Lo setmanièr occitan

Condes deu parçan baionés

Jà que lo credin basc, lo parçan baionés – que van díser lo país deu Baish-Ador o las comunas riberanas de l’Ador maritime – es bien de tradicion gascona. Tèxtes vielhs, estacament a un esprit de hèsta un chic trufandèr e, adara, 90 ans d’existéncia per l’Acadèmia gascona de Baiona-Ador : cantas, toponimia e parlar de nòste ne son pas un simple saunèi. Solide, la cultura basca, imaginativa e activa, es presenta e sembla senhorejar de pertot. Totun, qu’i a monde qui ne deishen pas tombar la lenga de l’Isidore Salles o deu Pèire de Lescar (l’autor de la celèbra canta Los Tilholèrs). Lo Miquèu Baris hè partida d’aquestes valents qui  – « despuish l’Aup italiana, a truvèrs vilas, e monts, e lanas, e dinc a la Mar Grana » – donc, dinc au Bocau Nau e a Anglet,  renden omenatge e serven aquera sobirana enqüèra quilhada. Entà la servir, lo mélher qu’es de la parlar, de l’escríver, de la har circular. Lo Miquèu qu’ic hè dempuish bèra pausa dab cors, arreviradas o condes. Aquestes, que’us hè sortir de la soa imaginacion fertila  o en adobant  vielhas istòrias o legendas a la soa mòda. Atau, uei, que prepausa un recuelh de detz-e-sèt « Condes deu parçan baionés ».

Que comença per l’interpretacion de la devisa de Baiona, « Nunquam polluta », comprenetz l’istuèra deu capuchin de Sent-Esperit, ataulat a l’aubèrja de Senta-Cluca, mes revisitada, autes còps, per Monsenhor Gassiat. Lo Miquèu torna evocar tanben l’istòria de la « Meninha-Sauva-la-Vila », l’eròia vertadèra, petita modista-caperèra qui tienè botiga près de la catedrau: en 1651 que sauvè la vila d’un traidor qui la volè liurar a l’enemic... Que s’èra muishada d’ua moralitat plan diferenta de la de la Teresa Cabarrús – qui devienó « Nòsta Dauna de Thermidor » –   e de la Margalida Brunet, alias « Mamisèla de Montansièr » qui, era, fondèt lo Teatre de las Varietats a Paris; las duas galantas personas “people” de l’epòca son evocadas tanben. Que tròban tot parièr condes qui estóren dits au parat de seradas, hestenaus e estagis: « Dauna Misèria » (on véden quitament interviéner lo President de la Republica dens un ahar hòrt grèu), « Perqué l’òmi e la hemna e s’an perdut lo paradís dab plaser » o « Perqué l’òmi e viu en mejana setanta-cinc-ans », d’inspiracion leugèrament biblica. Ne podem evidentament pas citar ací totas las benalejas contadas per l’amic Miquèu mes qu’ei lo plaser de senhalar que lo libròt (bilingüe) balha a la fin lo tèxte de la pastorala de Nadau jogada en 2003 en la glèisa Senta-Crotz de Baiona; es redigit eth tanben preu Miquèu qui jogava lo ròtle deu « caçacan » per acompanhar los comedians e cantaires d’aquera bèra representacion.  Aqueth recuelh es agradiu pr’amor d’un gascon natre e clar, hòrt util per apregondir o simplament descobrir la lenga.  

Inf. : « Condes deu parçan baionés », de Miquèu Baris, Edicions deus regionalismes, abriu 2017, 156 paginas, 14,95 €.

J.J. Fénié

                                     


Écrit par La Setmana le vendredi avril 21, 2017
Category: news - Tags: fenie, literatura, libe, baris, baiona, ador

« Retrait de Nathalie Marty « Dempuèu Roergue fins a Cantal » - Catalonha : un sindicat denóncia la manca de promocion de l'occitan »