aeronautica, guerra, mondiau

« Tolosa : La Topina, un an après - Ensenhament : los vòstres escolans sul camin de Febus ? »